Kāyānupassanāuddesavaṇṇanā
Ajjhattan ti
M0.207V0.208 niyakajjhattaṃ adhippetaṃ .Tasmā ajjhattaṃ kāyeti attano kāyeti attho .
Tattha kāyeti rūpakāye .
Rūpakāyo hi idha aṅgapaccaṅgānaṃ kesādīnañca dhammānaṃ samūhaṭṭhena , hatthikāyaassakāyarathakāyādayo viya , kāyoti adhippeto .
Yathā ca samūhaṭṭhena evaṃ kucchitānaṃ āyaṭṭhena .
Kucchitānañhi paramajegucchānaṃ so āyotipi kāyo .
Āyoti uppattideso .
Tatrāyaṃ vacanattho – āyanti tatoti āyo .
Ke āyanti ?
Kucchitā kesādayo .
Iti kucchitānaṃ kesādīnaṃ āyoti kāyo .
Kāyānupassīti kāyaṃ anupassanasīlo , kāyaṃ vā anupassamāno kāyeti ca vatvāpi puna kāyānupassīti dutiyaṃ kāyaggahaṇaṃ asammissato vavatthānaghanavinibbhogādidassanatthaṃ katanti veditabbaṃ .
Tena na kāye vedanānupassī cittadhammānupassī vā ;
atha kho kāye kāyānupassī yevāti kāyasaṅkhāte vatthusmiṃ kāyānupassanākārasseva dassanena asammissato vavatthānaṃ dassitaṃ hoti .
Tathā na kāye aṅgapaccaṅgavinimuttaekadhammānupassī , nāpi kesalomādivinimuttaitthipurisānupassī .
Yopi cettha kesalomādiko bhūtupādāyasamūhasaṅkhāto kāyo , tatthāpi na bhūtupādāyavinimuttaekadhammānupassī ;
atha kho rathasambhārānupassako viya aṅgapaccaṅgasamūhānupassī , nagarāvayavānupassako viya kesalomādisamūhānupassī , kadalikkhandhapattavaṭṭivinibhuñjako viya rittamuṭṭhiviniveṭhako
P0.218 viya ca bhūtupādāyasamūhānupassīyevāti nānappakārato samūhavasena kāyasaṅkhātassa vatthuno dassanena ghanavinibbhogo dassito hoti .Na hettha yathāvuttasamūhavinimutto kāyo vā itthī vā puriso vā añño vā koci dhammo dissati .
Yathāvuttadhammasamūhamatteyeva pana tathā tathā sattā micchābhinivesaṃ karonti .
Tenāhu porāṇā –
‘‘ Yaṃ passati na taṃ diṭṭhaṃ , yaṃ diṭṭhaṃ taṃ na passati ;
Apassaṃ bajjhate mūḷho , bajjhamāno na muccatī ’’ ti .
Ghanavinibbhogādidassanatthanti
M0.208 vuttaṃ .Ādisaddena cettha ayampi attho veditabbo – ayañhi etasmiṃ kāye kāyānupassīyeva , na aññadhammānupassī .
Kiṃ vuttaṃ hoti ?
Yathā anudakabhūtāyapi marīciyā udakānupassino honti , na evaṃ aniccadukkhānattaasubhabhūteyeva imasmiṃ
V0.209 kāye niccasukhaattasubhabhāvānupassī ;atha kho kāyānupassī aniccadukkhānattaasubhākārasamūhānupassīyevāti vuttaṃ hoti .
Atha vā yvāyaṃ mahāsatipaṭṭhāne ‘‘ idha , bhikkhave , bhikkhu araññagato vā … pe … so satova assasatī ’’ tiādinā ( dī . ni .2.374; ma . ni .1.107) nayena assāsapassāsādicuṇṇakajātaaṭṭhikapariyosāno kāyo vutto , yo ca ‘‘ idhekacco pathavīkāyaṃ aniccato anupassati , tathā āpokāyaṃ , tejokāyaṃ , vāyokāyaṃ , kesakāyaṃ , lomakāyaṃ , chavikāyaṃ , cammakāyaṃ , maṃsakāyaṃ , rudhirakāyaṃ , nhārukāyaṃ , aṭṭhikāyaṃ , aṭṭhimiñjakāyan ’’ ti paṭisambhidāyaṃ kāyo vutto , tassa sabbassa imasmiṃyeva kāye anupassanato kāye kāyānupassīti evampi attho daṭṭhabbo .
Atha vā kāye ahanti vā mamanti vā evaṃ gahetabbassa kassaci ananupassanato , tassa tasseva pana kesalomādikassa nānādhammasamūhassa anupassanato kāye kesādidhammasamūhasaṅkhāte kāyānupassīti evamattho daṭṭhabbo .
Apica ‘‘ imasmiṃ kāye aniccato anupassati , no niccato ’’ tiādinā ( paṭi . ma .3.35) anukkamena paṭisambhidāyaṃ āgatanayassa sabbasseva aniccalakkhaṇādino ākārasamūhasaṅkhātassa kāyassa
P0.219 anupassanatopi kāye kāyānupassīti evampi attho daṭṭhabbo .Tathā hi ayaṃ kāye kāyānupassanāpaṭipadaṃ paṭipanno bhikkhu imaṃ kāyaṃ aniccānupassanādīnaṃ sattannaṃ anupassanānaṃ vasena aniccato anupassati no niccato , dukkhato anupassati no sukhato , anattato anupassati no attato , nibbindati no nandati , virajjati no rajjati , nirodheti no samudeti , paṭinissajjati no ādiyati .
So taṃ aniccato anupassanto niccasaññaṃ pajahati , dukkhato anupassanto sukhasaññaṃ pajahati , anattato anupassanto attasaññaṃ pajahati
M0.209 , nibbindanto nandiṃ pajahati , virajjanto rāgaṃ pajahati , nirodhento samudayaṃ pajahati , paṭinissajjanto ādānaṃ pajahatīti ( paṭi . ma .3.35) veditabbo .Viharatīti catūsu iriyāpathavihāresu aññataravihārasamāyogaparidīpanametaṃ , ekaṃ iriyāpathabādhanaṃ aparena iriyāpathena vicchinditvā apatamānaṃ attabhāvaṃ harati pavattetīti attho .
Bahiddhā
V0.210 kāyeti parassa kāye .Ajjhattabahiddhā kāyeti kālena attano kāye , kālena parassa kāye .
Paṭhamanayena hi attano kāye kāyapariggaho vutto , dutiyanayena parassa kāye , tatiyanayena kālena attano kālena parassa kāye .
Ajjhattabahiddhā pana ghaṭitārammaṇaṃ nāma natthi .
Paguṇakammaṭṭhānassa pana aparāparaṃ sañcaraṇakālo ettha kathito .
Ātāpīti kāyapariggāhakavīriyasamāyogaparidīpanametaṃ .
So hi yasmā tasmiṃ samaye yaṃ taṃ vīriyaṃ tīsu bhavesu kilesānaṃ ātāpanato ātāpoti vuccati , tena samannāgato hoti , tasmā ātāpīti vuccati .
Sampajānoti kāyapariggāhakena sampajaññasaṅkhātena ñāṇena samannāgato .
Satimāti kāyapariggāhikāya satiyā samannāgato .
Ayaṃ pana yasmā satiyā ārammaṇaṃ pariggahetvā paññāya anupassati , na hi sativirahitassa anupassanā nāma atthi , tenevāha –
‘‘ satiñca khvāhaṃ , bhikkhave , sabbatthikaṃ vadāmī ’’ ti ( saṃ . ni .5.234), tasmā ettha ‘‘ kāye kāyānupassī viharatī ’’ ti ettāvatā kāyānupassanāsatipaṭṭhānakammaṭṭhānaṃ
P0.220 vuttaṃ hoti .Atha vā yasmā anātāpino antosaṅkhepo antarāyakaro hoti , asampajāno upāyapariggahe anupāyaparivajjane ca sammuyhati , muṭṭhassatī upāyāpariccāge anupāyāpariggahe ca asamatthova hoti , tenassa taṃ kammaṭṭhānaṃ na sampajjati ;
tasmā yesaṃ dhammānaṃ ānubhāvena taṃ sampajjati tesaṃ dassanatthaṃ ‘‘ ātāpī sampajāno satimā ’’ ti idaṃ vuttanti veditabbaṃ .
Iti
M0.210 kāyānupassanāsatipaṭṭhānaṃ sampayogaṅgañca dassetvā idāni pahānaṅgaṃ dassetuṃ vineyya loke abhijjhādomanassan ti vuttaṃ .Tattha vineyyāti tadaṅgavinayena vā vikkhambhanavinayena vā vinayitvā .
Loketi ettha yvāyaṃ ajjhattādibhedo kāyo pariggahito sveva idha loko nāma .
Tasmiṃ loke abhijjhādomanassaṃ vinayitvāti attho .
Yasmā panettha abhijjhāgahaṇena kāmacchando , domanassaggahaṇena byāpādo saṅgahaṃ gacchati , tasmā nīvaraṇapariyāpannabalavadhammadvayadassanena nīvaraṇappahānaṃ vuttaṃ hotīti veditabbaṃ .
Visesena cettha abhijjhāvinayena kāyasampattimūlakassa anurodhassa , domanassavinayena kāyavipattimūlakassa virodhassa , abhijjhāvinayena ca kāye abhiratiyā , domanassavinayena kāyabhāvanāya anabhiratiyā , abhijjhāvinayena kāye abhūtānaṃ subhasukhabhāvādīnaṃ pakkhepassa , domanassavinayena
V0.211 kāye bhūtānaṃ asubhāsukhabhāvādīnaṃ apanayanassa ca pahānaṃ vuttaṃ .Tena yogāvacarassa yogānubhāvo yogasamatthatā ca dīpitā hoti .
Yogānubhāvo hi esa yadidaṃ anurodhavirodhavippamutto , aratiratisaho , abhūtapakkhepabhūtāpanayanavirahito ca hoti .
Anurodhavirodhavippamutto cesa aratiratisaho abhūtaṃ apakkhipanto bhūtañca anapanento yogasamattho hotīti .
Aparo nayo –
‘‘ kāye kāyānupassī ’’ ti ettha anupassanāya kammaṭṭhānaṃ vuttaṃ .
Viharatīti ettha vuttavihārena kammaṭṭhānikassa kāyapariharaṇaṃ .
Ātāpītiādīsu ātāpena sammappadhānaṃ , satisampajaññena sabbatthikakammaṭṭhānaṃ , kammaṭṭhānapariharaṇūpāyo vā ;
satiyā vā kāyānupassanāvasena paṭiladdhasamatho , sampajaññena vipassanā
P0.221 , abhijjhādomanassavinayena bhāvanāphalaṃ vuttanti veditabbaṃ .Ayaṃ tāva kāyānupassanāsatipaṭṭhānuddesassa atthavaṇṇanā .