Issues
Select Version
Theragāthā-aṭṭhakathā
Theragāthā-aṭṭhakathā

6. Abhayattheragāthāvaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

6. Abhayattheragāthāvaṇṇanā

SutvāM1.103 subhāsitaṃ vācan ti āyasmato abhayattherassa gāthā .
Kā uppatti ?
So kira padumuttarassa bhagavato sāsane pabbajitvā dhammakathiko hutvā dhammakathanakāle paṭhamaṃ catūhi gāthāhi bhagavantaṃ abhitthavitvā pacchā dhammaṃ kathesi .
Tenassa puññakammabalena kappānaṃ satasahassaṃ apāyapaṭisandhi nāma nāhosi .
Tathā hi vuttaṃ –
‘‘ Abhitthavitvā padumuttaraṃ jinaṃ , pasannacitto abhayo sayambhuṃ ;
Na gacchi kappāni apāyabhūmiṃ , satasahassāni uḷārasaddho ’’ ti .( apa . thera 2.55.221)
Khettasampattiyādīhi tassa ca pubbapacchimasanniṭṭhānacetanānaṃ ativiya uḷārabhāvena so aparimeyyo puññābhisando kusalābhisando tādiso ahosi .
‘‘ Acintiye pasannānaṃ , vipāko hoti acintiyo ’’ ti ( apa . thera 1.1.82) hi vuttaṃ .
Tattha tattha hi bhave upacitaṃ puññaṃ tassa upatthambhakamahosi .
Tathā hi so vipassissa bhagavato ketakapupphehi pūjamakāsi .
Evaṃ uḷārehi puññavisesehi sugatīsu eva saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde rañño bimbisārassa puttoP1.88 hutvā nibbatti .
Abhayo tissa nāmaṃ ahosi .
Tassa uppatti parato āvi bhavissati .
So nigaṇṭhena nāṭaputtena ubhatokoṭikaṃ pañhaṃ sikkhāpetvā ‘‘ imaṃ pañhaṃ pucchitvā samaṇassa gotamassa vādaṃ āropehī ’’ ti vissajjito bhagavantaṃ upasaṅkamitvā taṃ pañhaṃ pucchitvā tassa pañhassa anekaṃsabyākaraṇabhāve bhagavatā kathite nigaṇṭhānaṃ parājayaṃ , satthu ca sammāsambuddhabhāvaṃ viditvā upāsakattaṃ paṭivedesi .
Tato raññe bimbisāre kālaṅkate sañjātasaṃvego sāsane pabbajitvā tālacchiggaḷūpamasuttadesanāya sotāpanno hutvā puna vipassanaṃ ārabhitvā arahattaṃ sacchākāsi .
Tena vuttaṃ apadāne ( apa . thera 2.52.17-22)–
‘‘ VinatānadiyāV1.87 tīre , vihāsi purisuttamo ;
Addasaṃ virajaṃ buddhaṃ , ekaggaṃ susamāhitaṃ .
‘‘ MadhugandhassaM1.104 pupphena , ketakassa ahaṃ tadā ;
Pasannacitto sumano , buddhaseṭṭhamapūjayiṃ .
‘‘ Ekanavute ito kappe , yaṃ pupphamabhipūjayiṃ ;
Duggatiṃ nābhijānāmi , buddhapūjāyidaṃ phalaṃ .
‘‘ Kilesā jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
Arahattaṃ pana patvā attano paṭipattikittanena aññaṃ byākaronto ‘‘ sutvā subhāsitaṃ vācan ’’ ti gāthaṃ abhāsi .
26. Tattha sutvāti sotaṃ odahitvā , sotadvārānusārena upadhāretvā .
Subhāsitan ti suṭṭhu bhāsitaṃ , sammadeva bhāsitaṃ , sammāsambuddhabhāvato mahākāruṇikatāya ca kiñci avisaṃvādetvā yathādhippetassa atthassa ekantato sādhanavasena bhāsitaṃ catusaccavibhāvanīyadhammakathaṃ .
Na hi saccavinimuttā bhagavato dhammadesanā atthi .
Buddhassāti sabbaññubuddhassa .
Ādiccabandhunoti ādiccavaṃse sambhūtattā ādicco bandhu etassāti ādiccabandhu , bhagavā .
Tassa ādiccabandhuno .
Ādiccassa vā bandhūti ādiccabandhu , bhagavā .
Tassa bhagavato orasaputtabhāvato .
Tenāha bhagavā –
‘‘ Yo andhakāre tamasī pabhaṅkaro , verocano maṇḍalī uggatejo ;
Mā rāhu gilī caramantalikkhe , pajaṃ mamaṃ rāhu pamuñca sūriyan ’’ ti .( saṃ . ni .1.91);
Paccabyadhin tiP1.89 paṭivijjhiṃ .
Hī-ti nipātamattaṃ .
Nipuṇan ti saṇhaṃ paramasukhumaṃ , nirodhasaccaṃ , catusaccameva vā .
Hī-ti vā hetuatthe nipāto .
Yasmā paccabyadhiṃ nipuṇaṃ catusaccaṃ , tasmā na dāni kiñci paṭivijjhitabbaṃ atthīti attho .
Yathā kiṃ paṭivijjhīti āha ‘‘ vālaggaṃ usunā yathā ’’ ti .
Yathā sattadhā bhinnassa vālassa koṭiṃ susikkhito kusalo issāso usunā kaṇḍena avirajjhanto vijjheyya , evaṃ paccabyadhiṃ nipuṇaṃ ariyasaccanti yojanā .
Abhayattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā .