Issues
Select Version
Vibhaṅga-aṭṭhakathā
Vibhaṅga-aṭṭhakathā

Saḷāyatanapadaniddeso

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

Saḷāyatanapadaniddeso

229. Nāmarūpapaccayā saḷāyatananiddese –
Nāmaṃ khandhattayaṃ rūpaṃ , bhūtavatthādikaṃ mataṃ ;
Katekasesaṃ taṃ tassa , tādisasseva paccayo .
YañhetaṃM0.165V0.165 saḷāyatanassa paccayabhūtaṃ nāmarūpaṃ , tattha nāmanti vedanādikkhandhattayaṃ , rūpaṃ pana sakasantatipariyāpannaṃ niyamato cattāri bhūtāni cha vatthūniP0.174 jīvitindriyanti evaṃ bhūtavatthādikaṃ matanti veditabbaṃ .
Taṃ pana ‘‘ nāmañca rūpañca nāmarūpañca nāmarūpan ’’ ti evaṃ katekasesaṃ ‘‘ chaṭṭhāyatanañca saḷāyatanañca saḷāyatanan ’’ ti evaṃ katekasesasseva saḷāyatanassa paccayoti veditabbaṃ .
Kasmā ?
Yasmā āruppe nāmameva paccayo .
Tañca chaṭṭhāyatanasseva , na aññassa .
‘‘ Nāmapaccayā chaṭṭhāyatanan ’’ ti hi abyākatavāre vakkhati .
Idha saṅgahitameva hi tattha vibhattanti veditabbaṃ .
Tattha siyā – kathaṃ panetaṃ jānitabbaṃ ‘‘ nāmarūpaṃ saḷāyatanassa paccayo ’’ ti ?
Nāmarūpabhāve bhāvato .
Tassa tassa hi nāmassa rūpassa ca bhāve taṃ taṃ āyatanaṃ hoti , na aññathā .
Sā panassa tabbhāvabhāvībhāvatā paccayanayasmiññeva āvibhavissati .
Tasmā –
Paṭisandhiyaṃ pavatte vā , hoti yaṃ yassa paccayo ;
Yathā ca paccayo hoti , tathā neyyaṃ vibhāvinā .
Tatrāyaṃ atthadīpanā –
Nāmameva hi āruppe , paṭisandhipavattisu ;
Paccayo sattadhā chaṭṭhā , hoti taṃ avakaṃsato .
Kathaṃ ?
‘ Paṭisandhiyaṃ ’ tāva avakaṃsato sahajātaaññamaññanissayasampayuttavipākaatthiavigatapaccayehi sattadhā nāmaṃ chaṭṭhāyatanassa paccayo hoti .
Kiñci panettha hetupaccayena , kiñci āhārapaccayenāti evaṃ aññathāpi paccayo hoti .
Tassa vasena ukkaṃsāvakaṃso veditabbo .
‘ Pavatte ’ pi vipākaṃ vuttanayeneva paccayo hoti .
Itaraṃ pana avakaṃsato vuttappakāresu paccayesu vipākapaccayavajjehi chahi paccayo hoti .
Kiñci panettha hetupaccayena , kiñci āhārapaccayenāti evaṃ aññathāpi paccayo hoti .
Tassa vasena ukkaṃsāvakaṃso veditabbo .
AññasmimpiV0.166 bhave nāmaṃ , tatheva paṭisandhiyaṃ ;
Chaṭṭhassa itaresaṃ taṃ , chahākārehi paccayo .
ĀruppatoM0.166 hi aññasmimpi pañcavokārabhave taṃ vipākanāmaṃ hadayavatthuno sahāyaṃ hutvā chaṭṭhassa manāyatanassaP0.175 yathā āruppe vuttaṃ tatheva avakaṃsato sattadhā paccayo hoti .
Itaresaṃ panetaṃ pañcannaṃ cakkhāyatanādīnaṃ catumahābhūtasahāyaṃ hutvā sahajāta nissayavipākavippayuttaatthiavigatavasena chahākārehi paccayo hoti .
Kiñci panettha hetupaccayena , kiñci āhārapaccayenāti evaṃ aññathāpi paccayo hoti .
Tassa vasena ukkaṃsāvakaṃso veditabbo .
Pavattepi tathā hoti , pākaṃ pākassa paccayo ;
Apākaṃ avipākassa , chadhā chaṭṭhassa paccayo .
Pavattepi hi pañcavokārabhave yathā paṭisandhiyaṃ , tatheva vipākanāmaṃ vipākassa chaṭṭhāyatanassa avakaṃsato sattadhā paccayo hoti .
Avipākaṃ pana avipākassa chaṭṭhassa avakaṃsatova tato vipākapaccayaṃ apanetvā chadhāva paccayo hoti .
Vuttanayeneva panettha ukkaṃsāvakaṃso veditabbo .
Tattheva sesapañcannaṃ , vipākaṃ paccayo bhave ;
Catudhā avipākampi , evameva pakāsitaṃ .
Tattheva hi pavatte sesānaṃ cakkhāyatanādīnaṃ pañcannaṃ cakkhuppasādādivatthukampi itarampi vipākanāmaṃ pacchājātavippayuttaatthiavigatapaccayehi catudhā paccayo hoti .
Yathā ca vipākaṃ , avipākampi evameva pakāsitaṃ .
Tasmā kusalādibhedampi tesaṃ catudhā paccayo hotīti veditabbaṃ .
Evaṃ tāva nāmameva paṭisandhiyaṃ pavatte vā yassa yassa āyatanassa paccayo hoti , yathā ca hoti , tathā veditabbaṃ .
Rūpaṃ panettha āruppa-bhave bhavati paccayo ;
Na ekāyatanassāpi , pañcakkhandhabhave pana .
RūpatoV0.167 sandhiyaṃ vatthu , chadhā chaṭṭhassa paccayo ;
Bhūtāni catudhā honti , pañcannaṃ avisesato .
Rūpato hi paṭisandhiyaṃ vatthurūpaṃ chaṭṭhassa manāyatanassa sahajātaaññamaññanissayavippayuttaatthiavigatapaccayehi chadhā paccayo hoti .
Cattāri pana bhūtāni avisesato paṭisandhiyaṃ pavatte ca yaṃ yaṃ āyatanaṃM0.167 uppajjati , tassa tassa vasena pañcannampi cakkhāyatanādīnaṃ sahajātanissayaatthiavigatapaccayehiP0.176 catudhā paccayā honti .
Tidhā jīvitametesaṃ , āhāro ca pavattiyaṃ ;
Tāneva chadhā chaṭṭhassa , vatthu tasseva pañcadhā .
Etesaṃ pana cakkhādīnaṃ pañcannaṃ paṭisandhiyaṃ pavatte ca atthiavigataindriyavasena rūpajīvitaṃ tidhā paccayo hoti .
‘ Āhāro cā ’ ti āhāro ca atthiavigataāhāravasena tidhā paccayo hoti .
So ca kho ye sattā āhārūpajīvino , tesaṃ āhārānugate kāye pavattiyaṃyeva , no paṭisandhiyaṃ .
Tāni pana pañca cakkhāyatanādīni chaṭṭhassa cakkhusotaghānajivhākāyaviññāṇasaṅkhātassa manāyatanassa nissayapurejātaindriyavippayuttaatthiavigatavasena chahākārehi paccayā honti pavatte , no paṭisandhiyaṃ .
Ṭhapetvā pana pañca viññāṇāni tasseva avasesamanāyatanassa vatthurūpaṃ nissayapurejātavippayuttaatthiavigatavasena pañcadhā paccayo hoti pavatte , no paṭisandhiyaṃ .
Evaṃ rūpameva paṭisandhiyaṃ pavatte vā yassa yassa āyatanassa paccayo hoti yathā ca hoti tathā veditabbaṃ .
Nāmarūpaṃ panubhayaṃ , hoti yaṃ yassa paccayo ;
Yathā ca tampi sabbattha , viññātabbaṃ vibhāvinā .
Seyyathidaṃ – paṭisandhiyaṃ tāva pañcavokārabhave khandhattayavatthurūpasaṅkhātaṃ nāmarūpaṃ chaṭṭhāyatanassa sahajātaaññamaññanissayavipākasampayuttavippayuttaatthiavigatapaccayādīhi paccayoV0.168 hotīti idamettha mukhamattaṃ .
Vuttanayānusārena pana sakkā sabbaṃ yojetunti na ettha vitthāro dassitoti .
Nāmarūpapaccayā saḷāyatanapadaniddeso .