Issues
අනුවාදය තෝරන්න
Theragāthā-aṭṭhakathā
Theragāthā-aṭṭhakathā

8. Ekudāniyattheragāthāvaṇṇanā

කතුවරයා: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

8. Ekudāniyattheragāthāvaṇṇanā

AdhicetasoM1.192 appamajjatoti āyasmato ekudāniyattherassa gāthā .
Kā uppatti ?
Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ puññaṃ upacinanto atthadassissa bhagavato kāle yakkhasenāpati hutvā nibbatto satthari parinibbute ,‘‘ alābhā vata me , dulladdhaṃ vata me , yohaṃ satthudharamānakāle dānādipuññaṃ kātuṃ nālatthan ’’ ti paridevasokamāpanno ahosi .
Atha naṃ sāgaro nāma satthu sāvako sokaṃ vinodetvā satthu thūpapūjāyaṃ niyojesi .
So pañca vassāni thūpaṃV1.163 pūjetvā tato cuto tena puññena devamanussesu eva saṃsaranto kassapassa bhagavato kāle kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto kālena kālaṃ satthu santikaṃ upasaṅkami .
Tasmiñca samaye satthā ‘‘ adhicetaso ’’ ti gāthāya sāvake abhiṇhaṃ ovadi .
So taṃ sutvā saddhājāto pabbaji .
Pabbajitvā ca pana tameva gāthaṃ punappunaṃ parivatteti .
So tattha vīsativassasahassāni samaṇadhammaṃ karonto ñāṇassa aparipakkattā visesaṃ nibbattetu nāsakkhi .
Tato pana cuto devaloke nibbattitvā aparāparaṃ sugatīsuyeva saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ vibhavasampannassa brāhmaṇassa putto hutvā nibbatto viññutaṃ patvā jetavanapaṭiggahaṇasamaye buddhānubhāvaṃ disvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā katapubbakicco araññe viharanto satthu santikaṃ agamāsi .
Tasmiñca samaye satthā āyasmantaṃ sāriputtaṃ attano avidūre adhicittamanuyuttaṃ disvā ‘‘ adhicetaso ’’ ti imaṃ udānaṃP1.164 udānesi .
Taṃ sutvā ayaṃ cirakālaṃ bhāvanāya araññe viharantopi kālena kālaṃ tameva gāthaṃ udāneti , tenassa ekudāniyoti samaññā udapādi .
So athekadivasaṃ cittekaggataṃ labhitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pāpuṇi .
Tena vuttaṃ apadāne ( apa . thera 1.12.72-81)–
‘‘ Atthadassimhi sugate , nibbute samanantarā ;
Yakkhayoniṃ upapajjiṃ , yasaṃ patto cahaṃ tadā .
‘‘ DulladdhaṃM1.193 vata me āsi , duppabhātaṃ duruṭṭhitaṃ ;
Yaṃ me bhoge vijjamāne , parinibbāyi cakkhumā .
‘‘ Mama saṅkappamaññāya , sāgaro nāma sāvako ;
Mamuddharitukāmo so , āgacchi mama santikaṃ .
‘‘ Kiṃ nu socasi mā bhāyi , cara dhammaṃ sumedhasa ;
Anuppadinnā buddhena , sabbesaṃ bījasampadā .
‘‘ Yo ce pūreyya sambuddhaṃ , tiṭṭhantaṃ lokanāyakaṃ ;
Dhātuṃ sāsapamattampi , nibbutassāpi pūjaye .
‘‘ Same cittappasādamhi , samaṃ puññaṃ mahaggataṃ ;
Tasmā thūpaṃ karitvāna , pūjehi jinadhātuyo .
‘‘ Sāgarassa vaco sutvā , buddhathūpaṃ akāsahaṃ ;
Pañcavasse paricariṃ , munino thūpamuttamaṃ .
‘‘ Tena kammena dvipadinda , lokajeṭṭha narāsabha ;
Sampattiṃ anubhotvāna , arahattamapāpuṇiṃ .
‘‘ BhūripaññāV1.164 ca cattāro , sattakappasate ito ;
Sattaratanasampannā , cakkavattī mahabbalā .
‘‘ Kilesā jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
Arahattaṃ pana patvā vimuttisukhena viharanto ekadivasaṃ āyasmatā dhammabhaṇḍāgārikena paṭibhānaṃ vīmaṃsituṃ ,‘‘ āvuso , mayhaṃ dhammaṃ bhaṇāhī ’’ ti ajjhiṭṭho cirakālaparicitattā –
68.
‘‘ Adhicetaso appamajjato , munino monapathesu sikkhato ;
Sokā na bhavanti tādino , upasantassa sadā satīmato ’’ ti .( udā .37)–
Imameva gāthaṃ abhāsi .
TatthaM1.194 adhicetasoti adhicittavato , sabbacittānaṃ adhikena arahattaphalacittena samannāgatassāti attho .
Appamajjatoti nappamajjato , appamādena anavajjadhammesu sātaccakiriyāya samannāgatassāti vuttaṃ hoti .
Muninoti ‘‘ yo munāti ubho loke , muni tena pavuccatī ’’ ti ( dha . pa .269; mahāni .149; cūḷani . mettagūmāṇavapucchāniddesa 21) evaṃ ubhayalokamunanena vā , monaṃ vuccati ñāṇaṃ , tena arahattaphalapaññāsaṅkhātena monena samannāgatatāya vā khīṇāsavo muni nāma , tassa munino .
Monapathesu sikkhatoti arahattañāṇasaṅkhātassa monassa pathesu upāyamaggesu sattatiṃsabodhipakkhiyadhammesu , tīsu vā sikkhāsu sikkhato .
Idañca pubbabhāgapaṭipadaṃ gahetvā vuttaṃ .
Pariniṭṭhitasikkho hi arahā , tasmā evaṃ sikkhato , imāya sikkhāya munibhāvaṃ pattassa muninoti evamettha attho daṭṭhabbo .
Yasmā cetadevaṃ tasmā heṭṭhimamaggaphalacittānaṃ vasena adhicetaso , catusaccasambodhipaṭipattiyaṃ appamādavasenaP1.165 appamajjato , aggamaggañāṇasamannāgamena muninoti evametesaṃ padānaṃ attho yujjatiyeva .
Atha vā ‘‘ appamajjato sikkhato ’’ padhānahetū akkhātāti daṭṭhabbā .
Tasmā appamajjanahetu sikkhanahetu ca adhicetasoti attho .
Sokā na bhavanti tādinoti tādisassa khīṇāsavamunino abbhantare iṭṭhaviyogādivatthukā sokā cittasantāpā na honti .
Atha vā tādilakkhaṇappattassa asekkhamunino sokā na bhavantīti .
Upasantassāti rāgādīnaṃ accantūpasamena upasantassa .
Sadā satīmatoti sativepullappattiyā niccakālaṃ satiyā avirahitassa .
EtthaV1.165 ca ‘‘ adhicetaso ’’ ti iminā adhicittasikkhā ,‘‘ appamajjato ’’ ti iminā adhisīlasikkhā ,‘‘ munino monapathesu sikkhato ’’ ti etehi adhipaññāsikkhā .
‘‘ Munino ’’ ti vā etena adhipaññāsikkhā ,‘‘ monapathesu sikkhato ’’ ti etena tāsaṃ lokuttarasikkhānaṃ pubbabhāgapaṭipadā ,‘‘ sokā na bhavantī ’’ tiādīhi sikkhāpāripūriyā ānisaṃsā pakāsitāti veditabbaṃ ayameva ca therassa aññābyākaraṇagāthā ahosi .
Ekudāniyattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā .