Issues
Select Version
Theragāthā-aṭṭhakathā
Theragāthā-aṭṭhakathā

6. Nitakattheragāthāvaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

6. Nitakattheragāthāvaṇṇanā

KassaM1.403V1.343 selūpamaṃ cittan ti āyasmato nitakattherassa gāthā .
Kā uppatti ?
Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave puññāni karonto vipassissa bhagavato kāle bandhumatīnagare ārāmagopako hutvā jīvanto ekadivasaṃ bhagavantaṃ ākāsena gacchantaṃ disvā pasannamānaso nāḷikeraphalaṃ dātukāmo ahosi .
Satthā taṃ anuggaṇhanto ākāseyeva ṭhatvā paṭiggaṇhi .
So taṃ datvā uḷāraṃ pītisomanassaṃ paṭisaṃvedi .
So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde kosalaraṭṭhe brāhmaṇakule nibbattitvā nitakoti laddhanāmo viññutaṃ patto satthu santike dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā kammaṭṭhānaṃ gahetvā araññe viharanto ghaṭento arahattaṃ pāpuṇi .
Tena vuttaṃ apadāne ( apa . thera 2.51.91-99)–
‘‘ Nagare bandhumatiyā , ārāmiko ahaṃ tadā ;
Addasaṃ virajaṃ buddhaṃ , gacchantaṃ anilañjase .
‘‘ Nāḷikeraphalaṃ gayha , buddhaseṭṭhassadāsahaṃ ;
Ākāse ṭhitako santo , paṭiggaṇhi mahāyaso .
‘‘ Vittisañjanano mayhaṃ , diṭṭhadhammasukhāvaho ;
Phalaṃ buddhassa datvāna , vippasannena cetasā .
‘‘ Adhigacchiṃ tadā pītiṃ , vipulañca sukhuttamaṃ ;
Uppajjateva ratanaṃ , nibbattassa tahiṃ tahiṃ .
‘‘ Ekanavutito kappe , yaṃ phalaṃ adadiṃ tadā ;
Duggatiṃ nābhijānāmi , phaladānassidaṃ phalaṃ .
‘‘ Dibbacakkhu visuddhaṃ me , samādhikusalo ahaṃ ;
Abhiññāpāramippatto , phaladānassidaṃ phalaṃ .
‘‘ Kilesā jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
Arahattaṃ pana patvā there phalasukhena nibbānasukhena viharante padhānapariggāhako thero taṃ āraññāyatanaṃ gantvā tattha vasantānaṃ bhikkhūnaṃ pariggaṇhanatthaṃ ‘‘ kassa selūpaman ’’ tiādinā paṭhamaṃ gāthamāha .
191. TatthaM1.404V1.344P2.61 kassa selūpamaṃ cittaṃ , ṭhitaṃ nānupakampatīti imasmiṃ araññāyatane vasantesu kassa bhikkhuno cittaṃ aggaphalādhigamena ekaghanasilāmayapabbatūpamaṃ sabbesaṃ iñjanānaṃ abhāvato vasībhāvappattiyā ca ṭhitaṃ sabbehipi lokadhammehi nānukampati na vedhati .
Idānissa akampanākāraṃ saddhiṃ kāraṇena dassetuṃ ‘‘ virattan ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha virattaṃ rajanīyesūti virāgasaṅkhātena ariyamaggena rajanīyesu rāguppattihetubhūtesu tebhūmakadhammesu virattaṃ , tattha sabbaso samucchinnarāganti attho .
Kuppanīyeti paṭighaṭṭhānīye , sabbasmimpi āghātavatthusmiṃ .
Na kuppatīti na dussati na vikāraṃ āpajjati .
Yassevaṃ bhāvitaṃ cittan ti yassa ariyapuggalassa cittaṃ mano evaṃ vuttanayena tādibhāvena bhāvitaṃ , kuto taṃ dukkhamessatīti taṃ puggalaṃ kuto sattato saṅkhārato vā dukkhaṃ upagamissati , na tādisassa dukkhaṃ atthīti attho .
192. Evaṃ aniyamavasena pucchitamatthaṃ nitakatthero attūpanāyikaṃ katvā vissajjento ‘‘ mama selūpamaṃ cittan ’’ tiādinā dutiyagāthāya aññaṃ byākāsi .
Taṃ vuttatthameva .
Nitakattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā .