Issues
Select Version
Theragāthā-aṭṭhakathā
Theragāthā-aṭṭhakathā

2. Dutiyavaggo

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

2. Dutiyavaggo

1. Mahācundattheragāthāvaṇṇanā

SussūsātiV1.283 āyasmato mahācundattherassa gāthā .
Kā uppatti ?
Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle kumbhakārakule nibbattitvā viññutaṃ patto kumbhakārakammena jīvanto ekadivasaṃ satthāraṃ disvā pasannamānaso ekaṃ mattikāpattaṃ svābhisaṅkhataṃ katvā bhagavato adāsi .
So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde magadharaṭṭhe nālakagāme rūpasāriyā brāhmaṇiyā putto sāriputtattherassa kaniṭṭhabhātā hutvā nibbatti , cundo tissa nāmaṃ ahosi .
So vayappatto dhammasenāpatiṃ anupabbajitvā taṃ nissāya vipassanaṃM1.332 paṭṭhapetvā ghaṭento vāyamanto nacirasseva chaḷabhiñño ahosi .
Tena vuttaṃ apadāne ( apa . thera 2.51.39-50)–
‘‘ Nagare haṃsavatiyā , kumbhakāro ahosahaṃ ;
Addasaṃ virajaṃ buddhaṃ , oghatiṇṇamanāsavaṃ .
‘‘ Sukataṃ mattikāpattaṃ , buddhaseṭṭhassadāsahaṃ ;
Pattaṃ datvā bhagavato , ujubhūtassa tādino .
‘‘ Bhave nibbattamānohaṃ , soṇṇathāle labhāmahaṃ ;
Rūpimaye ca sovaṇṇe , taṭṭike ca maṇīmaye .
‘‘ Pātiyo paribhuñjāmi , puññakammassidaṃ phalaṃ ;
Yasānañca dhanānañca , aggabhūto ca homahaṃ .
‘‘ Yathāpi bhaddake khette , bījaṃ appampi ropitaṃ ;
Sammādhāraṃ pavecchante , phalaṃ toseti kassakaṃ .
‘‘ Tathevidaṃ pattadānaṃ , buddhakhettamhi ropitaṃ ;
Pītidhāre pavassante , phalaṃ maṃ tosayissati .
‘‘ Yāvatā khettā vijjanti , saṅghāpi ca gaṇāpi ca ;
Buddhakhettasamo natthi , sukhado sabbapāṇinaṃ .
‘‘ Namo te purisājañña , namo te purisuttama ;
Ekapattaṃ daditvāna , pattomhi acalaṃ padaṃ .
‘‘ EkanavutitoV1.284 kappe , yaṃ pattamadadiṃ tadā ;
Duggatiṃ nābhijānāmi , pattadānassidaṃ phalaṃ .
‘‘ Kilesā jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
ChaḷabhiññoP2.19 pana hutvā attanā paṭiladdhasampattiyā kāraṇabhūtaṃ garūpanissayaṃ vivekavāsañca kittento –
141.
‘‘ Sussūsā sutavaddhanī , sutaṃ paññāya vaddhanaṃ ;
Paññāya atthaṃ jānāti , ñāto attho sukhāvaho .
142.
‘‘ SevethaM1.333 pantāni senāsanāni , careyya saṃyojanavippamokkhaṃ ;
Sace ratiṃ nādhigaccheyya tattha , saṅghe vase rakkhitatto satīmā ’’ ti .
–
Gāthādvayaṃ abhāsi .
Tattha sussūsāti sotabbayuttassa sabbasutassa sotumicchā , garusannivāsopi .
Diṭṭhadhammikādibhedañhi atthaṃ sotumicchantena kalyāṇamitte upasaṅkamitvā vattakaraṇena payirupāsitvā yadā te payirupāsanāya ārādhitacittā kañci upanisīditukāmā honti , atha ne upanisīditvā adhigatāya sotumicchāya ohitasotena sotabbaṃ hotīti garusannivāsopi sussūsāhetutāya ‘‘ sussūsā ’’ ti vuccati .
Sā panāyaṃ sussūsā saccapaṭiccasamuppādādipaṭisaṃyuttaṃ sutaṃ taṃsamaṅgino puggalassa vaḍḍheti brūhetīti sutavaddhanī , bāhusaccakārīti attho .
Sutaṃ paññāya vaddhanan ti yaṃ taṃ ‘‘ sutadharo sutasannicayo ’’ ti ( ma . ni .1.339; a . ni .4.22)‘‘ idhekaccassa bahukaṃ sutaṃ hoti suttaṃ geyyaṃ veyyākaraṇan ’’ ti ( a . ni .4.6) ca evamādinā nayena vuttaṃ bāhusaccaṃ , taṃ akusalappahānakusalādhigamanahetubhūtaṃ paññaṃ vaddhetīti sutaṃ paññāya vaddhanaṃ , vuttañhetaṃ bhagavatā –
‘‘ Sutāvudho kho , bhikkhave , ariyasāvako akusalaṃ pajahati , kusalaṃ bhāveti , sāvajjaṃ pajahati , anavajjaṃ bhāveti , suddhaṃ attānaṃ pariharatī ’’ ti ( a . ni .7.67).
Paññāya atthaṃ jānātīti bahussuto sutamayañāṇe ṭhito taṃ paṭipattiṃ paṭipajjanto sutānusārena atthūpaparikkhāya dhammanijjhānena bhāvanāya ca lokiyalokuttarabhedaṃ diṭṭhadhammādivibhāgaṃV1.285 dukkhādivibhāgañca atthaṃ yathābhūtaṃ pajānāti ca paṭivijjhati ca , tenāha bhagavā –
‘‘ Sutassa yathāpariyattassa atthamaññāya dhammamaññāya dhammānudhammappaṭipanno hotī ’’ ti ( a . ni .4.6).
‘‘ DhatānaṃM1.334 dhammānaṃ atthaṃ upaparikkhati , atthaṃ upaparikkhato dhammā nijjhānaṃ khamanti , dhammanijjhānakkhantiyā sati chando jāyati , chandajāto ussahati , ussahitvā tuleti , tulayitvā padahati , pahitatto samānoP2.20 kāyena ceva paramasaccaṃ sacchikaroti , paññāya ca naṃ ativijjha passatī ’’ ti ( ma . ni .2.432) ca .
Ñāto attho sukhāvahoti yathāvutto diṭṭhadhammikādiattho ceva dukkhādiattho ca yāthāvato ñāto adhigato lokiyalokuttarabhedaṃ sukhaṃ āvahati nipphādetīti attho .
Ṭhitāya bhāvanāpaññāya sutamatteneva na sijjhatīti tassā paṭipajjanavidhiṃ dassento ‘‘ sevetha … pe … vippamokkhan ’’ ti āha .
Tattha sevetha pantāni senāsanānīti kāyavivekamāha .
Tena saṃyojanappahānassa ca vakkhamānattā vivekārahasseva vivekavāsoti sīlasaṃvarādayo idha avuttasiddhā veditabbā .
Careyya saṃyojanavippamokkhan ti yathā saṃyojanehi cittaṃ vippamuccati , tathā vipassanābhāvanaṃ maggabhāvanañca careyya paṭipajjeyyāti attho .
Sace ratiṃ nādhigaccheyya tatthāti tesu pantasenāsanesu yathāladdhesu adhikusaladhammesu ca ratiṃ pubbenāparaṃ visesassa alābhato abhiratiṃ na labheyya , saṅghe bhikkhusamūhe rakkhitatto kammaṭṭhānaparigaṇhanato rakkhitacitto chasu dvāresu satiārakkhāya upaṭṭhapanena satimā vaseyya vihareyya , evaṃ viharantassa ca api nāma saṃyojanavippamokkho bhaveyyāti adhippāyo .
Mahācundattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā .