2. Dutiyavaggo
1. Cūḷavacchattheragāthāvaṇṇanā
Pāmojjabahuloti
M1.68V1.56 āyasmato cūḷavacchattherassa gāthā .Kā uppatti ?
So kira padumuttarassa bhagavato kāle daliddakule nibbattitvā paresaṃ bhatiyā jīvikaṃ kappento bhagavato sāvakaṃ sujātaṃ nāma theraṃ paṃsukūlaṃ pariyesantaṃ disvā pasannamānaso upasaṅkamitvā vatthaṃ datvā pañcapatiṭṭhitena vandi .
So tena puññakammena tettiṃsakkhattuṃ devarajjaṃ kāresi .
Sattasattatikkhattuṃ cakkavattī rājā
P1.58 ahosi .Anekavāraṃ padesarājā .
Evaṃ devamanussesu saṃsaranto kassapassa bhagavato sāsane osakkamāne pabbajitvā samaṇadhammaṃ katvā ekaṃ buddhantaraṃ devamanussagatīsu aparāparaṃ parivattanto amhākaṃ bhagavato kāle kosambiyaṃ brāhmaṇakule nibbatti .
Cūḷavaccho tissa nāmaṃ ahosi .
So vayappatto brāhmaṇasippesu nipphattiṃ gato buddhaguṇe sutvā pasannamānaso bhagavantaṃ upasaṅkami , tassa bhagavā dhammaṃ kathesi .
So paṭiladdhasaddho pabbajitvā laddhūpasampado katapubbakicco caritānukūlaṃ kammaṭṭhānaṃ gahetvā bhāvento vihari .
Tena ca samayena kosambikā bhikkhū bhaṇḍanajātā ahesuṃ .
Tadā cūḷavacchatthero ubhayesaṃ bhikkhūnaṃ laddhiṃ anādāya bhagavatā dinnovāde ṭhatvā vipassanaṃ brūhetvā arahattaṃ pāpuṇi .
Tena vuttaṃ apadāne ( apa . thera 2.50.31-40)–
‘‘ Padumuttarabhagavato , sujāto nāma sāvako ;
Paṃsukūlaṃ gavesanto , saṅkāre caratī tadā .
‘‘ Nagare haṃsavatiyā , paresaṃ bhatako ahaṃ ;
Upaḍḍhudussaṃ datvāna , sirasā abhivādayiṃ .
‘‘ Tena kammena sukatena , cetanāpaṇidhīhi ca ;
Jahitvā mānusaṃ dehaṃ , tāvatiṃsamagacchahaṃ .
‘‘ Tettiṃsakkhattuṃ devindo , devarajjamakārayiṃ ;
Sattasattatikkhattuñca , cakkavattī ahosahaṃ .
‘‘ Padesarajjaṃ
M1.69V1.57 vipulaṃ , gaṇanāto asaṅkhiyaṃ ;Upaḍḍhadussadānena , modāmi akutobhayo .
‘‘ Icchamāno cahaṃ ajja , sakānanaṃ sapabbataṃ ;
Khomadussehi chādeyyaṃ , aḍḍhudussassidaṃ phalaṃ .
‘‘ Satasahassito kappe , yaṃ dānamadadiṃ tadā ;
Duggatiṃ nābhijānāmi , aḍḍhudussassidaṃ phalaṃ .
‘‘ Kilesā jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
Atha cūḷavacchatthero arahattaṃ patvā tesaṃ bhikkhūnaṃ kalahābhiratiyā sakatthavināsaṃ disvā dhammasaṃvegappatto , attano ca pattavisesaṃ paccavekkhitvā pītisomanassavasena ‘‘ pāmojjabahulo ’’ ti gāthaṃ abhāsi .
11. Tattha pāmojjabahuloti suparisuddhasīlatāya vippaṭisārābhāvato adhikusalesu dhammesu abhirativasena pamodabahulo .
Tenevāha ‘‘ dhamme buddhappavedite ’’ ti .
Tattha dhammeti .
Sattatiṃsāya bodhipakkhiyadhamme navavidhe vā lokuttaradhamme .
So hi sabbaññubuddhena sāmukkaṃsikāya desanāya pakāsitattā sātisayaṃ buddhappavedito nāma .
Tassa pana adhigamūpāyabhāvato desanādhammopi idha labbhateva .
Padaṃ santan ti nibbānaṃ sandhāya vadati .
Evarūpo hi bhikkhu santaṃ padaṃ santaṃ koṭṭhāsaṃ sabbasaṅkhārānaṃ upasamabhāvato saṅkhārūpasamaṃ paramasukhatāya sukhaṃ nibbānaṃ adhigacchati vindatiyeva .
Parisuddhasīlo hi bhikkhu vippaṭisārābhāvena pāmojjabahulo saddhamme yuttappayutto vimuttipariyosānā sabbasampattiyo pāpuṇāti .
Yathāha –
‘‘ avippaṭisāratthāni kho
P1.59 , ānanda , kusalāni sīlāni , avippaṭisāro pāmojjatthāyā ’’ tiādi ( a . ni .10.1).Atha vā pāmojjabahuloti sammāsambuddho bhagavā , svākkhāto dhammo , suppaṭipanno saṅghoti ratanattayaṃ sandhāya pamodabahulo .
Tattha pana so pamodabahulo kiṃ vā karotīti āha ‘‘ dhamme buddhappavedite ’’ tiādi .
Saddhāsampannassa hi sappurisasaṃsevanasaddhammassavanayonisomanasikāradhammānudhammapaṭipattīnaṃ sukheneva sambhavato sampattiyo hatthagatā
M1.70 eva honti , yathāha –‘‘ saddhājāto upasaṅkamati , upasaṅkamanto payirupāsatī ’’ tiādi ( ma . ni .2.183).
Cūḷavacchattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā .