8. Kimilattheragāthāvaṇṇanā
Abhisattova nipatatīti āyasmato kimilattherassa gāthā .
Kā uppatti ?
Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave puññāni karonto kakusandhassa bhagavato kāle kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto parinibbute satthari tassa dhātuyo uddissa saḷalamālāhi maṇḍapākārena pūjaṃ akāsi .
So tena puññakammena tāvatiṃse nibbattitvā aparāparaṃ devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde kapilavatthunagare sākiyarājakule nibbatti , kimilo tissa nāmaṃ ahosi .
So vayappatto bhogasampattiyā sampanno viharati .
Tassa ñāṇaparipākaṃ disvā saṃvegajananatthaṃ anupiyāyaṃ viharanto satthā paṭhamayobbane ṭhitaṃ dassanīyaṃ itthirūpaṃ abhinimminitvā purato dassetvā puna anukkamena yathā jarārogavipattīhi abhibhūtā dissati , tathā akāsi .
Taṃ disvā kimilakumāro ativiya saṃvegaṃ pakāsento –
118.
‘‘ Abhisattova
M1.299 nipatati vayo , rūpaṃ aññamiva tatheva santaṃ ;Tasseva
P1.245 sato avippavasato , aññasseva sarāmi attānan ’’ ti .–
Gāthaṃ abhāsi .
Tattha abhisattovāti ‘‘ tvaṃ sīghaṃ gaccha mā tiṭṭhā ’’ ti devehi anusiṭṭho āṇatto viya .
‘‘ Abhisaṭṭho
V1.256 vā ’’ tipi pāṭho ,‘‘ tvaṃ lahuṃ gacchā ’’ ti kenaci abhilāsāpito viyāti attho .Nipatatīti atipatati abhidhāvati na tiṭṭhati , khaṇe khaṇe khayavayaṃ pāpuṇātīti attho .
Vayoti bālyayobbanādiko sarīrassa avatthāviseso .
Idha panassa yobbaññaṃ adhippetaṃ , taṃ hissa abhipatantaṃ khīyantaṃ hutvā upaṭṭhitaṃ .
Rūpan ti rūpasampadāti vadati .
Rūpan ti pana sarīraṃ ‘‘ aṭṭhiñca paṭicca nhāruñca paṭicca maṃsañca paṭicca ākāso parivārito rūpaṃtveva saṅkhaṃ gacchatī ’’ tiādīsu ( ma . ni .1.306) viya .
Aññamiva tatheva santan ti idaṃ rūpaṃ yādisaṃ , sayaṃ tatheva tenevākārena santaṃ vijjamānaṃ aññaṃ viya mayhaṃ upaṭṭhātīti adhippāyo .
‘‘ Tadeva santan ’’ ti ca keci paṭhanti .
Tasseva satoti tasseva me anaññassa sato samānassa .
Avippavasatoti na vippavasantassa , ciravippavāsena hi sato anaññampi aññaṃ viya upaṭṭhāti idampi idha natthīti adhippāyo .
Aññasseva sarāmi attānan ti imaṃ mama attabhāvaṃ aññassa sattassa viya sarāmi upadhāremi sañjānāmīti attho .
Tassevaṃ aniccataṃ manasi karontassa daḷhataro saṃvego udapādi , so saṃvegajāto satthāraṃ upasaṅkamitvā dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā vipassanaṃ paṭṭhapetvā nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi .
Tena vuttaṃ apadāne ( apa . thera 2.56.42-48)–
‘‘ Nibbute kakusandhamhi , brāhmaṇamhi vusīmati ;
Gahetvā saḷalaṃ mālaṃ , maṇḍapaṃ kārayiṃ ahaṃ .
‘‘ Tāvatiṃsaṃ gato santo , labhimha byamhamuttamaṃ ;
Aññe devetirocāmi , puññakammassidaṃ phalaṃ .
‘‘ Divā
M1.300 vā yadi vā rattiṃ , caṅkamanto ṭhito cahaṃ ;Channo saḷalapupphehi , puññakammassidaṃ phalaṃ .
‘‘ Imasmiṃyeva kappamhi , yaṃ buddhamabhipūjayiṃ ;
Duggatiṃ nābhijānāmi , buddhapūjāyidaṃ phalaṃ .
‘‘ Kilesā jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
Arahattaṃ pana patvāpi thero attano purimuppannaṃ aniccatāmanasikāraṃ vibhāvento tameva gāthaṃ paccudāhāsi .
Tenetaṃ imassa therassa aññābyākaraṇampi ahosi .
Kimilattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā .