Issues
Select Version
Theragāthā-aṭṭhakathā
Theragāthā-aṭṭhakathā

2. Ātumattheragāthāvaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

2. Ātumattheragāthāvaṇṇanā

YathāV1.172 kaḷīro susu vaḍḍhitaggoti āyasmato ātumattherassa gāthā .
Kā uppatti ?
Sopi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ puññaṃ ācinanto ito ekanavute kappe kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto vipassiṃ bhagavantaṃ antaravīthiyaṃ gacchantaṃ disvā pasannamānaso gandhodakena gandhacuṇṇena ca pūjaṃ akāsi .
So tena puññakammena devaloke nibbatto aparāparaṃ sugatīsuyeva saṃsaranto kassapassa bhagavato sāsane pabbajitvā samaṇadhammaṃ akāsi , ñāṇassa pana aparipakkattā visesaṃ nibbattetuṃ nāsakkhi .
Atha imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ seṭṭhiputto hutvā nibbatti , ātumo tissa nāmaṃ ahosi .
Tassa vayappattassa mātā ‘‘ puttassa me bhariyaṃ ānessāmā ’’ ti ñātakehi sammantesi .
So taṃ upadhāretvā hetusampattiyā codiyamāno ‘‘ kiṃ mayhaṃ gharāvāsena , idāneva pabbajissāmī ’’ ti bhikkhūnaṃ santikaṃ gantvā pabbaji .
Pabbajitampi naṃ mātā uppabbājetukāmā nānānayehi palobheti .
So tassā avasaraṃ adatvā attano ajjhāsayaṃ pakāsento –
72.
‘‘ Yathā kaḷīro susu vaḍḍhitaggo , dunnikkhamo hoti pasākhajāto ;
Evaṃ ahaṃ bhariyāyānītāya , anumañña maṃ pabbajitomhi dānī ’’ ti .
–
GāthaṃP1.172 abhāsi .
TatthaM1.203 kaḷīroti aṅkuro , idha pana vaṃsaṅkuro adhippeto .
Susūti taruṇo .
Vaḍḍhitaggoti pavaḍḍhitasākho .
Susuvaḍḍhitaggoti vā suṭṭhu vaḍḍhitasākho sañjātapattasākho .
Dunnikkhamoti veḷugumbato nikkhāmetuṃ nīharituṃ asakkuṇeyyo .
Pasākhajātoti jātapasākho , sākhānampi pabbe pabbe uppannaanusākho .
Evaṃ ahaṃ bhariyāyānītāyāti yathā vaṃso vaḍḍhitaggo vaṃsantaresu saṃsaṭṭha sākhāpasākho veḷugumbato dunnīharaṇīyo hoti , evaṃ ahampi bhariyāya mayhaṃ ānītāya puttadhītādivasena vaḍḍhitaggo āsattivasena gharāvāsato dunnīharaṇīyo bhaveyyaṃ .
Yathā pana vaṃsakaḷīro asañjātasākhabandho veḷugumbato sunīharaṇīyova hoti , evaṃ ahampi asañjātaputtadārādibandho sunīharaṇīyo homi , tasmā anānītāya eva bhariyāya anumañña maṃ attanāva maṃ anujānāpetvā .
Pabbajitomhi dānīti ,‘‘ idāni pana pabbajito amhi , sādhu suṭṭhū ’’ ti attano nekkhammābhiratiṃ pakāsesi , atha vā ‘‘ anumañña maṃ pabbajitomhi dānī ’’ ti mātu katheti .
Ayañhettha attho – yadipi tāya pubbe nānumataṃ , idāni pana pabbajito amhi , tasmā anumañña anujānāhi maṃ samaṇabhāveyeva ṭhātuṃ , nāhaṃ tayā nivattanīyotiV1.173 .
Evaṃ pana kathento yathāṭhitova vipassanaṃ vaḍḍhetvā maggapaṭipāṭiyā kilese khepetvā chaḷabhiñño ahosi .
Tena vuttaṃ apadāne ( apa . thera 1.13.35-40)–
‘‘ Nisajja pāsādavare , vipassiṃ addasaṃ jinaṃ ;
Kakudhaṃ vilasantaṃva , sabbaññuṃ tamanāsakaṃ .
‘‘ Pāsādassāvidūre ca , gacchati lokanāyako ;
Pabhā niddhāvate tassa , yathā ca sataraṃsino .
‘‘ Gandhodakañca paggayha , buddhaseṭṭhaṃ samokiriṃ ;
Tena cittappasādena , tattha kālaṅkato ahaṃ .
‘‘ Ekanavutito kappe , yaṃ gandhodakamākiriṃ ;
Duggatiṃ nābhijānāmi , buddhapūjāyidaṃ phalaṃ .
‘‘ Ekatiṃse ito kappe , sugandho nāma khattiyo ;
Sattaratanasampanno , cakkavattī mahabbalo .
‘‘ Kilesā jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
ChaḷabhiññoM1.204 pana hutvā mātaraṃ āpucchitvā tassā pekkhantiyāyeva ākāsena pakkāmi .
So arahattappattiyā uttarikālampi antarantarā tameva gāthaṃ paccudāhāsi .
Tattha ‘‘ pabbajitomhī ’’ ti imināpadesena ayampi therassa aññābyākaraṇagāthā ahosiP1.173 attano santāne rāgādimalassa pabbājitabhāvadīpanato .
Tenāha bhagavā –
‘‘ pabbājayamattano malaṃ , tasmā ‘ pabbajito ’ ti vuccatī ’’ ti ( dha . pa .388).
Ātumattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā .