6. Cūḷakattheragāthāvaṇṇanā
Nadanti morā susikhā supekhuṇāti āyasmato cūḷakattherassa gāthā .
Kā uppatti ?
Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ kusalaṃ upacinanto ito ekatiṃse kappe sikhissa bhagavato kāle kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto ekadivasaṃ satthāraṃ disvā pasannamānaso chattapaṇṇiphalaṃ adāsi .
So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde rājagahe brāhmaṇakule nibbattitvā cūḷakoti laddhanāmo vayappatto dhanapāladamane satthari
M1.426 laddhappasādo pabbajitvā samaṇadhammaṃ karonto indasālaguhāyaṃ vasati , so ekadivasaṃ guhādvāre nisinno magadhakkhettaṃ olokesi .Tasmiṃ khaṇe pāvusakālamegho gambhīramadhuranigghoso satapaṭalasahassapaṭalo añjana
P2.77 sikharasannikāso nabhaṃ pūretvā pavassati , mayūrasaṅghā ca meghagajjitaṃ sutvā haṭṭhatuṭṭhā kekāsaddaṃ muñcitvā tattha tattha padese naccantā vicaranti .Therassapi āvāsagabbhe meghavātaphassehi apagatadhammattā passaddhakarajakāye kallataṃ patte utusappāyalābhena cittaṃ ekaggaṃ ahosi , kammaṭṭhānavīthiṃ otari , so taṃ ñatvā kālasampadādikittanamukhena attānaṃ bhāvanāya ussāhento –
211.
‘‘ Nadanti
V1.363 morā susikhā supekhuṇā , sunīlagīvā sumukhā sugajjino ;Susaddalā cāpi mahāmahī ayaṃ , subyāpitambu suvalāhakaṃ nabhaṃ .
212.
‘‘ Sukallarūpo sumanassa jhāyataṃ , sunikkamo sādhu subuddhasāsane ;
Susukkasukkaṃ nipuṇaṃ sududdasaṃ , phusāhi taṃ uttamamaccutaṃ padan ’’ ti .
–
Dve gāthā abhāsi .
Tattha nadanti morā susikhā supekhuṇā , sunīlagīvā sumukhā sugajjinoti ete matthake uṭṭhitāhi sundarāhi sikhāhi samannāgatattā susikhā , nānāvaṇṇehi anekehi sobhanehi bhaddakapiñchehi samannāgatattā supekhuṇā , rājīvavaṇṇasaṅkāsāya sundarāya nīlavaṇṇāya gīvāya samannāgatattā sunīlagīvā , sundaramukhatāya sumukhā , manuññavāditāya sugajjino , morā sikhaṇḍino chajjasaṃvādī kekāsaddaṃ muñcantā
M1.427 nadanti ravanti .Susaddalā cāpi mahāmahī ayan ti ayañca mahāpathavī susaddalā sundaraharitatiṇā .
Subyāpitambūti abhinavavuṭṭhiyā tahaṃ tahaṃ vissandamānasalilatāya suṭṭhu byāpitajalā vitatajalā .
‘‘ Susukkatambū ’’ tipi pāṭho , suvisuddhajalāti attho .
Suvalāhakaṃ nabhan ti idañca nabhaṃ ākāsaṃ nīluppaladalasannibhehi samantato pūretvā ṭhitehi sundarehi valāhakehi meghehi suvalāhakaṃ .
Sukallarūpo
P2.78 sumanassa jhāyatan ti idāni utusappāyalābhena suṭṭhu kallarūpo kammaniyasabhāvo tvaṃ , nīvaraṇehi anajjhārūḷhacittatāya sundaramanassa yogāvacarassa yaṃ ārammaṇūpanijjhānavasena lakkhaṇūpanijjhānavasena ca jhāyataṃ .Sunikkamo … pe … accutaṃ padan ti evaṃ jhāyanto ca sādhu subuddhassa sammāsambuddhassa sāsane sundaranikkamo hutvā suparisuddhasīlatāya susukkaṃ , visuddhasabhāvatāya sabbassapi saṃkilesassa gocarabhāvānupagamanato sukkaṃ , nipuṇañāṇagocaratāya nipuṇaṃ , paramagambhīratāya sududdasaṃ , paṇītabhāvena seṭṭhabhāvena ca uttamaṃ , niccasabhāvatāya accutaṃ padaṃ taṃ nibbānaṃ phusāhi attapaccakkhakaraṇena sammāpaṭipattiyā sacchikarohīti .
Evaṃ thero attānaṃ ovadantova utusappāyalābhena samāhitacitto vipassanaṃ ussukkāpetvā arahattaṃ pāpuṇi .
Tena vuttaṃ apadāne ( apa . thera 1.39.37-42)–
‘‘ Kaṇikāraṃva jalitaṃ , puṇṇamāyeva candimaṃ ;
Jalantaṃ dīparukkhaṃva , addasaṃ lokanāyakaṃ .
‘‘ Kadaliphalaṃ
V1.364 paggayha , adāsiṃ satthuno ahaṃ ;Pasannacitto sumano , vanditvāna apakkamiṃ .
‘‘ Ekatiṃse ito kappe , yaṃ phalamadadiṃ tadā ;
Duggatiṃ nābhijānāmi , phaladānassidaṃ phalaṃ .
‘‘ Kilesā jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
Arahattaṃ
M1.428 pana patvā thero attano paṭipattiṃ paccavekkhitvā pītisomanassajāto ‘‘ nadanti morā ’’ tiādinā tāyeva gāthā paccudāhāsi .Tenassa idameva aññābyākaraṇaṃ ahosīti .
Cūḷakattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā .