11. Maggaṅgavibhaṅgo
1. Suttantabhājanīyavaṇṇanā
486. Idāni
P0.319M0.305V0.302 tadanantare maggavibhaṅge ariyo aṭṭhaṅgiko maggotiādi sabbaṃ saccavibhaṅge dukkhanirodhagāminīpaṭipadāniddese vuttanayeneva veditabbaṃ .Bhāvanāvasena pāṭiyekkaṃ dassite dutiyanayepi sammādiṭṭhiṃ bhāveti vivekanissitan tiādi sabbaṃ bojjhaṅgavibhaṅge vuttanayeneva veditabbaṃ .
Evamidaṃ dvinnampi nayānaṃ vasena suttantabhājanīyaṃ lokiyalokuttaramissakameva kathitaṃ .
2. Abhidhammabhājanīyavaṇṇanā
490. Abhidhammabhājanīye ‘ ariyo ’ ti avatvā aṭṭhaṅgiko maggoti vuttaṃ .
Evaṃ avuttepi ayaṃ ariyo eva .
Yathā hi muddhābhisittassa rañño muddhābhisittāya deviyā kucchismiṃ jāto putto rājaputtoti avuttepi rājaputtoyeva hoti , evamayampi ariyoti avuttepi ariyo evāti veditabbo .
Sesamidhāpi saccavibhaṅge vuttanayeneva veditabbaṃ .
493. Pañcaṅgikavārepi aṭṭhaṅgikoti avuttepi aṭṭhaṅgiko eva veditabbo .
Lokuttaramaggo hi pañcaṅgiko nāma natthi .
Ayamettha ācariyānaṃ samānatthakathā .
Vitaṇḍavādī panāha –
‘‘ lokuttaramaggo aṭṭhaṅgiko nāma natthi , pañcaṅgikoyeva hotī ’’ ti .
So ‘‘ suttaṃ āharāhī ’’ ti vutto addhā aññaṃ apassanto imaṃ mahāsaḷāyatanato suttappadesaṃ āharissati ‘‘ yā tathābhūtassa diṭṭhi , sāssa hoti sammādiṭṭhi .
Yo tathābhūtassa saṅkappo , vāyāmo , sati , yo
V0.303 tathābhūtassa samādhi , svāssa hoti sammāsamādhi .Pubbeva kho panassa kāyakammaṃ vacīkammaṃ ājīvo suparisuddho hotī ’’ ti .
Tato ‘‘ etassa anantaraṃ suttapadaṃ āharā ’’ ti vattabbo .
Sace āharati iccetaṃ kusalaṃ , no ce āharati sayaṃ āharitvā ‘‘ evamassāyaṃ ariyo aṭṭhaṅgiko maggo bhāvanāpāripūriṃ gacchatī ’’ ti ( ma . ni .3.431)‘‘ iminā
P0.320M0.306 te satthusāsanena vādo bhinno ;lokuttaramaggo pañcaṅgiko nāma natthi , aṭṭhaṅgikova hotī ’’ ti vattabbo .
Imāni pana tīṇi aṅgāni pubbe parisuddhāni vattanti , lokuttaramaggakkhaṇe parisuddhatarāni honti .
Atha ‘ pañcaṅgiko maggo ’ ti idaṃ kimatthaṃ gahitanti ?
Atirekakiccadassanatthaṃ .
Yasmiñhi samaye micchāvācaṃ pajahati , sammāvācaṃ pūreti , tasmiṃ samaye sammākammantasammāājīvā natthi .
Imāni pañcakārāpakaṅgāneva micchāvācaṃ pajahanti ;
sammāvācā pana sayaṃ virativasena pūreti .
Yasmiṃ samaye micchākammantaṃ pajahati , sammākammantaṃ pūreti , tasmiṃ samaye sammāvācāsammāājīvā natthi .
Imāni pañca kārāpakaṅgāneva micchākammantaṃ pajahanti ;
sammākammanto pana sayaṃ virativasena pūreti .
Yasmiṃ samaye micchāājīvaṃ pajahati , sammāājīvaṃ pūreti , tasmiṃ samaye sammāvācāsammākammantā natthi .
Imāni pañca kārāpakaṅgāneva micchāājīvaṃ pajahanti ;
sammāājīvo pana sayaṃ virativasena pūreti .
Imaṃ etesaṃ pañcannaṃ kārāpakaṅgānaṃ kiccātirekataṃ dassetuṃ pañcaṅgiko maggoti gahitaṃ .
Lokuttaramaggo pana aṭṭhaṅgikova hoti , pañcaṅgiko nāma natthi .
‘‘ Yadi sammāvācādīhi saddhiṃ aṭṭhaṅgikoti vadatha , catasso sammāvācācetanā , tisso sammākammantacetanā , satta sammāājīvacetanāti imamhā cetanābahuttā kathaṃ muccissatha ?
Tasmā pañcaṅgikova lokuttaramaggo ’’ ti .
‘‘ Cetanābahuttā ca pamuccissāma ;
aṭṭhaṅgikova lokuttaramaggoti ca vakkhāma ’’.
‘‘ Tvaṃ tāva mahācattārīsakabhāṇako hosi , na hosī ’’ ti pucchitabbo .
Sace ‘‘ na homī ’’ ti vadati ,‘‘ tvaṃ abhāṇakattā na jānāsī ’’ ti vattabbo .
Sace ‘‘ bhāṇakosmī ’’ ti vadati ,‘‘ suttaṃ āharā ’’ ti vattabbo .
Sace suttaṃ āharati iccetaṃ kusalaṃ , no ce āharati sayaṃ uparipaṇṇāsato āharitabbaṃ –
‘‘ Katamā
V0.304 ca , bhikkhave , sammāvācā ?Sammāvācaṃpahaṃ , bhikkhave , dvāyaṃ vadāmi – atthi , bhikkhave , sammāvācā sāsavā puññabhāgiyā upadhivepakkā ;
atthi , bhikkhave , sammāvācā ariyā anāsavā lokuttarā maggaṅgā .
‘‘ Katamā ca , bhikkhave , sammāvācā sāsavā
P0.321 puññabhāgiyā upadhivepakkā ?Musāvādā veramaṇī , pisuṇāya vācāya veramaṇī , pharusāya
M0.307 vācāya veramaṇī , samphappalāpā veramaṇī – ayaṃ , bhikkhave , sammāvācā sāsavā puññabhāgiyā upadhivepakkā .‘‘ Katamā ca , bhikkhave , sammāvācā ariyā anāsavā lokuttarā maggaṅgā ?
Yā kho , bhikkhave , ariyacittassa anāsavacittassa ariyamaggasamaṅgino ariyamaggaṃ bhāvayato catūhi vacīduccaritehi ārati virati paṭivirati veramaṇī – ayaṃ , bhikkhave , sammāvācā ariyā anāsavā lokuttarā maggaṅgā … pe ….
‘‘ Katamo ca , bhikkhave , sammākammanto ?
Sammākammantaṃpahaṃ , bhikkhave , dvayaṃ vadāmi … pe … upadhivepakko .
‘‘ Katamo ca , bhikkhave , sammākammanto ariyo anāsavo lokuttaro … pe ….
‘‘ Katamo ca , bhikkhave , sammāājīvo ?
Sammāājīvaṃpahaṃ , bhikkhave , dvāyaṃ vadāmi … pe … upadhivepakko .
‘‘ Katamo ca , bhikkhave , sammāājīvo ariyo anāsavo lokuttaro maggaṅgo ?
Yā kho , bhikkhave , ariyacittassa anāsavacittassa ariyamaggasamaṅgino ariyamaggaṃ bhāvayato micchāājīvā ārati virati paṭivirati veramaṇī – ayaṃ , bhikkhave , sammāājīvo ariyo anāsavo lokuttaro maggaṅgo ’’ ti ( ma . ni .3.138 ādayo ).
Evamettha
V0.305 catūhi vacīduccaritehi , tīhi kāyaduccaritehi , micchājīvato cāti ekekāva virati ariyā anāsavā lokuttarā maggaṅgāti vuttā .‘‘ Kuto ettha cetanābahuttaṃ ?
Kuto pañcaṅgiko maggo ?
Idaṃ te suttaṃ akāmakassa lokuttaramaggo aṭṭhaṅgikoti dīpeti ’’.
Sace ettakena sallakkheti iccetaṃ kusalaṃ , no ce sallakkheti aññānipi kāraṇāni āharitvā saññāpetabbo .
Vuttañhetaṃ bhagavatā –
‘‘ Yasmiṃ kho , subhadda , dhammavinaye ariyo aṭṭhaṅgiko maggo na upalabbhati , samaṇopi tattha na upalabbhati … pe … imasmiṃ kho , subhadda , dhammavinaye ariyo aṭṭhaṅgiko maggo upalabbhati ;
idheva
M0.308 , subhadda , samaṇo … pe … suññā parappavādā samaṇehi aññehīti ( dī . ni .2.214).Aññesupi anekesu suttasatesu aṭṭhaṅgikova maggo āgato .
Kathāvatthuppakaraṇepi vuttaṃ –
‘‘ Maggānaṃ aṭṭhaṅgiko seṭṭho , saccānaṃ caturo padā ;
Virāgo seṭṭho dhammānaṃ , dvipadānañca cakkhumā ’’ ti ( kathā .872)–
‘‘ Attheva
P0.322 suttantoti ’’?‘‘ Āmantā ’’‘‘ tena hi aṭṭhaṅgiko maggo ’’ ti .
Sace pana ettakenāpi saññattiṃ na gacchati ,‘‘ gaccha , vihāraṃ pavisitvā yāguṃ pivāhī ’’ ti uyyojetabbo .
Uttarimpana kāraṇaṃ vakkhatīti aṭṭhānametaṃ .
Sesamettha uttānatthameva .
Nayā panettha gaṇetabbā .
Aṭṭhaṅgikamaggasmiñhi ekato pucchitvā ekato vissajjane catūsu maggesu cattāri nayasahassāni vibhattāni .
Pañcaṅgikamagge ekato pucchitvā ekato vissajjane cattāri ;
pāṭiyekkaṃ pucchitvā pāṭiyekkaṃ vissajjane cattāri cattārīti pañcasu aṅgesu vīsati .
Iti purimāni aṭṭha imāni ca vīsatīti sabbānipi maggavibhaṅge aṭṭhavīsati nayasahassāni vibhattāni .
Tāni ca kho nibbattitalokuttarāni kusalāneva .
Vipāke pana kusalato tiguṇā nayā kātabbāti .
Abhidhammabhājanīyavaṇṇanā .
3. Pañhāpucchakavaṇṇanā
504. Pañhāpucchake
V0.306 pāḷianusāreneva maggaṅgānaṃ kusalādibhāvo veditabbo .Ārammaṇattikesu pana sabbānipetāni appamāṇaṃ nibbānaṃ ārabbha pavattito appamāṇārammaṇāneva , na maggārammaṇāni .
Neva hi maggo na phalaṃ maggaṃ ārammaṇaṃ karoti .
Sahajātahetuvasena panettha kusalāni maggahetukāni ;
vīriyaṃ vā vīmaṃsaṃ vā jeṭṭhakaṃ katvā maggabhāvanākāle maggādhipatīni ;
chandacittajeṭṭhikāya maggabhāvanāya na vattabbāni maggādhipatīnīti ;
phalakālepi na vattabbāneva .
Atītādīsu
M0.309 ekārammaṇabhāvenapi na vattabbāni ;nibbānassa pana bahiddhādhammattā bahiddhārammaṇāni nāma hontīti evametasmiṃ pañhāpucchakepi nibbattitalokuttarāneva maggaṅgāni kathitāni .
Sammāsambuddhena hi suttantabhājanīyasmiṃyeva lokiyalokuttarāni maggaṅgāni kathitāni ;
abhidhammabhājanīye pana pañhāpucchake ca lokuttarānevāti evamayaṃ maggavibhaṅgopi teparivaṭṭaṃ nīharitvāva bhājetvā dassitoti .
Sammohavinodaniyā vibhaṅgaṭṭhakathāya
Maggaṅgavibhaṅgavaṇṇanā niṭṭhitā .