1. Samitiguttattheragāthāvaṇṇanā
Yaṃ
V1.189 mayā pakataṃ pāpan ti āyasmato samitiguttattherassa gāthā .Kā uppatti ?
Sopi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto bhagavantaṃ passitvā pasannacitto jātisumanapupphehi pūjaṃ akāsi .
So tena puññakammena yattha yattha bhave nibbatti , tattha tattha kularūpaparivārasampadāya aññe satte abhibhavitvā aṭṭhāsi .
Ekasmiṃ pana attabhāve aññataraṃ paccekabuddhaṃ piṇḍāya carantaṃ disvā ‘‘ ayaṃ muṇḍako kuṭṭhī maññe , tenāyaṃ paṭicchādetvā vicaratī ’’ ti niṭṭhubhitvā pakkāmi .
So tena kammena bahuṃ kālaṃ niraye paccitvā kassapassa bhagavato kāle manussaloke nibbatto paribbājakapabbajjaṃ upagato ekaṃ sīlācārasampannaṃ upāsakaṃ disvā dosantaro hutvā ,‘‘ kuṭṭharogī bhaveyyāsī ’’ ti akkosi , nhānatitthe ca manussehi ṭhapitāni
P1.186 nhānacuṇṇāni dūsesi .So tena kammena puna niraye nibbattitvā bahūni vassāni dukkhaṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ aññatarassa brāhmaṇassa putto hutvā nibbatti , samitigutto tissa nāmaṃ ahosi .
So vayappatto satthu dhammadesanaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā suvisuddhasīlo hutvā viharati .
Tassa purimakammanissandena kuṭṭharogo uppajji , tena tassa sarīrāvayavā yebhuyyena chinnabhinnā hutvā paggharanti .
So gilānasālāyaṃ vasati .
Athekadivasaṃ dhammasenāpati gilānapucchaṃ gantvā tattha tattha gilāne bhikkhū pucchanto taṃ bhikkhuṃ disvā ‘‘ āvuso , yāvatā khandhappavatti nāma , sabbaṃ dukkhameva vedanā .
Khandhesu pana asantesuyeva natthi
M1.222 dukkhan ’’ ti vedanānupassanākammaṭṭhānaṃ kathetvā agamāsi .So therassa ovāde ṭhatvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā chaḷabhiññā sacchākāsi .
Tena vuttaṃ apadāne ( apa . thera 1.12.82-90)–
‘‘ Jāyantassa vipassissa , āloko vipulo ahu ;
Pathavī ca pakampittha , sasāgarā sapabbatā .
‘‘ Nemittā
V1.190 ca viyākaṃsu , buddho loke bhavissati ;Aggo ca sabbasattānaṃ , janataṃ uddharissati .
‘‘ Nemittānaṃ suṇitvāna , jātipūjamakāsahaṃ ;
Edisā pūjanā natthi , yādisā jātipūjanā .
‘‘ Saṅkharitvāna kusalaṃ , sakaṃ cittaṃ pasādayiṃ ;
Jātipūjaṃ karitvāna , tattha kālaṅkato ahaṃ .
‘‘ Yaṃ yaṃ yonupapajjāmi , devattaṃ atha mānusaṃ ;
Sabbe satte abhibhomi , jātipūjāyidaṃ phalaṃ .
‘‘ Dhātiyo maṃ upaṭṭhenti , mama cittavasānugā ;
Na tā sakkonti kopetuṃ , jātipūjāyidaṃ phalaṃ .
‘‘ Ekanavutito kappe , yaṃ pūjamakariṃ tadā ;
Duggatiṃ nābhijānāmi , jātipūjāyidaṃ phalaṃ .
‘‘ Supāricariyā nāma , catuttiṃsa janādhipā ;
Ito tatiyakappamhi , cakkavattī mahabbalā .
‘‘ Kilesā jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
Chaḷabhiñño pana hutvā pahīnakilesapaccavekkhaṇena etarahi anubhuyyamānarogavasena purimajātīsu attanā kataṃ pāpakammaṃ anussaritvā tassa idāni sabbaso pahīnabhāvaṃ vibhāvento –
81.
‘‘ Yaṃ mayā pakataṃ pāpaṃ , pubbe aññāsu jātisu ;
Idheva taṃ vedanīyaṃ , vatthu aññaṃ na vijjatī ’’ ti .
– gāthaṃ abhāsi ;
Tattha
M1.223 pāpan ti akusalaṃ kammaṃ .Tañhi lāmakaṭṭhena pāpanti vuccati .
Pubbeti purā .
Aññāsu jātisūti ito aññāsu jātīsu , aññesu attabhāvesu .
Ayañhettha attho – yadipi mayā imasmiṃ attabhāve na tādisaṃ pāpaṃ kataṃ atthi , idāni pana tassa sambhavoyeva natthi .
Yaṃ pana ito aññāsu jātīsu kataṃ atthi , idheva taṃ vedanīyaṃ , tañhi idheva imasmiṃyeva attabhāve vedayitabbaṃ anubhavitabbaṃ phalaṃ , kasmā ?
Vatthu aññaṃ na vijjatīti tassa kammassa vipaccanokāso añño khandhappabandho natthi , ime
P1.187 pana khandhā sabbaso upādānānaṃV1.191 pahīnattā anupādāno viya jātavedo carimakacittanirodhena appaṭisandhikā nirujjhantīti aññaṃ byākāsi .Samitiguttattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā .