9. Vajjiputtattheragāthāvaṇṇanā
Rukkhamūlagahanaṃ
V1.257P1.246 pasakkiyāti āyasmato vajjiputtattherassa gāthā .Kā uppatti ?
Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ puññaṃ upacinanto ito catunavute kappe ekaṃ paccekasambuddhaṃ bhikkhāya gacchantaṃ disvā pasannamānaso kadaliphalāni adāsi .
So tena puññakammena devaloke nibbattitvā aparāparaṃ puññāni katvā devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde vesāliyaṃ licchavirājaputto hutvā nibbatti , vajjirājaputtattā vajjiputto tveva cassa samaññā ahosi .
So daharo hutvā hatthisikkhādisikkhanakālepi hetusampannatāya nissaraṇajjhāsayova hutvā vicaranto satthu dhammadesanākāle vihāraṃ gantvā parisapariyante nisinno dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho satthu santike pabbajitvā vipassanāya kammaṃ karonto nacirasseva chaḷabhiñño ahosi .
Tena vuttaṃ apadāne ( apa . thera 2.51.57-62)–
‘‘ Sahassaraṃsī bhagavā , sayambhū aparājito ;
Vivekā vuṭṭhahitvāna , gocarāyābhinikkhami .
‘‘ Phalahattho ahaṃ disvā , upagacchiṃ narāsabhaṃ ;
Pasannacitto sumano , avaṭaṃ adadiṃ phalaṃ .
‘‘ Catunnavutito
M1.301 kappe , yaṃ phalaṃ adadiṃ tadā ;Duggatiṃ nābhijānāmi , phaladānassidaṃ phalaṃ .
‘‘ Kilesā jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
Chaḷabhiñño pana hutvā aparabhāge aciraparinibbute satthari dhammaṃ saṅgāyituṃ saṅketaṃ katvā mahātheresu tattha tattha viharantesu ekadivasaṃ āyasmantaṃ ānandaṃ sekhaṃyeva samānaṃ mahatiyā parisāya parivutaṃ dhammaṃ desentaṃ disvā tassa uparimaggādhigamāya ussāhaṃ janento –
119.
‘‘ Rukkhamūlagahanaṃ pasakkiya , nibbānaṃ hadayasmiṃ opiya ;
Jhāya gotama mā ca pamādo , kiṃ te biḷibiḷikā karissatī ’’ ti .
–
Gāthaṃ abhāsi .
Tattha rukkhamūlagahanan ti rukkhamūlabhūtaṃ gahanaṃ , gahanañhi atthi , na
P1.247 rukkhamūlaṃ , rukkhamūlañcaV1.258 atthi , na gahanaṃ , tesu rukkhamūlaggahaṇena ṭhānassa chāyāsampannatāya vātātapaparissayābhāvaṃ dasseti .Gahanaggahaṇena nivātabhāvena vātaparissayābhāvaṃ janasambādhābhāvañca dasseti , tadubhayena ca bhāvanāyogyataṃ .
Pasakkiyāti upagantvā .
Nibbānaṃ hadayasmiṃ opiyāti ‘‘ evaṃ mayā paṭipajjitvā nibbānaṃ adhigantabban ’’ ti nibbutiṃ hadaye ṭhapetvā citte karitvā .
Jhāyāti lakkhaṇūpanijjhānena jhāya , vipassanābhāvanāsahitaṃ maggabhāvanaṃ bhāvehi .
Gotamāti dhammabhaṇḍāgārikaṃ gottena ālapati .
Mā ca pamādoti adhikusalesu dhammesu mā pamādaṃ āpajji .
Idāni yādiso therassa pamādo , taṃ paṭikkhepavasena dassento ‘‘ kiṃ te biḷibiḷikā karissatī ’’ ti āha .
Tattha biḷibiḷikāti viḷiviḷikiriyā , biḷibiḷīti saddapavatti yathā niratthakā , evaṃ biḷibiḷikāsadisā janapaññatti kiṃ te karissati kīdisaṃ atthaṃ tuyhaṃ sādheti , tasmā janapaññattiṃ pahāya sadatthapasuto hohīti ovādaṃ adāsi .
Taṃ
M1.302 sutvā aññehi vuttavisagandhavāyanavacanena saṃvegajāto bahudeva rattiṃ caṅkamena vītināmento vipassanaṃ ussukkāpetvā senāsanaṃ pavisitvā mañcake nipannamattova arahattaṃ pāpuṇi .Vajjiputtattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā .