Issues
Select Version
Theragāthā-aṭṭhakathā
Theragāthā-aṭṭhakathā

9. Sandhitattheragāthāvaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

9. Sandhitattheragāthāvaṇṇanā

Assatthe haritobhāseti āyasmato sandhitattherassa gāthā .
Kā uppatti ?
Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave puññāni upacinanto ito ekatiṃse kappe sikhissa bhagavato kāle eko gopālako ahosi .
So satthari parinibbute aññataraṃ theraṃ upasaṅkamitvāM1.432 tassa santike buddhaguṇapaṭisaṃyuttaṃ dhammaṃ sutvā pasannamānaso ‘‘ kuhiṃ bhagavā ’’ ti pucchitvā parinibbutabhāvaṃ sutvā ‘‘ evaṃ mahānubhāvā buddhāpi nāma aniccatāvasaṃ gacchanti , aho saṅkhārā addhuvā ’’ ti aniccasaññaṃ paṭilabhi .
Taṃ thero bodhipūjāya ussāhesi .
So kālena kālaṃ bodhirukkhasamīpaṃ gantvāP2.82 vipassanaṃ paṭṭhapetvā buddhaguṇe anussaranto bodhiṃ vandati .
So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde kosalaraṭṭhe ibbhakule nibbattitvā sandhitoti laddhanāmo vayappatto aniccatāpaṭisaṃyuttaṃ dhammakathaṃ sutvā saṃvegajāto pabbajitvā vipassanaṃ paṭṭhapetvā ñāṇassa paripākaṃ gatattā nacirasseva chaḷabhiñño ahosi .
So attano pubbenivāsaṃ anussaranto sikhissa bhagavato kāle bodhivandanaṃ buddhānussatiṃ aniccasaññāpaṭilābhañca anussaritvā tadupanissayena attano visesādhigamaṃ pakāsento –
217.
‘‘ Assatthe haritobhāse , saṃvirūḷhamhi pādape ;
Ekaṃ buddhagataṃ saññaṃ , alabhitthaṃ patissato .
218.
‘‘ EkatiṃseV1.368 ito kappe , yaṃ saññamalabhiṃ tadā ;
Tassā saññāya vāhasā , patto me āsavakkhayo ’’ ti .
–
Dve gāthā abhāsi .
Tattha assattheti assatthaṭṭhānīye , yvāyaṃ etarahi amhākaṃ bhagavato bodhirukkho assattho , etassa ṭhāne tadā sikhissa bhagavato bodhirukkho puṇḍarīko ṭhitoti so assatthaṭṭhānīyatāya ‘‘ assatthe ’’ ti vuttaṃ .
Sattānaṃ assāsajananato vā .
Apare pana ‘‘ assattharukkhamūle nisīditvā tadā buddhānussatiyā bhāvitattā thero ‘ assatthe ’ ti avocā ’’ ti vadanti .
Haritobhāseti haritehi sāramaṇivaṇṇehi obhāsamāne .
Saṃvirūḷhamhīti suṭṭhu virūḷhe suppatiṭṭhite , sughananicitapattapalāsapallavehi virūḷhasañchanneti ca vadanti .
Pādapeti rukkhe .
Ekaṃ buddhagataṃ saññaṃ , alabhitthaṃ patissatoti buddhārammaṇaṃM1.433 ārammaṇassa ekajātiyattā ekaṃ ‘‘ itipi so bhagavā ’’ tiādinayappavattaṃ buddhānussatisahagataṃ saññaṃ buddhaguṇānaṃ patipatisaraṇato patissato hutvā alabhiṃ .
Kadā pana sā saññā laddhā , kīvatāya siddhāti āha ‘‘ ekatiṃse ito kappe ’’ tiādi .
Ito bhaddakappato uddhaṃ ārohanavasena ekatiṃse kappe .
Yaṃ saññan ti yaṃ buddhānussatisahagataṃ saññaṃ , yaṃ vā buddhānaṃ aniccataṃ disvā tadanusārena sabbāsaṅkhāresu tadā aniccasaññaṃ alabhiṃ .
Tassā saññāya vāhasāti tassā yathāvuttāya saññāya kāraṇabhāvena taṃ upanissayaṃ katvā .
Patto me āsavakkhayoti idāniP2.83 mayā āsavānaṃ khayo nirodho adhigatoti imāyeva ca imassa therassa apadānagāthāpi .
Yathāha ( apa . thera 1.22.27-30)–
‘‘ Assatthe haritobhāse … pe … patto me āsavakkhayo .
‘‘ Ito terasakappamhi , dhaniṭṭho nāma khattiyo ;
Sattaratanasampanno , cakkavattī mahabbalo .
‘‘ Kilesā jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
Sandhitattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā .
Pañcamavaggavaṇṇanā niṭṭhitā .
Niṭṭhitā ca dukanipātavaṇṇanā .