10. Puṇṇamāsattheragāthāvaṇṇanā
Vihari
M1.66V1.54P1.56 apekkhan ti āyasmato puṇṇamāsattherassa gāthā .Kā uppatti ?
So kira vipassissa bhagavato kāle cakkavākayoniyaṃ nibbatto bhagavantaṃ gacchantaṃ disvā pasannamānaso attano mukhatuṇḍakena sālapupphaṃ gahetvā pūjaṃ akāsi .
So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto ito sattarase kappe aṭṭhakkhattuṃ cakkavattī rājā ahosi .
Imasmiṃ pana kappe kassapassa bhagavato sāsane osakkamāne kuṭumbiyakule nibbattitvā pabbajitvā samaṇadhammaṃ katvā tato cuto devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde sāvatthinagare samiddhissa nāma brāhmaṇassa putto hutvā nibbatti .
Tassa jātadivase tasmiṃ gehe sabbā rittakumbhiyo suvaṇṇamāsānaṃ puṇṇā ahesuṃ .
Tenassa puṇṇamāsoti nāmaṃ akaṃsu .
So vayappatto brāhmaṇavijjāsu nipphattiṃ patvā vivāhakammaṃ katvā ekaṃ puttaṃ labhitvā upanissayasampannatāya gharāvāsaṃ jigucchanto bhagavantaṃ upasaṅkamitvā dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā laddhūpasampado pubbakiccasampanno catusaccakammaṭṭhāne yuttappayutto vipassanaṃ ussukkāpetvā arahattaṃ pāpuṇi .
Tena vuttaṃ apadāne ( apa . thera 1.7.13-19)–
‘‘ Sindhuyā nadiyā tīre , cakkavāko ahaṃ tadā ;
Suddhasevālabhakkhohaṃ , pāpesu ca susaññato .
‘‘ Addasaṃ virajaṃ buddhaṃ , gacchantaṃ anilañjase ;
Tuṇḍena sālaṃ paggayha , vipassissābhiropayiṃ .
‘‘ Yassa saddhā tathāgate , acalā suppatiṭṭhitā ;
Tena cittappasādena , duggatiṃ so na gacchati .
‘‘ Svāgataṃ vata me āsi , buddhaseṭṭhassa santike ;
Vihaṅgamena santena , subījaṃ ropitaṃ mayā .
‘‘ Ekanavutito kappe , yaṃ pupphamabhiropayiṃ ;
Duggatiṃ nābhijānāmi , buddhapūjāyidaṃ phalaṃ .
‘‘ Sucārudassanā
M1.67 nāma , aṭṭhete ekanāmakā ;Kappe sattarase āsuṃ , cakkavattī mahabbalā .
‘‘ Kilesā jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
Athassa purāṇadutiyikā taṃ palobhetukāmā alaṅkatapaṭiyattā puttena saddhiṃ upagantvā piyālāpabhāvādikehi
V1.55 bhāvavivaraṇakammaṃ nāma kātuṃ ārabhi .Thero tassā kāraṇaṃ disvā attano katthacipi alaggabhāvaṃ pakāsento ‘‘ vihari apekkhan ’’ ti gāthaṃ abhāsi .
10. Tattha viharīti visesato hari apahari apanesi .
Apekkhan ti taṇhaṃ .
Idhāti imasmiṃ loke attabhāve vā .
Huran ti aparasmiṃ anāgate attabhāve vā .
Idhāti vā ajjhattikesu āyatanesu .
Huran ti bāhiresu
P1.57 .Vā -saddo samuccayattho ‘‘ apadā vā dvipadā vā ’’ tiādīsu ( itivu .90; a . ni .4.34;5.32) viya .
Yoti attānameva paraṃ viya dasseti .
Vedagūti vedena gato maggañāṇena nibbānaṃ gato adhigato , cattāri vā saccāni pariññāpahānasacchikiriyābhāvanābhisamayavasena abhisamecca ṭhito .
Yatattoti maggasaṃvarena saṃyatasabhāvo , sammāvāyāmena vā saṃyatasabhāvo .
Sabbesu dhammesu anūpalittoti sabbesu ārammaṇesu dhammesu taṇhādiṭṭhilepavasena na upalitto , tena lābhādilokadhamme samatikkamaṃ dasseti .
Lokassāti upādānakkhandhapañcakassa .
Tañhi lujjanapalujjanaṭṭhena loko .
Jaññāti jānitvā .
Udayabbayañcāti uppādañceva vayañca , etena yathāvuttaguṇānaṃ pubbabhāgapaṭipadaṃ dasseti .
Ayaṃ panettha attho – yo sakalassa khandhādilokassa samapaññāsāya ākārehi udayabbayaṃ jānitvā vedagū yatatto katthaci anupalitto , so sabbattha apekkhaṃ vineyya santusito tādisānaṃ vippakārānaṃ na kiñci maññati , tasmā tvaṃ andhabāle yathāgatamaggeneva gacchāti .
Atha sā itthī ‘‘ ayaṃ samaṇo mayi putte ca nirapekkho , na sakkā imaṃ palobhetun ’’ ti pakkāmi .
Puṇṇamāsattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā .
Paramatthadīpaniyā theragāthāsaṃvaṇṇanāya
Paṭhamavaggavaṇṇanā niṭṭhitā .