3. Upavāṇattheragāthāvaṇṇanā

Author： _System_Pali_VRI_ @ Administrator

3. Upavāṇattheragāthāvaṇṇanā

Arahaṃ sugatoti āyasmato upavāṇattherassa gāthā .

Kā uppatti ?

Ayaṃ kira padumuttarassa bhagavato kāle daliddakule nibbattitvā viññutaṃ patto bhagavati parinibbute tassa dhātuṃ gahetvā manussadevanāgagaruḷakumbhaṇḍayakkhagandhabbehi sattaratanamaye sattayojanike thūpe kate tattha sudhotaṃ attano uttarāsaṅgaṃ veḷagge ābandhitvā dhajaṃ katvā pūjaṃ akāsi .

Taṃ gahetvā abhisammatako nāma yakkhasenāpati devehi cetiyapūjārakkhaṇatthaṃ ṭhapito adissamānakāyo ākāse dhārento cetiyaṃ tikkhattuṃ padakkhiṇaṃ akāsi .

So taṃ disvā bhiyyosomattāya pasannamānaso ahosi .

So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ brāhmaṇakule nibbattitvā upavāṇoti laddhanāmo vayappatto jetavanapaṭiggahaṇe buddhānubhāvaṃ disvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā vipassanāya kammaṃ karonto arahattaṃ patvā chaḷabhiñño ahosi .

Tena vuttaṃ apadāne ( apa . thera 2.56.122-178)–

‘‘ Padumuttaro nāma jino , sabbadhammāna pāragū ;

Jalitvā aggikkhandhova , sambuddho parinibbuto .

‘‘ MahājanāM1.394 samāgamma , pūjayitvā tathāgataṃ ;

Cittaṃ katvāna sugataṃ , sarīraṃ abhiropayuṃ .

‘‘ Sarīrakiccaṃ katvāna , dhātuṃ tattha samānayuṃ ;

Sadevamanussā sabbe , buddhathūpaṃ akaṃsu te .

‘‘ PaṭhamāV1.336 kañcanamayā , dutiyā ca maṇimayā ;

Tatiyā rūpiyamayā , catutthī phalikāmayā .

‘‘ Tattha pañcamikā ceva , lohitaṅkamayā ahu ;

Chaṭṭhā masāragallassa , sabbaṃ ratanamayūpari .

‘‘ Jaṅghā maṇimayā āsi , vedikā ratanāmayā ;

Sabbasoṇṇamayo thūpo , uddhaṃ yojanamuggato .

‘‘ Devā tattha samāgantvā , ekato mantayuṃ tadā ;

Mayampi thūpaṃ kassāma , lokanāthassa tādino .

‘‘ Dhātu āveṇikā natthi , sarīraṃ ekapiṇḍitaṃ ;

Imamhi buddhathūpamhi , kassāma kañcukaṃ mayaṃ .

‘‘ Devā sattahi ratnehi , aññaṃ vaḍḍhesuṃ yojanaṃ ;

Thūpo dviyojanubbedho , timiraṃ byapahanti so .

‘‘ Nāgā tattha samāgantvā , ekato mantayuṃ tadā ;

Manussā ceva devā ca , buddhathūpaṃ akaṃsu te .

‘‘ Mā no pamattā assumha , appamattā sadevakā ;

Mayampi thūpaṃ kassāma , lokanāthassa tādino .

‘‘ Indanīlaṃ mahānīlaṃ , atho jotirasaṃ maṇiṃ ;

Ekato sannipātetvā , buddhathūpaṃ achādayuṃ .

‘‘ Sabbaṃ maṇimayaṃ āsi , yāvatā buddhacetiyaṃ ;

Tiyojanasamubbedhaṃ , ālokakaraṇaṃ tadā .

‘‘ Garuḷā ca samāgantvā , ekato mantayuṃ tadā ;

Manussā devanāgā ca , buddhapūjaṃ akaṃsu te .

‘‘ MāM1.395 no pamattā assumha , appamattā sadevakā ;

Mayampi thūpaṃ kassāma , lokanāthassa tādino .

‘‘ Sabbaṃ maṇimayaṃ thūpaṃ , akaruṃ te ca kañcukaṃ ;

Yojanaṃ tepi vaḍḍhesuṃ , āyataṃ buddhacetiyaṃ .

‘‘ Catuyojanamubbedho , buddhathūpo virocati ;

Obhāseti disā sabbā , sataraṃsīva uggato .

‘‘ Kumbhaṇḍā ca samāgantvā , ekato mantayuṃ tadā ;

Manussā ceva devā ca , nāgā ca garuḷā tathā .

‘‘ Paccekaṃ buddhaseṭṭhassa , akaṃsu thūpamuttamaṃ ;

Mā no pamattā assumha , appamattā sadevakā .

‘‘ MayampiV1.337 thūpaṃ kassāma , lokanāthassa tādino ;

Ratanehi chādessāma , āyataṃ buddhacetiyaṃ .

‘‘ Yojanaṃ tepi vaḍḍhesuṃ , āyataṃ buddhacetiyaṃ ;

Pañcayojanamubbedho , thūpo obhāsate tadā .

‘‘ Yakkhā tattha samāgantvā , ekato mantayuṃ tadā ;

Manussā devanāgā ca , garuḷā ca kumbhaṇḍakā .

‘‘ Paccekaṃ buddhaseṭṭhassa , akaṃsu thūpamuttamaṃ ;

Mā no pamattā assumha , appamattā sadevakā .

‘‘ Mayampi thūpaṃ kassāma , lokanāthassa tādino ;

Phalikā chādayissāma , āyataṃ buddhacetiyaṃ .

‘‘ Yojanaṃ tepi vaḍḍhesuṃ , āyataṃ buddhacetiyaṃ ;

Chayojanikamubbedho , thūpo obhāsate tadā .

‘‘ Gandhabbā ca samāgantvā , ekato mantayuṃ tadā ;

Manujā devatā nāgā , kumbhaṇḍā garuḷā tathā .

‘‘ Sabbe akaṃsu buddhathūpaṃ , mayamettha akārakā ;

Mayampi thūpaṃ kassāma , lokanāthassa tādino .

‘‘ VediyoM1.396 satta katvāna , dhajaṃ chattaṃ akaṃsu te ;

Sabbasoṇṇamayaṃ thūpaṃ , gandhabbā kārayuṃ tadā .

‘‘ Sattayojanamubbedho , thūpo obhāsate tadā ;

Rattindivā na ñāyanti , āloko hoti sabbadā .

‘‘ Abhibhonti na tassābhā , candasūrā satārakā ;

Samantā yojanasate , padīpopi na pajjali .

‘‘ Tena kālena ye keci , thūpaṃ pūjenti mānusā ;

Na te thūpaṃ āruhanti , ambare ukkhipanti te .

‘‘ Devehi ṭhapito yakkho , abhisammatanāmako ;

Dhajaṃ vā pupphadāmaṃ vā , abhiropeti uttariṃ .

‘‘ Na te passanti taṃ yakkhaṃ , dāmaṃ passanti gacchato ;

Evaṃ passitvā gacchantā , sabbe gacchanti suggatiṃ .

‘‘ Viruddhā ye pāvacane , pasannā ye ca sāsane ;

Pāṭihīraṃ daṭṭhukāmā , thūpaṃ pūjenti mānusā .

‘‘ Nagare haṃsavatiyā , ahosiṃ bhatako tadā ;

Āmoditaṃ janaṃ disvā , evaṃ cintesahaṃ tadā .

‘‘ UḷāroV1.338 bhagavā neso , yassa dhātughare disaṃ ;

Imā ca janatā tuṭṭhā , kāraṃ kubbaṃ na tappare .

‘‘ Ahampi kāraṃ kassāmi , lokanāthassa tādino ;

Tassa dhammesu dāyādo , bhavissāmi anāgate .

‘‘ Sudhotaṃ rajakenāhaṃ , uttareyyaṃ paṭaṃ mama ;

Veḷagge ālaggetvāna , dhajaṃ ukkhipimambare .

‘‘ Abhisammatako gayha , ambare hāsi me dhajaṃ ;

Vāteritaṃ dhajaṃ disvā , bhiyyo hāsaṃ janesahaṃ .

‘‘ Tattha cittaṃ pasādetvā , samaṇaṃ upasaṅkamiṃ ;

Taṃ bhikkhuṃ abhivādetvā , vipākaṃ pucchahaṃ dhaje .

‘‘ SoM1.397 me kathesi ānandī , pītisañjananaṃ mama ;

Tassa dhajassa vipākaṃ , anubhossasi sabbadā .

‘‘ Hatthiassarathāpattī , senā ca caturaṅginī ;

Parivāressanti taṃ niccaṃ , dhajadānassidaṃ phalaṃ .

‘‘ Saṭṭhitūriyasahassāni , bheriyo samalaṅkatā ;

Parivāressanti taṃ niccaṃ , dhajadānassidaṃ phalaṃ .

‘‘ Chaḷasīti sahassāni , nāriyo samalaṅkatā ;

Vicittavatthābharaṇā , āmukkamaṇikuṇḍalā .

‘‘ Aḷārapamhā hasulā , susaññā tanumajjhimā ;

Parivāressanti taṃ niccaṃ , dhajadānassidaṃ phalaṃ .

‘‘ Tiṃsakappasahassāni , devaloke ramissasi ;

Asītikkhattuṃ devindo , devarajjaṃ karissasi .

‘‘ Sahassakkhattuṃ rājā ca , cakkavattī bhavissati ;

Padesarajjaṃ vipulaṃ , gaṇanāto asaṅkhiyaṃ .

‘‘ Kappasatasahassamhi , okkākakulasambhavo ;

Gotamo nāma gottena , satthā loke bhavissati .

‘‘ Devalokā cavitvāna , sukkamūlena codito ;

Puññakammena saññutto , brahmabandhu bhavissasi .

‘‘ Asītikoṭiṃ chaḍḍetvā , dāse kammakare bahū ;

Gotamassa bhagavato , sāsane pabbajissasi .

‘‘ Ārādhayitvā sambuddhaṃ , gotamaṃ sakyapuṅgavaṃ ;

Upavāṇoti nāmena , hessasi satthu sāvako .

‘‘ SatasahasseV1.339 kataṃ kammaṃ , phalaṃ dassesi me idha ;

Sumutto saravegova , kilese jhāpayiṃ mama .

‘‘ Cakkavattissa santassa , cātuddīpissarassa me ;

Tīṇi yojanāni sāmantā , ussīyanti dhajā sadā .

‘‘ SatasahassitoM1.398 kappe , yaṃ kammamakariṃ tadā ;

Duggatiṃ nābhijānāmi , dhajadānassidaṃ phalaṃ .

‘‘ Kilesā jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .

AthāyasmāP2.57 upavāṇo bhagavato upaṭṭhāko ahosi .

Tena ca samayena bhagavato vātābādho uppajji .

Therassa ca gihisahāyo devahito nāma brāhmaṇo sāvatthiyaṃ paṭivasati .

So theraṃ catūhi paccayehi pavedesi .

Athāyasmā upavāṇo nivāsetvā pattacīvaramādāya tassa brāhmaṇassa nivesanaṃ upagacchi .

Brāhmaṇo ‘‘ kenaci aññena payojanena thero āgato ’’ ti ñatvā ,‘‘ vadeyyātha , bhante , kenattho ’’ ti āha .

Thero tassa brāhmaṇassa payojanaṃ ācikkhanto –

185.

‘‘ Arahaṃ sugato loke , vātehābādhiko muni ;

Sace uṇhodakaṃ atthi , munino dehi brāhmaṇa .

186.

‘‘ Pūjito pūjaneyyānaṃ , sakkareyyāna sakkato ;

Apacitopaceyyānaṃ , tassa icchāmi hātave ’’ ti .

– gāthādvayaṃ abhāsi ;

Tassattho – yo imasmiṃ loke pūjaneyyānaṃ pūjetabbehi sakkādīhi devehi mahābrahmādīhi ca brahmehi pūjito , sakkareyyānaṃ sakkātabbehi bimbisārakosalarājādīhi sakkato , apaceyyānaṃ apacāyitabbehi mahesīhi khīṇāsavehi apacito , kilesehi ārakattādinā arahaṃ , sobhanagamanādinā sugato sabbaññū muni mayhaṃ satthā devadevo sakkānaṃ atisakko brahmānaṃ atibrahmā , so dāni vātehi vātahetu vātakkhobhanimittaṃ ābādhiko jāto .

Sace , brāhmaṇa , uṇhodakaṃ atthi , tassa vātābādhavūpasamanatthaṃ taṃ hātave upanetuṃ icchāmīti .

Taṃ sutvā brāhmaṇo uṇhodakaṃ tadanurūpaṃ vātārahañcaM1.399 bhesajjaṃ bhagavato upanāmesi .

Tena ca satthu rogo vūpasami .

Tassa bhagavā anumodanaṃ akāsīti .

Upavāṇattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā .

Issues

Select Version

Theragāthā-aṭṭhakathā

Theragāthā-aṭṭhakathā