Upādānapadaniddeso
233. Taṇhāpaccayā
M0.172 upādānaniddese –Upādānāni cattāri , tāni atthavibhāgato ;
Dhammasaṅkhepavitthārā , kamato ca vibhāvaye .
Pāḷiyañhi upādānanti kāmupādānaṃ … pe … attavādupādānanti imāni cattāri upādānāni āgatāni .
Tesaṃ ayaṃ atthavibhāgo – vatthusaṅkhātaṃ kāmaṃ upādiyatīti kāmupādānaṃ .
Kāmo ca so upādānañcātipi kāmupādānaṃ .
Upādānan ti
P0.181 daḷhaggahaṇaṃ .Daḷhattho hettha upasaddo upāyāsa-upakaṭṭhādīsu viya .
Tathā diṭṭhi ca sā upādānañcāti diṭṭhupādānaṃ .
Diṭṭhiṃ upādiyatīti vā diṭṭhupādānaṃ
V0.173 .Sassato attā ca loko cātiādīsu hi purimadiṭṭhiṃ uttaradiṭṭhi upādiyati .
Tathā sīlabbataṃ upādiyatīti sīlabbatupādānaṃ .
Sīlabbatañca taṃ upādānañcātipi sīlabbatupādānaṃ .
Gosīlagovatādīni hi evaṃ suddhīti abhinivesato sayameva upādānānīti .
Tathā vadanti etenāti vādo , upādiyanti etenāti upādānaṃ .
Kiṃ vadanti upādiyanti vā ?
Attānaṃ .
Attano vādupādānaṃ attavādupādānaṃ .
Attavādamattameva vā attāti upādiyanti etenāti attavādupādānaṃ .
Ayaṃ tāva tesaṃ atthavibhāgo .
‘ Dhammasaṅkhepavitthāre ’ pana kāmupādānaṃ tāva ‘‘ tattha katamaṃ kāmupādānaṃ ?
Yo kāmesu kāmacchando kāmarāgo kāmanandī kāmataṇhā kāmasneho kāmapariḷāho kāmamucchā kāmajjhosānaṃ – idaṃ vuccati kāmupādānan ’’ ti āgatattā saṅkhepato taṇhādaḷhattaṃ vuttaṃ .
Taṇhādaḷhattaṃ nāma purimataṇhāupanissayapaccayena daḷhasambhūtā uttarataṇhā eva .
Keci panāhu – appattavisayapatthanā taṇhā , andhakāre corassa hatthappasāraṇaṃ viya .
Sampattavisayaggahaṇaṃ upādānaṃ , tasseva bhaṇḍaggahaṇaṃ viya .
Appicchatāsantuṭṭhitāpaṭipakkhā ca te dhammā .
Tathā pariyesanārakkhadukkhamūlāti .
Sesupādānattayaṃ pana saṅkhepato diṭṭhimattameva .
Vitthārato pana pubbe rūpādīsu vuttāya aṭṭhasatappabhedāyapi taṇhāya daḷhabhāvo kāmupādānaṃ .
Dasavatthukā micchādiṭṭhi diṭṭhupādānaṃ .
Yathāha –
‘‘ tattha katamaṃ diṭṭhupādānaṃ ?
Natthi dinnaṃ , natthi yiṭṭhaṃ … pe … sacchikatvā pavedentīti yā
M0.173 evarūpā diṭṭhi … pe … vipariyesaggāho – idaṃ vuccati diṭṭhupādānan ’’ ti ( dha . sa .1221; vibha .938) sīlavatehi suddhiparāmasanaṃ pana sīlabbatupādānaṃ .Yathāha –
‘‘ tattha
P0.182 katamaṃ sīlabbatupādānaṃ ?Ito bahiddhā samaṇabrāhmaṇānaṃ sīlena suddhi , vatena suddhi , sīlabbatena suddhīti yā evarūpā diṭṭhi … pe … vipariyesaggāho – idaṃ vuccati sīlabbatupādānan ’’ ti ( dha . sa .1222; vibha .938).
Vīsativatthukā sakkāyadiṭṭhi attavādupādānaṃ .
Yathāha –
‘‘ tattha katamaṃ attavādupādānaṃ ?
Idha assutavā puthujjano … pe … sappurisadhamme avinīto rūpaṃ attato samanupassati … pe … vipariyesaggāho – idaṃ vuccati attavādupādānan ’’ ti ( dha . sa .1223; vibha .938).
Ayamettha dhammasaṅkhepavitthāro .
‘ Kamato ’ ti
V0.174 ettha pana tividho kamo – uppattikkamo , pahānakkamo , desanākkamo ca .Tattha anamatagge saṃsāre imassa paṭhamaṃ uppattīti abhāvato kilesānaṃ nippariyāyena uppattikkamo na vuccati .
Pariyāyena pana yebhuyyena ekasmiṃ bhave attaggāhapubbaṅgamo sassatucchedābhiniveso .
Tato ‘‘ sassato ayaṃ attā ’’ ti gaṇhato attavisuddhatthaṃ sīlabbatupādānaṃ , ucchijjatīti gaṇhato paralokanirapekkhassa kāmupādānanti evaṃ paṭhamaṃ attavādupādānaṃ , tato diṭṭhisīlabbatakāmupādānānīti ayametesaṃ ekasmiṃ bhave uppattikkamo .
Diṭṭhupādānādīni cettha paṭhamaṃ pahīyanti sotāpattimaggavajjhattā .
Kāmupādānaṃ pacchā arahattamaggavajjhattāti .
Ayametesaṃ pahānakkamo .
Mahāvisayattā pana pākaṭattā ca etesu kāmupādānaṃ paṭhamaṃ desitaṃ .
Mahāvisayañhi taṃ aṭṭhacittasampayogā .
Appavisayāni itarāni catucittasampayogā .
Yebhuyyena ca ālayarāmatāya pajāya pākaṭaṃ kāmupādānaṃ , na itarāni .
Kāmupādānavā vatthukāmānaṃ samadhigamatthaṃ kotūhalamaṅgalādibahulo hoti , na sassatadiṭṭhīti tadanantaraṃ diṭṭhupādānaṃ .
Taṃ pabhijjamānaṃ sīlabbataattavādupādānavasena duvidhaṃ hoti .
Tasmiṃ dvaye gokiriyaṃ vā kukkurakiriyaṃ vā disvāpi veditabbato oḷārikanti sīlabbatupādānaṃ paṭhamaṃ desitaṃ , sukhumattā ante attavādupādānanti ayametesaṃ desanākkamo .
Taṇhā
M0.174 ca purimassettha , ekadhā hoti paccayo ;Sattadhā aṭṭhadhā vāpi , hoti sesattayassa sā .
Ettha
P0.183 ca evaṃ desite upādānacatukke purimassa kāmupādānassa kāmataṇhā upanissayavasena ekadhāva paccayo hoti taṇhābhinanditesu visayesu uppattito .Sesattayassa pana sahajātaaññamaññanissayasampayuttaatthiavigatahetuvasena sattadhā vā upanissayena saha aṭṭhadhā vāpi paccayo hoti .
Yadā ca sā upanissayavasena paccayo hoti tadā asahajātāva hotīti .
Taṇhāpaccayā upādānapadaniddeso .