Issues
Select Version
Theragāthā-aṭṭhakathā
Theragāthā-aṭṭhakathā

4. Khitakattheragāthāvaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

4. Khitakattheragāthāvaṇṇanā

LahukoP1.222 vata me kāyoti āyasmato khitakattherassa gāthā .
Kā uppatti ?
Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle yakkhasenāpati hutvā nibbatto ekadivasaṃ yakkhasamāgame nisinno satthāraṃ aññatarasmiṃ rukkhamūle nisinnaṃ disvā upasaṅkamitvā satthāraṃ vanditvā ekamantaṃ nisīdi .
Tassa satthā dhammaṃ desesi .
So dhammaṃ sutvā uḷāraṃ pītisomanassaṃ pavedento apphoṭento uṭṭhahitvā satthāraṃ vanditvāV1.228 padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi .
So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ brāhmaṇakule nibbatti , khitako tissa nāmaṃ ahosi .
So viññutaṃ patto mahāmoggallānattherassa mahiddhikabhāvaṃ sutvā ‘‘ iddhimā bhavissāmī ’’ ti pubbahetunā codiyamāno pabbajitvā bhagavato santike kammaṭṭhānaṃ gahetvā samathavipassanāsu kammaṃ karonto nacirasseva chaḷabhiñño ahosi .
Tena vuttaṃ apadāne ( apa . thera 1.17.1-6)–
‘‘ Padumo nāma nāmena , dvipadindo narāsabho ;
Pavanā abhinikkhamma , dhammaṃ deseti cakkhumā .
‘‘ Yakkhānaṃ samayo āsi , avidūre mahesino ;
Yena kiccena sampattā , ajjhāpekkhiṃsu tāvade .
‘‘ Buddhassa giramaññāya , amatassa ca desanaṃ ;
Pasannacitto sumano , apphoṭetvā upaṭṭhahiṃ .
‘‘ Suciṇṇassa phalaṃ passa , upaṭṭhānassa satthuno ;
Tiṃsakappasahassesu , duggatiṃ nupapajjahaṃ .
‘‘ ŪnatiṃseM1.266 kappasate , samalaṅkatanāmako ;
Sattaratanasampanno , cakkavattī mahabbalo .
‘‘ Kilesā jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
Arahattaṃ pana patvā savisesaṃ iddhīsu vasībhāvena anekavihitaṃ iddhividhaṃ paccanubhonto iddhipāṭihāriyena anusāsanīpāṭihāriyena ca sattānaṃ anuggahaṃ karonto viharati .
So bhikkhūhi ,‘‘ kathaṃ tvaṃ , āvuso , iddhi vaḷañjesī ’’ ti puṭṭho tamatthaṃ ācikkhanto –
104.
‘‘ Lahuko vata me kāyo , phuṭṭho ca pītisukhena vipulena ;
Tūlamiva eritaṃ mālutena , pilavatīva me kāyo ’’ ti .
–
Gāthaṃ abhāsi .
‘‘ Udānavasenā ’’ tipi vadantiyeva .
Tattha lahuko vata me kāyoti nīvaraṇādivikkhambhanena cuddasavidhena cittaparidamanena caturiddhipādakabhāvanāya suṭṭhu ciṇṇavasībhāvena ca me rūpakāyo sallahuko vata , yena dandhaṃ mahābhūtapaccayampi nāma imaṃ karajakāyaṃP1.223 cittavasena pariṇāmemīti adhippāyo .
Phuṭṭho ca pītisukhenaV1.229 vipulenāti sabbatthakameva pharantena mahatā uḷārena pītisahitena sukhena phuṭṭho ca me kāyoti yojanā .
Idañca yathā kāyo lahuko ahosi , taṃ dassanatthaṃ vuttaṃ .
Sukhasaññokkamanena hi saddhiṃyeva lahusaññokkamanaṃ hoti .
Sukhassa pharaṇañcettha taṃsamuṭṭhānarūpavasena daṭṭhabbaṃ kathaṃ pana catutthajjhānasamaṅgino pītisukhapharaṇaṃ , samatikkantapītisukhañhi tanti ce ?
Saccametaṃ , idaṃ pana na catutthajjhānalakkhaṇavasena vuttaṃ , atha kho pubbabhāgavasena .
‘‘ Pītisukhenā ’’ ti pana pītisahitasadisena sukhena , upekkhā hi idha santasabhāvatāya ñāṇavisesayogato ca sukhanti adhippetaṃ .
Tathā hi vuttaṃ ‘‘ sukhasaññañca lahusaññañca okkamatī ’’ ti ( paṭi . ma .1.101).
Pādakajjhānārammaṇena rūpakāyārammaṇena vā iddhicittena sahajātaṃ sukhasaññañca lahusaññañca okkamati pavisati phusati sampāpuṇātītiM1.267 ayampi tattha attho .
Tathā cāha aṭṭhakathāyaṃ ( paṭi . ma . aṭṭha .2.3.12)–
‘‘ sukhasaññā nāma upekkhāsampayuttā saññā .
Upekkhā hi santaṃ sukhanti vuttaṃ sāyeva saññā nīvaraṇehi ceva vitakkādipaccanīkehi ca vimuttattā lahusaññātipi veditabbā .
Taṃ okkantassa panassa karajakāyopi tūlapicu viya sallahuko hoti .
So evaṃ vātakkhittatūlapicuno viya sallahukena dissamānena kāyena brahmalokaṃ gacchatī ’’ ti .
Tenāha ‘‘ tūlamiva eritaṃ mālutena , pilavatīva me kāyo ’’ ti .
Tassattho – yadāhaṃ brahmalokaṃ aññaṃ vā iddhiyā gantukāmo homi , tadā mālutena vāyunā eritaṃ cittaṃ tūlapicu viya ākāsaṃ laṅghantoyeva me kāyo hotīti .
Khitakattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā .