Issues
Select Version
Vibhaṅga-aṭṭhakathā
Vibhaṅga-aṭṭhakathā

Kāyānupassanāuddesavaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

Kāyānupassanāuddesavaṇṇanā
Ajjhattan tiM0.207V0.208 niyakajjhattaṃ adhippetaṃ .
Tasmā ajjhattaṃ kāyeti attano kāyeti attho .
Tattha kāyeti rūpakāye .
Rūpakāyo hi idha aṅgapaccaṅgānaṃ kesādīnañca dhammānaṃ samūhaṭṭhena , hatthikāyaassakāyarathakāyādayo viya , kāyoti adhippeto .
Yathā ca samūhaṭṭhena evaṃ kucchitānaṃ āyaṭṭhena .
Kucchitānañhi paramajegucchānaṃ so āyotipi kāyo .
Āyoti uppattideso .
Tatrāyaṃ vacanattho – āyanti tatoti āyo .
Ke āyanti ?
Kucchitā kesādayo .
Iti kucchitānaṃ kesādīnaṃ āyoti kāyo .
Kāyānupassīti kāyaṃ anupassanasīlo , kāyaṃ vā anupassamāno kāyeti ca vatvāpi puna kāyānupassīti dutiyaṃ kāyaggahaṇaṃ asammissato vavatthānaghanavinibbhogādidassanatthaṃ katanti veditabbaṃ .
Tena na kāye vedanānupassī cittadhammānupassī vā ;
atha kho kāye kāyānupassī yevāti kāyasaṅkhāte vatthusmiṃ kāyānupassanākārasseva dassanena asammissato vavatthānaṃ dassitaṃ hoti .
Tathā na kāye aṅgapaccaṅgavinimuttaekadhammānupassī , nāpi kesalomādivinimuttaitthipurisānupassī .
Yopi cettha kesalomādiko bhūtupādāyasamūhasaṅkhāto kāyo , tatthāpi na bhūtupādāyavinimuttaekadhammānupassī ;
atha kho rathasambhārānupassako viya aṅgapaccaṅgasamūhānupassī , nagarāvayavānupassako viya kesalomādisamūhānupassī , kadalikkhandhapattavaṭṭivinibhuñjako viya rittamuṭṭhiviniveṭhakoP0.218 viya ca bhūtupādāyasamūhānupassīyevāti nānappakārato samūhavasena kāyasaṅkhātassa vatthuno dassanena ghanavinibbhogo dassito hoti .
Na hettha yathāvuttasamūhavinimutto kāyo vā itthī vā puriso vā añño vā koci dhammo dissati .
Yathāvuttadhammasamūhamatteyeva pana tathā tathā sattā micchābhinivesaṃ karonti .
Tenāhu porāṇā –
‘‘ Yaṃ passati na taṃ diṭṭhaṃ , yaṃ diṭṭhaṃ taṃ na passati ;
Apassaṃ bajjhate mūḷho , bajjhamāno na muccatī ’’ ti .
GhanavinibbhogādidassanatthantiM0.208 vuttaṃ .
Ādisaddena cettha ayampi attho veditabbo – ayañhi etasmiṃ kāye kāyānupassīyeva , na aññadhammānupassī .
Kiṃ vuttaṃ hoti ?
Yathā anudakabhūtāyapi marīciyā udakānupassino honti , na evaṃ aniccadukkhānattaasubhabhūteyeva imasmiṃV0.209 kāye niccasukhaattasubhabhāvānupassī ;
atha kho kāyānupassī aniccadukkhānattaasubhākārasamūhānupassīyevāti vuttaṃ hoti .
Atha vā yvāyaṃ mahāsatipaṭṭhāne ‘‘ idha , bhikkhave , bhikkhu araññagato vā … pe … so satova assasatī ’’ tiādinā ( dī . ni .2.374; ma . ni .1.107) nayena assāsapassāsādicuṇṇakajātaaṭṭhikapariyosāno kāyo vutto , yo ca ‘‘ idhekacco pathavīkāyaṃ aniccato anupassati , tathā āpokāyaṃ , tejokāyaṃ , vāyokāyaṃ , kesakāyaṃ , lomakāyaṃ , chavikāyaṃ , cammakāyaṃ , maṃsakāyaṃ , rudhirakāyaṃ , nhārukāyaṃ , aṭṭhikāyaṃ , aṭṭhimiñjakāyan ’’ ti paṭisambhidāyaṃ kāyo vutto , tassa sabbassa imasmiṃyeva kāye anupassanato kāye kāyānupassīti evampi attho daṭṭhabbo .
Atha vā kāye ahanti vā mamanti vā evaṃ gahetabbassa kassaci ananupassanato , tassa tasseva pana kesalomādikassa nānādhammasamūhassa anupassanato kāye kesādidhammasamūhasaṅkhāte kāyānupassīti evamattho daṭṭhabbo .
Apica ‘‘ imasmiṃ kāye aniccato anupassati , no niccato ’’ tiādinā ( paṭi . ma .3.35) anukkamena paṭisambhidāyaṃ āgatanayassa sabbasseva aniccalakkhaṇādino ākārasamūhasaṅkhātassa kāyassaP0.219 anupassanatopi kāye kāyānupassīti evampi attho daṭṭhabbo .
Tathā hi ayaṃ kāye kāyānupassanāpaṭipadaṃ paṭipanno bhikkhu imaṃ kāyaṃ aniccānupassanādīnaṃ sattannaṃ anupassanānaṃ vasena aniccato anupassati no niccato , dukkhato anupassati no sukhato , anattato anupassati no attato , nibbindati no nandati , virajjati no rajjati , nirodheti no samudeti , paṭinissajjati no ādiyati .
So taṃ aniccato anupassanto niccasaññaṃ pajahati , dukkhato anupassanto sukhasaññaṃ pajahati , anattato anupassanto attasaññaṃ pajahatiM0.209 , nibbindanto nandiṃ pajahati , virajjanto rāgaṃ pajahati , nirodhento samudayaṃ pajahati , paṭinissajjanto ādānaṃ pajahatīti ( paṭi . ma .3.35) veditabbo .
Viharatīti catūsu iriyāpathavihāresu aññataravihārasamāyogaparidīpanametaṃ , ekaṃ iriyāpathabādhanaṃ aparena iriyāpathena vicchinditvā apatamānaṃ attabhāvaṃ harati pavattetīti attho .
BahiddhāV0.210 kāyeti parassa kāye .
Ajjhattabahiddhā kāyeti kālena attano kāye , kālena parassa kāye .
Paṭhamanayena hi attano kāye kāyapariggaho vutto , dutiyanayena parassa kāye , tatiyanayena kālena attano kālena parassa kāye .
Ajjhattabahiddhā pana ghaṭitārammaṇaṃ nāma natthi .
Paguṇakammaṭṭhānassa pana aparāparaṃ sañcaraṇakālo ettha kathito .
Ātāpīti kāyapariggāhakavīriyasamāyogaparidīpanametaṃ .
So hi yasmā tasmiṃ samaye yaṃ taṃ vīriyaṃ tīsu bhavesu kilesānaṃ ātāpanato ātāpoti vuccati , tena samannāgato hoti , tasmā ātāpīti vuccati .
Sampajānoti kāyapariggāhakena sampajaññasaṅkhātena ñāṇena samannāgato .
Satimāti kāyapariggāhikāya satiyā samannāgato .
Ayaṃ pana yasmā satiyā ārammaṇaṃ pariggahetvā paññāya anupassati , na hi sativirahitassa anupassanā nāma atthi , tenevāha –
‘‘ satiñca khvāhaṃ , bhikkhave , sabbatthikaṃ vadāmī ’’ ti ( saṃ . ni .5.234), tasmā ettha ‘‘ kāye kāyānupassī viharatī ’’ ti ettāvatā kāyānupassanāsatipaṭṭhānakammaṭṭhānaṃP0.220 vuttaṃ hoti .
Atha vā yasmā anātāpino antosaṅkhepo antarāyakaro hoti , asampajāno upāyapariggahe anupāyaparivajjane ca sammuyhati , muṭṭhassatī upāyāpariccāge anupāyāpariggahe ca asamatthova hoti , tenassa taṃ kammaṭṭhānaṃ na sampajjati ;
tasmā yesaṃ dhammānaṃ ānubhāvena taṃ sampajjati tesaṃ dassanatthaṃ ‘‘ ātāpī sampajāno satimā ’’ ti idaṃ vuttanti veditabbaṃ .
ItiM0.210 kāyānupassanāsatipaṭṭhānaṃ sampayogaṅgañca dassetvā idāni pahānaṅgaṃ dassetuṃ vineyya loke abhijjhādomanassan ti vuttaṃ .
Tattha vineyyāti tadaṅgavinayena vā vikkhambhanavinayena vā vinayitvā .
Loketi ettha yvāyaṃ ajjhattādibhedo kāyo pariggahito sveva idha loko nāma .
Tasmiṃ loke abhijjhādomanassaṃ vinayitvāti attho .
Yasmā panettha abhijjhāgahaṇena kāmacchando , domanassaggahaṇena byāpādo saṅgahaṃ gacchati , tasmā nīvaraṇapariyāpannabalavadhammadvayadassanena nīvaraṇappahānaṃ vuttaṃ hotīti veditabbaṃ .
Visesena cettha abhijjhāvinayena kāyasampattimūlakassa anurodhassa , domanassavinayena kāyavipattimūlakassa virodhassa , abhijjhāvinayena ca kāye abhiratiyā , domanassavinayena kāyabhāvanāya anabhiratiyā , abhijjhāvinayena kāye abhūtānaṃ subhasukhabhāvādīnaṃ pakkhepassa , domanassavinayenaV0.211 kāye bhūtānaṃ asubhāsukhabhāvādīnaṃ apanayanassa ca pahānaṃ vuttaṃ .
Tena yogāvacarassa yogānubhāvo yogasamatthatā ca dīpitā hoti .
Yogānubhāvo hi esa yadidaṃ anurodhavirodhavippamutto , aratiratisaho , abhūtapakkhepabhūtāpanayanavirahito ca hoti .
Anurodhavirodhavippamutto cesa aratiratisaho abhūtaṃ apakkhipanto bhūtañca anapanento yogasamattho hotīti .
Aparo nayo –
‘‘ kāye kāyānupassī ’’ ti ettha anupassanāya kammaṭṭhānaṃ vuttaṃ .
Viharatīti ettha vuttavihārena kammaṭṭhānikassa kāyapariharaṇaṃ .
Ātāpītiādīsu ātāpena sammappadhānaṃ , satisampajaññena sabbatthikakammaṭṭhānaṃ , kammaṭṭhānapariharaṇūpāyo vā ;
satiyā vā kāyānupassanāvasena paṭiladdhasamatho , sampajaññena vipassanāP0.221 , abhijjhādomanassavinayena bhāvanāphalaṃ vuttanti veditabbaṃ .
Ayaṃ tāva kāyānupassanāsatipaṭṭhānuddesassa atthavaṇṇanā .