6. Belaṭṭhasīsattheragāthāvaṇṇanā
Yathāpi
P1.71 bhaddo ājaññoti āyasmato belaṭṭhasīsattherassa gāthā .Kā uppatti ?
So kira padumuttarassa bhagavato kāle kulagehe nibbatto bhagavantaṃ upasaṅkamitvā dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā samaṇadhammaṃ karonto upanissayasampattiyā abhāvena visesaṃ nibbattetuṃ nāsakkhi .
Vivaṭṭūpanissayaṃ pana bahuṃ kusalaṃ upacinitvā devamanussesu saṃsaranto ito ekatiṃse kappe vessabhuṃ bhagavantaṃ passitvā pasannacitto mātuluṅgaphalaṃ adāsi .
So tena puññakammena devesu nibbattitvā aparāparaṃ puññāni katvā sugatito sugatiṃ upagacchanto imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ brāhmaṇakule nibbatto bhagavato abhisambodhiyā puretarameva uruvelakassapassa
V1.69 santike tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā aggiṃ paricaranto uruvelakassapadamane ādittapariyāyadesanāya ( mahāva .54; saṃ . ni .4.28) purāṇajaṭilasahassena saddhiṃ arahattaṃ pāpuṇi .Tena vuttaṃ apadāne ( apa . thera 2.51.68-73)–
‘‘ Kaṇikāraṃva jotantaṃ , puṇṇamāyeva candimaṃ ;
Jalantaṃ dīparukkhaṃva , addasaṃ lokanāyakaṃ .
‘‘ Mātuluṅgaphalaṃ gayha , adāsiṃ satthuno ahaṃ ;
Dakkhiṇeyyassa vīrassa , pasanno sehi pāṇibhi .
‘‘ Ekatiṃse ito kappe , yaṃ phalaṃ adadiṃ tadā ;
Duggatiṃ nābhijānāmi , phaladānassidaṃ phalaṃ .
‘‘ Kilesā jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
Evaṃ
M1.84 adhigatārahatto āyasmato dhammabhaṇḍāgārikassa upajjhāyo ayaṃ thero ekadivasaṃ phalasamāpattito uṭṭhāya taṃ santaṃ paṇītaṃ nirāmisaṃ sukhaṃ attano pubbayogañca paccavekkhitvā pītivegavasena ‘‘ yathāpi bhaddo ājañño ’’ ti gāthaṃ abhāsi . 16. Tattha yathāpīti opammapaṭipādanatthe nipāto .
Bhaddoti sundaro thāmabalasamatthajavaparakkamādisampanno .
Ājaññoti ājānīyo jātimā kāraṇākāraṇānaṃ ājānanako .
So tividho usabhājañño assājañño hatthājaññoti .
Tesu usabhājañño idhādhippeto .
So ca kho chekakasanakicce niyutto , tenāha ‘‘ naṅgalāvattanī ’’ ti .
Naṅgalassa phālassa āvattanako , naṅgalaṃ ito cito ca āvattetvā khette kasanakoti attho .
Naṅgalaṃ vā āvattayati etthāti naṅgalāvattaṃ
P1.72 , khette naṅgalapatho , tasmiṃ naṅgalāvattani .Gāthāsukhatthañhettha ‘‘ vattanī ’’ ti dīghaṃ katvā vuttaṃ .
Sikhīti matthake avaṭṭhānato sikhāsadisatāya sikhā , siṅgaṃ .
Tadassa atthīti sikhī .
Apare pana ‘‘ kakudhaṃ idha ‘ sikhā ’ ti adhippetan ’’ ti vadanti , ubhayathāpi padhānaṅgakittanametaṃ ‘‘ sikhī ’’ ti .
Appakasirenāti appakilamathena .
Rattindivāti rattiyo divā ca , evaṃ mamaṃ appakasirena gacchantīti yojanā .
Idaṃ vuttaṃ hoti – yathā ‘‘ bhaddo usabhājānīyo kasane niyutto ghanatiṇamūlādikepi naṅgalapathe taṃ agaṇento appakasirena ito cito ca parivattento gacchati , yāva kasanatiṇānaṃ parissamaṃ dasseti , evaṃ mamaṃ rattindivāpi appakasireneva gacchanti atikkamantī ’’ ti .
Tattha kāraṇamāha ‘‘ sukhe laddhe nirāmise ’’ ti .
Yasmā kāmāmisalokāmisavaṭṭāmisehi
V1.70 asammissaṃ santaṃ paṇītaṃ phalasamāpattisukhaṃ laddhaṃ , tasmāti attho .Paccatte cetaṃ bhummavacanaṃ yathā ‘‘ vanappagumbe ’’( khu . pā .6.13; su . ni .236)‘‘ tena vata re vattabbe ’’ ti ( kathā .1) ca .
Atha vā tato pabhuti rattindivā appakasirena gacchantīti vicāraṇāya āha –
‘‘ sukhe laddhe nirāmise ’’ ti , nirāmise sukhe laddhe sati tassa laddhakālato paṭṭhāyāti attho .
Belaṭṭhasīsattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā .