5. Sāmaññakānittheragāthāvaṇṇanā
Sukhaṃ
M1.123 sukhatthoti āyasmato sāmaññakānittherassa gāthā .Kā uppatti ?
So kira purimabuddhesu katādhikāro hutvā tattha tattha bhave kusalaṃ upacinanto ito ekanavute kappe vipassissa bhagavato kāle manussayoniyaṃ nibbatto vipassiṃ bhagavantaṃ disvā pasannamānaso ekaṃ mañcaṃ adāsi .
So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde aññatarassa paribbājakassa putto hutvā
P1.104 nibbatti .Sāmaññakānī tissa nāmaṃ ahosi .
So viññutaṃ patto satthu yamakapāṭihāriyaṃ disvā pasannamānaso sāsane pabbajitvā cariyānukūlaṃ kammaṭṭhānaṃ gahetvā jhānaṃ nibbattetvā jhānaṃ pādakaṃ katvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pāpuṇi .
Tena vuttaṃ apadāne ( apa . thera 1.36.30-33)–
‘‘ Vipassino bhagavato , lokajeṭṭhassa tādino ;
Ekaṃ mañcaṃ mayā dinnaṃ , pasannena sapāṇinā .
‘‘ Hatthiyānaṃ
V1.104 assayānaṃ , dibbayānaṃ samajjhagaṃ ;Tena mañcaka dānena , pattomhi āsavakkhayaṃ .
‘‘ Ekanavutito kappe , yaṃ mañcamadadiṃ tadā ;
Duggatiṃ nābhijānāmi , mañcadānassidaṃ phalaṃ .
‘‘ Kilesā jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
Therassa pana gihisahāyako kātiyāno nāma paribbājako buddhuppādato paṭṭhāya titthiyānaṃ hatalābhasakkāratāya ghāsacchādanamattampi alabhanto ājīvakāpakato theraṃ upasaṅkamitvā ‘‘ tumhe sākiyaputtiyā nāma mahālābhaggayasaggappattā sukhena jīvatha , mayaṃ pana dukkhitā kicchajīvikā , kathaṃ nu kho paṭipajjamānassa diṭṭhadhammikañceva samparāyikañca sukhaṃ sampajjatī ’’ ti pucchi .
Athassa thero ‘‘ nippariyāyato sukhaṃ nāma lokuttarasukhameva , tañca tadanurūpaṃ paṭipattiṃ paṭipajjantassevā ’’ ti attanā tassa adhigatabhāvaṃ pariyāyena vibhāvento ‘‘ sukhaṃ sukhattho labhate tadācaran ’’ ti gāthaṃ abhāsi .
35. Tattha
M1.124 sukhan ti nirāmisaṃ sukhaṃ idhādhippetaṃ .Tañca phalasamāpatti ceva nibbānañca .
Tathā hi ‘‘ ayaṃ samādhi paccuppannasukho ceva āyatiñca sukhavipāko ’’( dī . ni .3.355; a . ni .5.27; vibha .804)‘‘ nibbānaṃ paramaṃ sukhan ’’ ti ( dha . pa .203-204) ca vuttaṃ .
Sukhatthoti sukhappayojano , yathāvuttena sukhena atthiko .
Labhateti pāpuṇāti , atthikassevedaṃ sukhaṃ , na itarassa .
Ko pana atthikoti āha ‘‘ tadācaran ’’ ti tadatthaṃ ācaranto , yāya paṭipattiyā taṃ paṭipattiṃ paṭipajjantoti attho .
Na kevalaṃ tadācaraṃ sukhameva labhate , atha kho kittiñca pappoti ‘‘ itipi sīlavā suparisuddhakāyavacīkammanto suparisuddhājīvo jhāyī jhānayutto ’’ tiādinā kittiṃ parammukhā patthaṭayasataṃ pāpuṇāti .
Yasassa vaḍḍhatīti
P1.105 sammukhe guṇābhitthavasaṅkhāto parivārasampadāsaṅkhāto ca yaso assa paribrūhati .Idāni ‘‘ tadācaran ’’ ti sāmaññato vuttamatthaṃ sarūpato dassento –
‘‘ yo ariyamaṭṭhaṅgikamañjasaṃ ujuṃ , bhāveti maggaṃ amatassa pattiyā ’’ ti āha .
Tassattho yo puggalo kilesehi ārakattā parisuddhaṭṭhena paṭipajjantānaṃ ariyabhāvakaraṇaṭṭhena ariyaṃ , sammādiṭṭhiādiaṭṭhaṅgasamudāyatāya aṭṭhaṅgikaṃ , antadvayarahitamajjhimapaṭipattibhāvato akuṭilaṭṭhena añjasaṃ , kāyavaṅkādippahānato ujuṃ , nibbānatthikehi magganiyaṭṭhena kilese mārento gamanaṭṭhena ca ‘‘ maggan ’’ ti laddhanāmaṃ dukkhanirodhagāminipaṭipadaṃ amatassa asaṅkhatāya dhātuyā pattiyā adhigamāya bhāveti attano santāne uppādeti vaḍḍheti ca , so nippariyāyena ‘‘ sukhattho tadācaran ’’ ti
V1.105 vuccati , tasmā yathāvuttaṃ sukhaṃ labhati .Taṃ sutvā paribbājako pasannamānaso pabbajitvā sammā paṭipajjanto nacirasseva vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pāpuṇi .
Idameva therassa aññābyākaraṇaṃ ahosi .
Sāmaññakānittheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā .