Issues
Select Version
Theragāthā-aṭṭhakathā
Theragāthā-aṭṭhakathā

7. Anūpamattheragāthāvaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

7. Anūpamattheragāthāvaṇṇanā

Nandamānāgataṃ cittāti āyasmato anūpamattherassa gāthā .
Kā uppatti ?
Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ puññaṃ upacinanto ito ekatiṃse kappe kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto ekadivasaṃ padumaṃ nāma paccekabuddhaṃ piṇḍāya carantaṃ rathiyaṃ disvā pasannamānaso aṅkolapupphehi pūjesi .
So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde kosalaraṭṭhe ibbhakule nibbattitvā rūpasampattiyā anūpamoti laddhanāmo vayappatto upanissayasampannatāya kāme pahāya pabbajitvā vipassanāya kammaṃ karonto araññe viharati .
Tassa cittaṃ bahiddhā rūpādiārammaṇesu vidhāvati .
Kammaṭṭhānaṃ parivaṭṭati .
Thero vidhāvantaṃ cittaṃ niggaṇhanto –
213.
‘‘ NandamānāgataṃP2.79 cittaṃ , sūlamāropamānakaṃ ;
Tena teneva vajasi , yena sūlaṃ kaliṅgaraṃ .
214.
‘‘ Tāhaṃ cittakaliṃ brūmi , taṃ brūmi cittadubbhakaṃ ;
Satthā te dullabho laddho , mānatthe maṃ niyojayī ’’ ti .
–
Imāhi dvīhi gāthāhi ovadi .
Tattha nandamānāgataṃ cittāti nandamāna abhinandamāna citta abhinandamānaṃ āgataṃ uppannaṃV1.365 .
Sūlamāropamānakan ti dukkhuppattiṭṭhānatāya sūlasadisattā sūlaṃ taṃ taṃ bhavaṃ kammakilesehi ettakaṃ kālaṃ āropiyamānaṃ .
Tena teneva vajasi , yena sūlaṃ kaliṅgaran ti yattha yattha sūlasaṅkhātāM1.429 bhavā kaliṅgarasaṅkhātā adhikuṭṭanakā kāmaguṇā ca tena teneva , pāpacitta , vajasi , taṃ tadeva ṭhānaṃ upagacchasi , attano anatthaṃ na sallakkhesi .
Tāhaṃ cittakaliṃ brūmīti taṃ tasmā pamattabhāvato cittakaliṃ cittakālakaṇṇiṃ ahaṃ kathayāmi .
Punapi taṃ brūmi kathemi cittadubbhakaṃ cittasaṅkhātassa attano bahūpakārassa santānassa anatthāvahanato cittadubbhiṃ .
‘‘ Cittadubbhagā ’’ tipi paṭhanti .
Cittasaṅkhātaalakkhikaappapuññāti attho .
Kinti brūhīti ce ?
Āha ‘‘ satthā te dullabho laddho , mānatthe maṃ niyojayī ’’ ti .
Kappānaṃ asaṅkhyeyyampi nāma buddhasuñño loko hoti , satthari uppannepi manussattasaddhāpaṭilābhādayo dullabhā eva , laddhesu ca tesu satthāpi dullabhoyeva hoti .
Evaṃ dullabho satthā idāni tayā laddho , tasmiṃ laddhe sampatipi anatthe ahite āyatiñca anatthāvahe dukkhāvahe akusale maṃ mā niyojesīti .
Evaṃ thero attano cittaṃ ovadanto eva vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pāpuṇi .
Tena vuttaṃ apadāne ( apa . thera 1.37.16-19)–
‘‘ PadumoP2.80 nāma sambuddho , cittakūṭe vasī tadā ;
Disvāna taṃ ahaṃ buddhaṃ , sayambhuṃ aparājitaṃ .
‘‘ Aṅkolaṃ pupphitaṃ disvā , ocinitvānahaṃ tadā ;
Upagantvāna sambuddhaṃ , pūjayiṃ padumaṃ jinaṃ .
‘‘ Ekatiṃse ito kappe , yaṃ pupphamabhipūjayiṃ ;
Duggatiṃ nābhijānāmi , buddhapūjāyidaṃ phalaṃ .
‘‘ Kilesā jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
Anūpamattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā .