10. Kaṇhadinnattheragāthāvaṇṇanā
Upāsitā
P2.52 sappurisāti āyasmato kaṇhadinnattherassa gāthā .Kā uppatti ?
Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave puññāni upacinanto ito catunavute kappe kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto ekadivasaṃ sobhitaṃ nāma paccekabuddhaṃ disvā pasannacitto punnāgapupphehi pūjaṃ akāsi .
So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde rājagahe brāhmaṇakule nibbattitvā kaṇhadinnoti laddhanāmo vayappatto upanissayasampattiyā codiyamāno dhammasenāpatiṃ upasaṅkamitvā
M1.388 dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pāpuṇi .Tena vuttaṃ apadāne ( apa . thera 2.48.61-65)–
‘‘ Sobhito nāma sambuddho , cittakūṭe vasī tadā ;
Gahetvā giripunnāgaṃ , sayambhuṃ abhipūjayiṃ .
‘‘ Catunnavutito kappe , yaṃ buddhamabhipūjayiṃ ;
Duggatiṃ nābhijānāmi , buddhapūjāyidaṃ phalaṃ .
‘‘ Kilesā jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
Arahattaṃ pana patvā aññaṃ byākaronto –
179.
‘‘ Upāsitā sappurisā , sutā dhammā abhiṇhaso ;
Sutvāna paṭipajjissaṃ , añjasaṃ amatogadhaṃ .
180.
‘‘ Bhavarāgahatassa me sato , bhavarāgo puna me na vijjati ;
Na cāhu na ca me bhavissati , na ca me etarahi vijjatī ’’ ti .
–
Gāthādvayaṃ abhāsi .
Tattha upāsitāti paricaritā paṭipattipayirupāsanāya payirupāsitā .
Sappurisāti santehi
V1.331 sīlādiguṇehi samannāgatā purisā , ariyapuggalā sāriputtattherādayo .Etena purimacakkadvayasampattimattano dasseti .
Na hi patirūpadesavāsena vinā sappurisūpanissayo sambhavati .
Sutā dhammāti saccapaṭiccasamuppādādipaṭisaṃyuttadhammā sotadvārānusārena upadhāritā .
Etena attano bāhusaccaṃ dassento pacchimacakkadvayasampattiṃ dasseti .
Abhiṇhasoti bahuso na kālena kālaṃ .
Idañca padaṃ ‘‘ upāsitā sappurisā ’’ ti etthāpi yojetabbaṃ .
Sutvāna paṭipajjissaṃ , añjasaṃ amatogadhan ti te dhamme sutvā tattha vuttarūpārūpadhamme salakkhaṇādito pariggahetvā anukkamena vipassanaṃ vaḍḍhetvā amatogadhaṃ nibbānapatiṭṭhaṃ taṃsampāpakaṃ añjasaṃ ariyaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ paṭipajjiṃ pāpuṇiṃ .
Bhavarāgahatassa
M1.389 me satoti bhavarāgena bhavataṇhāya anādimatiP2.53 saṃsāre hatassa upaddutassa mama sato samānassa , aggamaggena vā hatabhavarāgassa .Bhavarāgo puna me na vijjatīti tato eva puna idāni bhavarāgo me natthi .
Na cāhu na me bhavissati , na ca me etarahi vijjatīti yadipi pubbe puthujjanakāle sekkhakāle ca me bhavarāgo ahosi , aggamaggappattito pana paṭṭhāya na cāhu na ca ahosi , āyatimpi na me bhavissati , etarahi adhunāpi na ca me vijjati na ca upalabbhati , pahīnoti attho .
Bhavarāgavacaneneva cettha tadekaṭṭhatāya mānādīnampi abhāvo vuttoti sabbaso parikkhīṇabhavasaṃyojanataṃ dasseti .
Kaṇhadinnattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā .
Tatiyavaggavaṇṇanā niṭṭhitā .