13. Abhibhūtattheragāthāvaṇṇanā
Suṇātha
V1.406 ñātayo sabbeti āyasmato abhibhūtattherassa gāthā .Kā uppatti ?
Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave puññāni upacinanto vessabhussa bhagavato kāle kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto tādisena kalyāṇamittasannissayena sāsane abhippasanno ahosi .
So satthari parinibbute tassa dhātuṃ gahetuṃ mahājane ussāhaṃ karonte sayaṃ sabbapaṭhamaṃ gandhodakena citakaṃ nibbāpesi .
So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde veṭhapuranagare rājakule nibbattitvā abhibhūtoti laddhanāmo pitu accayena rajjaṃ kāreti .
Tasmiñca samaye bhagavā janapadacārikaṃ caranto anupubbena taṃ nagaraṃ pāpuṇi .
Tato so rājā ‘‘ bhagavā kira mama nagaraṃ anuppatto ’’ ti sutvā satthu santikaṃ gantvā dhammaṃ sutvā dutiyadivase mahādānaṃ pavattesi .
Bhagavā bhuttāvī tassa rañño ajjhāsayānurūpaṃ anumodanaṃ karontoyeva vitthārato dhammaṃ desesi .
So dhammaṃ sutvā laddhappasādo rajjaṃ pahāya pabbajitvā arahattaṃ sacchākāsi .
Tena vuttaṃ apadāne ( apa . thera 2.47.11-15)–
‘‘ Dayhamāne
M1.479 sarīramhi , vessabhussa mahesino ;Gandhodakaṃ gahetvāna , citaṃ nibbāpayiṃ ahaṃ .
‘‘ Ekatiṃse ito kappe , citaṃ nibbāpayiṃ ahaṃ ;
Duggatiṃ nābhijānāmi , gandhodakassidaṃ phalaṃ .
‘‘ Kilesā jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
Arahattaṃ pana patvā vimuttisukhena viharante tasmiṃ tassa ñātakā amaccā pārisajjā nāgarā jānapadāti sabbe samāgantvā ,‘‘ bhante , kasmā tvaṃ amhe anāthe katvā pabbajito ’’ ti parideviṃsu .
Thero te ñātipamukhe manusse paridevante disvā tesaṃ attano pabbajjakāraṇavibhāvanamukhena dhammaṃ kathento –
255.
‘‘ Suṇātha
P2.105 ñātayo sabbe , yāvantettha samāgatā ;Dhammaṃ vo desayissāmi , dukkhā jāti punappunaṃ .
256.
‘‘ Ārambhatha nikkamatha , yuñjatha buddhasāsane ;
Dhunātha maccuno senaṃ , naḷāgāraṃva kuñjaro .
257.
‘‘ Yo
V1.407 imasmiṃ dhammavinaye , appamatto vihassati ;Pahāya jātisaṃsāraṃ , dukkhassantaṃ karissatī ’’ ti .
– tisso gāthā abhāsi ;
Tattha suṇāthāti nisāmetha , idāni mayā vuccamānaṃ ohitasotā sotadvārānusārena upadhārethāti attho .
Ñātayoti ñātī pamukhe katvā tesaṃ sabbesaṃ ālapanaṃ , tenāha ‘‘ sabbe yāvantettha samāgatā ’’ ti , yāvanto yattakā ettha samāgame , etissaṃ vā mama pabbajjāya samāgatāti attho .
Idāni yaṃ sandhāya ‘‘ suṇāthā ’’ ti savanāṇattikavacanaṃ kataṃ , taṃ ‘‘ dhammaṃ vo desayissāmī ’’ ti paṭijānitvā ‘‘ dukkhā jāti punappunan ’’ tiādinā desetuṃ ārabhi .
Tattha dukkhā jāti punappunan ti jāti nāmesā gabbhokkantimūlakādibhedassa jarādibhedassa ca anekavihitassa dukkhassa adhiṭṭhānabhāvato dukkhā .
Sā punappunaṃ pavattamānā ativiya dukkhā .
Tassā
M1.480 pana jātiyā samatikkamanatthaṃ ussāho karaṇīyoti dassento āha ‘‘ ārambhathā ’’ tiādi .Tattha ārambhathāti ārambhadhātusaṅkhātaṃ vīriyaṃ karotha .
Nikkamathāti kosajjapakkhato nikkhantattā nikkamadhātusaṅkhātaṃ taduttariṃ vīriyaṃ karotha .
Yuñjatha buddhasāsaneti yasmā sīlasaṃvaro indriyesu guttadvāratā bhojane mattaññutā satisampajaññanti imesu dhammesu patiṭṭhitānaṃ jāgariyānuyogavasena ārambhanikkamadhātuyo sampajjanti , tasmā tathābhūtā samathavipassanāsaṅkhāte adhisīlasikkhādisaṅkhāte vā bhagavato sāsane yuttappayuttā hotha .
Dhunātha maccuno senaṃ , naḷāgāraṃva kuñjaroti evaṃ paṭipajjantā ca tedhātuissarassa maccurājassa vasaṃ satte netīti tassa senāsaṅkhātaṃ abalaṃ dubbalaṃ yathā nāma thāmabalūpapanno kuñjaro naḷehi kataṃ agāraṃ khaṇeneva viddhaṃseti , evameva kilesagaṇaṃ dhunātha vidhamatha viddhaṃsethāti attho .
Evaṃ pana buddhasāsane ussāhaṃ karontassa ekaṃsiko jātidukkhassa samatikkamoti dassento ‘‘ yo imasmin ’’ tiādinā tatiyaṃ gāthamāha .
Taṃ suviññeyyameva .
Abhibhūtattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā .