5. Malitavambhattheragāthāvaṇṇanā
Ukkaṇṭhitoti
P1.224 āyasmato malitavambhattherassa gāthā .Kā uppatti ?
Ayaṃ kira padumuttarassa bhagavato kāle himavantato avidūre aññatarasmiṃ jātassare sakuṇo hutvā nibbatti , padumuttaro bhagavā taṃ anuggaṇhanto tattha gantvā jātassaratīre caṅkamati .
Sakuṇo bhagavantaṃ disvā pasannamānaso sare kumudāni gahetvā bhagavantaṃ pūjesi .
So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde kurukacchanagare aññatarassa brāhmaṇassa putto hutvā nibbatti , malitavambho tissa nāmaṃ ahosi .
So viññutaṃ patto pacchābhūmahātheraṃ upasaṅkamitvā tassa santike dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā vipassanāya kammaṃ karonto viharati .
Tassa ca ayaṃ sabhāvo , yattha bhojanasappāyo dullabho , itare sulabhā , tato na pakkamati .
Yattha pana bhojanasappāyo sulabho , itare dullabhā , tattha na vasati pakkamateva .
Evaṃ viharanto
V1.230 ca hetusampannatāya mahāpurisajātikatāya ca nacirasseva vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pāpuṇi .Tena vuttaṃ apadāne ( apa . thera 1.16.51-57)–
‘‘ Himavantassāvidūre
M1.268 , mahājātassaro ahu ;Padumuppalasañchanno , puṇḍarīkasamotthaṭo .
‘‘ Kukuttho nāma nāmena , tatthāsiṃ sakuṇo tadā ;
Sīlavā buddhisampanno , puññāpuññesu kovido .
‘‘ Padumuttaro lokavidū , āhutīnaṃ paṭiggaho ;
Jātassarassāvidūre , sañcarittha mahāmuni .
‘‘ Jalajaṃ kumudaṃ chetvā , upanesiṃ mahesino ;
Mama saṅkappamaññāya , paṭiggahi mahāmuni .
‘‘ Tañca dānaṃ daditvāna , sukkamūlena codito ;
Kappānaṃ satasahassaṃ , duggatiṃ nupapajjahaṃ .
‘‘ Soḷaseto kappasate , āsuṃ varuṇanāmakā ;
Aṭṭha ete janādhipā , cakkavattī mahabbalā .
‘‘ Kilesā jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
Arahattaṃ pana patvā attano paṭipattiṃ paccavekkhitvā udānento –
105.
‘‘ Ukkaṇṭhitopi na vase , ramamānopi pakkame ;
Na tvevānatthasaṃhitaṃ , vase vāsaṃ vicakkhaṇo ’’ ti .
– gāthaṃ abhāsi ;
Tattha ukkaṇṭhitopi na vaseti yasmiṃ āvāse vasantassa me bhojanasappāyālābhena adhikusalesu dhammesu ukkaṇṭhā anabhirati uppajjati , tattha ukkaṇṭhitopi vasāmiyeva itarasappāyalābhena na pakkame na pakkamāmi .
Na vaseti ettha na-kārenapi pakkametipadaṃ sambandhitabbaṃ .
Ramamānopi pakkameti yasmiṃ
P1.225 pana āvāse vasantassa me paccayavekallābhāvena natthi ukkaṇṭhā , aññadatthu abhiramāmi , evaṃ abhiramamānopi avasesasappāyālābhena tato pakkame , na vaseyyaṃ .Evaṃ paṭipajjantovāhaṃ nacirasseva sakatthaṃ paccupādinti .
Ayañcettha attapaṭipattipaccavekkhaṇāyaṃ yojanā .
Parassa ovādadāne pana vaseyya na pakkameyyāti vidhānavasena
M1.269 yojetabbaṃ .Na tvevānatthasaṃhitaṃ , vase vāsaṃ vicakkhaṇoti yasmiṃ āvāse paccayā sulabhā
V1.231 , samaṇadhammo na pāripūriṃ gacchati , yasmiñca āvāse paccayā dullabhā , samaṇadhammopi pāripūriṃ na gacchati , evarūpo āvāso idha anatthasaṃhito nāma avaḍḍhisahitoti katvā .Evarūpaṃ vāsaṃ vicakkhaṇo viññujātiko sakatthaṃ paripūretukāmo natveva vaseyya .
Yattha pana pañcaṅgasamannāgato āvāso labbhati , sattapi sappāyā labbhanti , tattheva vaseyyāti attho .
Malitavambhattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā .