1. Rūpakkhandhaniddeso

2. Idāni te rūpakkhandhādayo vibhajitvā dassetuṃ tattha katamo rūpakkhandhotiādimāha .

Tattha tatthāti tesu pañcasu khandhesu .

Katamoti kathetukamyatāpucchā .

Rūpakkhandhoti pucchitadhammanidassanaṃ .

Idāni taṃ vibhajanto yaṃ kiñci rūpan tiādimāha .

Tattha yaṃ kiñcīti anavasesapariyādānaṃ .

Rūpan ti atippasaṅganiyamanaṃ .

Evaṃ padadvayenāpi rūpassa anavasesapariggaho kato hoti .

Tattha kenaṭṭhena rūpanti ?

Ruppanaṭṭhena rūpaṃ .

Vuttañhetaṃ bhagavatā –

‘‘ KiñcaV0.4 , bhikkhave , rūpaṃ vadetha ?

RuppatītiP0.4 kho , bhikkhave , tasmā rūpanti vuccati .

Kena ruppati ?

Sītenapi ruppati , uṇhenapi ruppati , jighacchāyapi ruppati , pipāsāyapi ruppati , ḍaṃsamakasavātātapasarisapasamphassenapi ruppati .

Ruppatīti kho , bhikkhave , tasmā rūpanti vuccatī ’’ ti ( saṃ . ni .3.79).

Tattha kin ti kāraṇapucchā ;

kena kāraṇena rūpaṃ vadetha , kena kāraṇena taṃ rūpaṃ nāmāti attho .

Ruppatīti ettha itīti kāraṇuddeso .

Yasmā ruppati tasmā rūpanti vuccatīti attho .

Ruppatīti kuppati ghaṭṭīyati pīḷiyati bhijjatīti attho .

Evaṃ iminā ettakena ṭhānena ruppanaṭṭhena rūpaṃ vuttaṃ .

Ruppanalakkhaṇena rūpantipi vattuṃ vaṭṭati .

Ruppanalakkhaṇañhetaṃ .

SītenapiM0.4 ruppatītiādīsu pana sītena tāva ruppanaṃ lokantarikaniraye pākaṭaṃ .

Tiṇṇaṃ tiṇṇañhi cakkavāḷānaṃ antare ekeko lokantarikanirayo nāma hoti aṭṭhayojanasahassappamāṇo , yassa neva heṭṭhā pathavī atthi , na upari candimasūriyadīpamaṇiāloko , niccandhakāro .

Tattha nibbattasattānaṃ tigāvuto attabhāvo hoti .

Te vagguliyo viya pabbatapāde dīghaputhulehi nakhehi laggitvā avaṃsirā olambanti .

Yadā saṃsappantā aññamaññassa hatthapāsagatā honti atha ‘ bhakkho no laddho ’ ti maññamānā tattha byāvaṭā viparivattitvā lokasandhārake udake patanti , sītavāte paharantepi pakkamadhukaphalāni viya chijjitvā udake patanti .

Patitamattāva accantakhārena sītodakena chinnacammanhārumaṃsaaṭṭhīhi bhijjamānehi tattatele patitapiṭṭhapiṇḍi viya paṭapaṭāyamānā vilīyanti .

Evaṃ sītena ruppanaṃ lokantarikaniraye pākaṭaṃ .

Mahiṃsakaraṭṭhādīsupi himapātasītalesu padesesu etaṃ pākaṭameva .

Tattha hi sattā sītena bhinnacchinnasarīrā jīvitakkhayampi pāpuṇanti .

Uṇhena ruppanaṃ avīcimahāniraye pākaṭaṃ .

Tattha hi tattāya lohapathaviyā nipajjāpetvā pañcavidhabandhanādikaraṇakāle sattā mahādukkhaṃ anubhavanti .

Jighacchāya ruppanaṃ pettivisaye ceva dubbhikkhakāle caP0.5 pākaṭaṃ .

Pettivisayasmiñhi sattā dve tīṇi buddhantarāni kiñcideva āmisaṃ hatthena gahetvā mukhe pakkhipantā nāma na hontiV0.5 .

Antoudaraṃ ādittasusirarukkho viya hoti .

Dubbhikkhe kañjikamattampi alabhitvā maraṇappattānaṃ pamāṇaṃ nāma natthi .

Pipāsāya ruppanaṃ kālakañjikā dīsu pākaṭaṃ .

Tattha hi sattā dve tīṇi buddhantarāni hadayatemanamattaṃ vā jivhātemanamattaṃ vā udakabinduṃ laddhuṃ na sakkonti .

‘ Pānīyaṃ pivissāmā ’ ti nadiṃ gatānampi nadī vālikātalaṃ sampajjati .

Mahāsamuddaṃ pakkhantānampi mahāsamuddo piṭṭhipāsāṇo hoti .

Te sussantā balavadukkhapīḷitā vicaranti .

EkoM0.5 kira kālakañjikaasuro pipāsaṃ adhivāsetuṃ asakkonto yojanagambhīravitthāraṃ mahāgaṅgaṃ otari .

Tassa gatagataṭṭhāne udakaṃ chijjati , dhūmo uggacchati , tatte piṭṭhipāsāṇe caṅkamanakālo viya hoti .

Tassa udakasaddaṃ sutvā ito cito ca vicarantasseva ratti vibhāyi .

Atha naṃ pātova bhikkhācāraṃ gacchantā tiṃsamattā piṇḍacārikabhikkhū disvā –

‘‘ ko nāma tvaṃ , sappurisā ’’ ti pucchiṃsu .

‘‘ Petohamasmi , bhante ’’ ti .

‘‘ Kiṃ pariyesasī ’’ ti ?

‘‘ Pānīyaṃ , bhante ’’ ti .

‘‘ Ayaṃ gaṅgā paripuṇṇā , kiṃ tvaṃ na passasī ’’ ti ?

‘‘ Na upakappati , bhante ’’ ti .

‘‘ Tena hi gaṅgāpiṭṭhe nipajja , mukhe te pānīyaṃ āsiñcissāmā ’’ ti .

So vālikāpuḷine uttāno nipajji .

Bhikkhū tiṃsamatte patte nīharitvā udakaṃ āharitvā āharitvā tassa mukhe āsiñciṃsu .

Tesaṃ tathā karontānaṃyeva velā upakaṭṭhā jātā .

Tato ‘‘ bhikkhācārakālo amhākaṃ , sappurisa ;

kacci te assādamattā laddhā ’’ ti āhaṃsu .

Peto ‘‘ sace me , bhante , tiṃsamattānaṃ ayyānaṃ tiṃsamattehi pattehi āsittaudakato aḍḍhapasatamattampi paragalagataṃ , petattabhāvato mokkho mā hotū ’’ ti āha .

Evaṃ pipāsāya ruppanaṃ pettivisaye pākaṭaṃ .

Ḍaṃsādīhi ruppanaṃ ḍaṃsamakkhikādisambabahulesu padesesu pākaṭaṃ .

Ettha ca ḍaṃsāti piṅgalamakkhikā , makasāti makasāva vātāti kucchivātapiṭṭhivātādivasena veditabbā .

SarīrasmiñhiP0.6 vātarogo uppajjitvā hatthapādapiṭṭhiādīni bhindati , kāṇaṃ karoti , khujjaṃ karoti , pīṭhasappiṃ karoti .

Ātapoti sūriyātapo .

Tena ruppanaṃ marukantārā dīsu pākaṭaṃ .

Ekā kira itthī marukantāre rattiṃ satthato ohīnā divā sūriye uggacchante vālikāya tappamānāya pāde ṭhapetuṃ asakkontī sīsato pacchiṃ otāretvā akkami .

Kamena pacchiyā uṇhābhitattāyaV0.6 ṭhātuṃ asakkontī tassā upari sāṭakaṃ ṭhapetvā akkami .

Tasmimpi santatte aṅkena gahitaṃ puttakaṃ adhomukhaṃ nipajjāpetvā kandantaṃ kandantaṃ akkamitvā saddhiṃ tena tasmiṃyeva ṭhāne uṇhābhitattā kālamakāsi .

Sarīsapāti ye keci dīghajātikā sarantā gacchanti .

Tesaṃ samphassena ruppanaṃ āsīvisadaṭṭhādīnaṃ vasena veditabbaṃ .

IdāniM0.6 ‘ yaṃ kiñci rūpan ’ ti padena saṃgahitaṃ pañcavīsatikoṭṭhāsachannavutikoṭṭhāsappabhedaṃ sabbampi rūpaṃ atītādikoṭṭhāsesu pakkhipitvā dassetuṃ atītānāgatapaccuppannan ti āha .

Tato paraṃ tadeva ajjhattadukādīsu catūsu dukesu pakkhipitvā dassetuṃ ajjhattaṃ vā bahiddhā vātiādi vuttaṃ .

Tato paraṃ sabbampetaṃ ekādasasu padesesu pariyādiyitvā dassitaṃ rūpaṃ ekato piṇḍaṃ katvā dassetuṃ tadekajjhan tiādi vuttaṃ .

Tattha tadekajjhan ti taṃ ekajjhaṃ ;

abhisaññūhitvāti abhisaṃharitvā ;

abhisaṅkhipitvāti saṅkhepaṃ katvā ;

idaṃ vuttaṃ hoti – sabbampetaṃ vuttappakāraṃ rūpaṃ ruppanalakkhaṇasaṅkhāte ekavidhabhāve paññāya rāsiṃ katvā rūpakkhandho nāmāti vuccatīti .

Etena sabbampi rūpaṃ ruppanalakkhaṇe rāsibhāvūpagamanena rūpakkhandhoti dassitaṃ hoti .

Na hi rūpato añño rūpakkhandho nāma atthi .

Yathā ca rūpaṃ , evaṃ vedanādayopi vedayitalakkhaṇādīsu rāsibhāvūpagamanena .

Na hi vedanādīhi aññe vedanākkhandhādayo nāma atthi .

3. Idāni ekekasmiṃ okāse pakkhittaṃ rūpaṃ visuṃ visuṃ bhājetvā dassento tattha katamaṃ rūpaṃ atītan tiādimāha .

Tattha tatthāti ekādasasu okāsesu pakkhipitvā ṭhapitamātikāya bhummaṃ .

Idaṃ vuttaṃ hoti – atītānāgatapaccuppannantiādināP0.7 nayena ṭhapitāya mātikāya yaṃ atītaṃ rūpanti vuttaṃ , taṃ katamanti ?

Iminā upāyena sabbapucchāsu attho veditabbo .

Atītaṃ niruddhan tiādīni padāni nikkhepakaṇḍassa atītattikabhājanīyavaṇṇanāyaṃ ( dha . sa . aṭṭha .1044) vuttāneva .

Cattāro ca mahābhūtāti idaṃ atītanti vuttarūpassa sabhāvadassanaṃ .

Yathā cettha evaṃ sabbattha attho veditabbo .

Iminā idaṃ dasseti – atītarūpampi bhūtāni ceva bhūtāni upādāya nibbattarūpañca , anāgatampi … pe … dūrasantikampiV0.7 .

Na hi bhūtehi ceva bhūtāni upādāya pavattarūpato ca aññaṃ rūpaṃ nāma atthīti .

Aparo nayo – atītaṃsena saṅgahitan ti atītakoṭṭhāseneva saṅgahitaṃ , ettheva gaṇanaṃ gataṃ .

Kinti ?

Cattāro ca mahābhūtā catunnañca mahābhūtānaṃM0.7 upādāyarūpanti .

Evaṃ sabbattha attho veditabbo .

Anāgatapaccuppannaniddesapadānipi heṭṭhā vuttatthāneva .

Idaṃ pana atītānāgatapaccuppannaṃ nāma suttantapariyāyato abhidhammaniddesatoti duvidhaṃ .

Taṃ suttantapariyāye bhavena paricchinnaṃ .

Paṭisandhito hi paṭṭhāya atītabhavesu nibbattaṃ rūpaṃ , anantarabhave vā nibbattaṃ hotu kappakoṭisatasahassamatthake vā , sabbaṃ atītameva nāma .

Cutito paṭṭhāya anāgatabhavesu nibbattanakarūpaṃ , anantarabhave vā nibbattaṃ hotu kappakoṭisatasahassamatthake vā , sabbaṃ anāgatameva nāma .

Cutipaṭisandhianantare pavattarūpaṃ paccuppannaṃ nāma .

Abhidhammaniddese pana khaṇena paricchinnaṃ .

Tayo hi rūpassa khaṇā – uppādo , ṭhiti , bhaṅgoti .

Ime tayo khaṇe patvā niruddhaṃ rūpaṃ , samanantaraniruddhaṃ vā hotu atīte kappakoṭisatasahassamatthake vā , sabbaṃ atītameva nāma .

Tayo khaṇe asampattaṃ rūpaṃ , ekacittakkhaṇamattena vā asampattaṃ hotu anāgate kappakoṭisatasahassamatthake vā , sabbaṃ anāgatameva nāma .

Ime tayo khaṇe sampattaṃ rūpaṃ pana paccuppannaṃ nāma .

Tattha kiñcāpi idaṃ suttantabhājanīyaṃ , evaṃ santepi abhidhammaniddeseneva atītānāgatapaccuppannarūpaṃ niddiṭṭhantiP0.8 veditabbaṃ .

Aparo nayo – idañhi rūpaṃ addhāsantatisamayakhaṇavasena catudhā atītaṃ nāma hoti .

Tathā anāgatapaccuppannaṃ .

Addhāvasena tāva ekassa ekasmiṃ bhave paṭisandhito pubbe atītaṃ , cutito uddhaṃ anāgataṃ , ubhinnamantare paccuppannaṃ .

Santativasena sabhāgaekautusamuṭṭhānaṃ ekāhārasamuṭṭhānañca pubbāpariyavasena pavattamānampi paccuppannaṃ .

Tato pubbe visabhāgautuāhārasamuṭṭhānaṃ atītaṃ , pacchā anāgataṃ .

Cittajaṃ ekavīthiekajavanaekasamāpattisamuṭṭhānaṃ paccuppannaṃ .

Tato pubbe atītaṃ , pacchā anāgataṃ .

Kammasamuṭṭhānassa pāṭiyekkaṃ santativasena atītādibhedo natthi .

Tesaññeva pana utuāhāracittasamuṭṭhānānaṃ upatthambhakavasena tassa atītādibhedo veditabbo .

Samayavasena ekamuhuttapubbaṇhasāyanharattidivādīsu samayesu santānavasenaV0.8 pavattamānaṃ taṃ taṃ samayaṃ paccuppannaṃ nāma .

Tato pubbe atītaṃ , pacchā anāgataṃ .

Khaṇavasena uppādādikkhaṇattayapariyāpannaṃM0.8 paccuppannaṃ nāma .

Tato pubbe atītaṃ , pacchā anāgataṃ .

Apica atikkahetupaccayakiccaṃ atītaṃ .

Niṭṭhitahetukiccaṃ aniṭṭhitapaccayakiccaṃ paccuppannaṃ .

Ubhayakiccamasampattaṃ anāgataṃ .

Sakiccakkhaṇe vā paccuppannaṃ .

Tato pubbe atītaṃ , pacchā anāgataṃ .

Ettha ca khaṇādikathāva nippariyāyā , sesā sapariyāyā .

Tāsu nippariyāyakathā idha adhippetā .

Ajjhattadukassāpi niddesapadāni heṭṭhā ajjhattattikaniddese ( dha . sa . aṭṭha .1050) vuttatthāneva .

Oḷārikādīni rūpakaṇḍavaṇṇanāyaṃ ( dha . sa . aṭṭha .674) vuttatthāneva .

6. Hīnadukaniddese tesaṃ tesaṃ sattānan ti bahūsu sattesu sāmivacanaṃ .

Aparassāpi aparassāpīti hi vuccamāne divasampi kappasatasahassampi vadanto ettakameva vadeyya .

Iti satthā dvīheva padehi anavasese satte pariyādiyanto ‘ tesaṃ tesaṃ sattānan ’ ti āha .

Ettakena hi sabbampi aparadīpanaṃP0.9 siddhaṃ hoti .

Uññātan ti avamataṃ .

Avaññātan ti vambhetvā ñātaṃ .

Rūpantipi na viditaṃ .

Hīḷitan ti agahetabbaṭṭhena khittaṃ chaḍḍitaṃ , jigucchitantipi vadanti .

Paribhūtan ti kimetenāti vācāya paribhavitaṃ .

Acittīkatan ti na garukataṃ .

Hīnan ti lāmakaṃ .

Hīnamatan ti hīnanti mataṃ , lāmakaṃ katvā ñātaṃ .

Hīnasammatan ti hīnanti loke sammataṃ , hīnehi vā sammataṃ , gūthabhakkhehi gūtho viya .

Aniṭṭhan ti appiyaṃ , paṭilābhatthāya vā apariyesitaṃ .

Sacepi naṃ koci pariyeseyya , pariyesatu .

Etassa pana ārammaṇassa etadeva nāmaṃ .

Akantan ti akāmitaṃ , nissirikaṃ vā .

Amanāpan ti manasmiṃ na appitaṃ .

Tādisañhi ārammaṇaṃ manasmiṃ na appīyati .

Atha vā manaṃ appāyati vaḍḍhetīti manāpaṃ , na manāpaṃ amanāpaṃ .

Aparo nayo – aniṭṭhaṃ sampattivirahato .

Taṃ ekantena kammasamuṭṭhānesu akusalakammasamuṭṭhānaṃ .

Akantaṃ sukhassa ahetubhāvato .

Amanāpaṃ dukkhassa hetubhāvato .

Rūpā saddāti idamassa sabhāvadīpanaṃ .

Imasmiñhi pade akusalakammajavasena aniṭṭhā pañca kāmaguṇā vibhattā .

Kusalakammajaṃ pana aniṭṭhaṃ nāma natthi , sabbaṃ iṭṭhameva .

PaṇītapadaniddesoV0.9 vuttapaṭipakkhanayena veditabbo .

Imasmiṃ pana pade kusalakammajavasena iṭṭhā pañca kāmaguṇā vibhattā .

Kusalakammajañhi aniṭṭhaṃ nāmaM0.9 natthi , sabbaṃ iṭṭhameva .

Yathā ca kammajesu evaṃ utusamuṭṭhānādīsupi iṭṭhāniṭṭhatā atthi evāti imasmiṃ duke iṭṭhāniṭṭhārammaṇaṃ paṭivibhattanti veditabbaṃ .

Ayaṃ tāva ācariyānaṃ samānatthakathā .

Vitaṇḍavādī panāha – iṭṭhāniṭṭhaṃ nāma pāṭiyekkaṃ paṭivibhattaṃ natthi , tesaṃ tesaṃ rucivasena kathitaṃ .

Yathāha –

‘‘ Manāpapariyantaṃ khvāhaṃ , mahārāja , pañcasu kāmaguṇesu agganti vadāmi .

Teva , mahārāja , rūpā ekaccassa manāpā honti , ekaccassa amanāpā honti .

Teva , mahārāja , saddā , gandhā , rasā , phoṭṭhabbā ekaccassa manāpā honti , ekaccassa amanāpā hontī ’’ tiP0.10 ( saṃ . ni .1.123).

Evaṃ yasmā teyeva rūpādayo eko assādeti abhinandati , tattha lobhaṃ uppādeti .

Eko kujjhati paṭihaññati , tattha dosaṃ uppādeti .

Ekassa iṭṭhā honti kantā manāpā , ekassa aniṭṭhā akantā amanāpā .

Eko cete ‘ iṭṭhā kantā manāpā ’ ti dakkhiṇato gaṇhāti , eko ‘ aniṭṭhā akantā amanāpā ’ ti vāmato .

Tasmā iṭṭhāniṭṭhaṃ nāma pāṭiyekkaṃ paṭivibhattaṃ nāma natthi .

Paccantavāsīnañhi gaṇḍuppādāpi iṭṭhā honti kantā manāpā , majjhimadesavāsīnaṃ atijegucchā .

Tesañca moramaṃsādīni iṭṭhāni honti , itaresaṃ tāni atijegucchānīti .

So vattabbo –

‘‘ kiṃ pana tvaṃ iṭṭhāniṭṭhārammaṇaṃ pāṭiyekkaṃ paṭivibhattaṃ nāma natthīti vadesī ’’ ti ?

‘‘ Āma natthī ’’ ti vadāmi .

Puna tatheva yāvatatiyaṃ patiṭṭhāpetvā pañho pucchitabbo –

‘‘ nibbānaṃ nāma iṭṭhaṃ udāhu aniṭṭhan ’’ ti ?

Jānamāno ‘‘ iṭṭhan ’’ ti vakkhati .

Sacepi na vadeyya , mā vadatu .

Nibbānaṃ pana ekantaiṭṭhameva .

‘‘ Nanu eko nibbānassa vaṇṇe kathiyamāne kujjhitvā –

‘ tvaṃ nibbānassa vaṇṇaṃ kathesi , kiṃ tattha annapānamālāgandhavilepanasayanacchādanasamiddhā pañca kāmaguṇā atthī ’ ti vatvā ‘ natthī ’ ti vutte ‘ alaṃ tava nibbānenā ’ ti nibbānassa vaṇṇe kathiyamāne kujjhitvā ubho kaṇṇe thaketīti iṭṭhetaṃ .

Etassa panaV0.10 vasena tava vāde nibbānaṃ aniṭṭhaṃ nāma hotiM0.10 .

Na panetaṃ evaṃ gahetabbaṃ .

Eso hi viparītasaññāya katheti .

Saññāvipallāsena ca tadeva ārammaṇaṃ ekassa iṭṭhaṃ hoti , ekassa aniṭṭhaṃ ’’.

Iṭṭhāniṭṭhārammaṇaṃ pana pāṭiyekkaṃ vibhattaṃ atthīti .

Kassa vasena vibhattanti ?

Majjhimakasattassa .

Idañhi na atiissarānaṃ mahāsammatamahāsudassanadhammāsokādīnaṃ vasena vibhattaṃ .

Tesañhi dibbakappampi ārammaṇaṃ amanāpaṃ upaṭṭhāti .

Na atiduggatānaṃ dullabhannapānānaṃ vasena vibhattaṃ .

Tesañhi kaṇājakabhattasitthānipi pūtimaṃsarasopi atimadhuro amatasadiso ca hoti .

Majjhimakānaṃ panaP0.11 gaṇakamahāmattaseṭṭhikuṭumbikavāṇijādīnaṃ kālena iṭṭhaṃ kālena aniṭṭhaṃ labhamānānaṃ vasena vibhattaṃ .

Evarūpā hi iṭṭhāniṭṭhaṃ paricchindituṃ sakkontīti .

Tipiṭakacūḷanāgatthero panāha –

‘‘ iṭṭhāniṭṭhaṃ nāma vipākavaseneva paricchinnaṃ , na javanavasena .

Javanaṃ pana saññāvipallāsavasena iṭṭhasmiṃyeva rajjati , iṭṭhasmiṃyeva dussati ;

aniṭṭhasmiṃyeva rajjati , aniṭṭhasmiṃyeva dussatī ’’ ti .

Vipākavaseneva panetaṃ ekantato paricchijjati .

Na hi sakkā vipākacittaṃ vañcetuṃ .

Sace ārammaṇaṃ iṭṭhaṃ hoti , kusalavipākaṃ uppajjati .

Sace aniṭṭhaṃ , akusalavipākaṃ uppajjati .

Kiñcāpi hi micchādiṭṭhikā buddhaṃ vā saṅghaṃ vā mahācetiyādīni vā uḷārāni ārammaṇāni disvā akkhīni pidahanti , domanassaṃ āpajjanti , dhammasaddaṃ sutvā kaṇṇe thakenti , cakkhuviññāṇasotaviññāṇāni pana nesaṃ kusalavipākāneva honti .

Kiñcāpi gūthasūkarādayo gūthagandhaṃ ghāyitvā ‘ khādituṃ labhissāmā ’ ti somanassajātā honti , gūthadassane pana tesaṃ cakkhuviññāṇaṃ , tassa gandhaghāyane ghānaviññāṇaṃ , rasasāyane jivhāviññāṇañca akusalavipākameva hoti .

Bandhitvā varasayane sayāpitasūkaro ca kiñcāpi viravati , saññāvipallāsena panassa javanasmiṃyeva domanassaṃ uppajjati , kāyaviññāṇaṃ kusalavipākameva .

Kasmā ?

Ārammaṇassa iṭṭhatāya .

Apica dvāravasenāpi iṭṭhāniṭṭhatā veditabbā .

Sukhasamphassañhi gūthakalalaṃ cakkhudvāraghānadvāresuV0.11 aniṭṭhaṃ , kāyadvāre iṭṭhaṃ hoti .

Cakkavattino maṇiratanenaM0.11 pothiyamānassa , suvaṇṇasūle uttāsitassa ca maṇiratanasuvaṇṇasūlāni cakkhudvāre iṭṭhāni honti , kāyadvāre aniṭṭhāni .

Kasmā ?

Mahādukkhassa uppādanato .

Evaṃ iṭṭhāniṭṭhaṃ ekantato vipākeneva paricchijjatīti veditabbaṃ .

Taṃ taṃ vā panāti ettha na heṭṭhimanayo oloketabbo .

Na hi bhagavā sammutimanāpaṃ bhindati , puggalamanāpaṃ pana bhindati .

Tasmā taṃtaṃvāpanavaseneva upādāyupādāya hīnappaṇītatā veditabbā .

Nerayikānañhi rūpaṃP0.12 koṭippattaṃ hīnaṃ nāma ;

taṃ upādāya tiracchānesu nāgasupaṇṇānaṃ rūpaṃ paṇītaṃ nāma .

Tesaṃ rūpaṃ hīnaṃ ;

taṃ upādāya petānaṃ rūpaṃ paṇītaṃ nāma .

Tesampi hīnaṃ ;

taṃ upādāya jānapadānaṃ rūpaṃ paṇītaṃ nāma .

Tesampi hīnaṃ ;

taṃ upādāya gāmabhojakānaṃ rūpaṃ paṇītaṃ nāma .

Tesampi hīnaṃ ;

taṃ upādāya janapadasāmikānaṃ rūpaṃ paṇītaṃ nāma .

Tesampi hīnaṃ ;

taṃ upādāya padesarājūnaṃ rūpaṃ paṇītaṃ nāma .

Tesampi hīnaṃ ;

taṃ upādāya cakkavattirañño rūpaṃ paṇītaṃ nāma .

Tassāpi hīnaṃ ;

taṃ upādāya bhummadevānaṃ rūpaṃ paṇītaṃ nāma .

Tesampi hīnaṃ ;

taṃ upādāya cātumahārājikānaṃ devānaṃ rūpaṃ paṇītaṃ nāma .

Tesampi hīnaṃ ;

taṃ upādāya tāvatiṃsānaṃ devānaṃ rūpaṃ paṇītaṃ nāma … pe … akaniṭṭhadevānaṃ pana rūpaṃ matthakappattaṃ paṇītaṃ nāma .

7. Dūradukaniddese itthindriyā dīni heṭṭhā vibhattāneva .

Imasmiṃ pana duke duppariggahaṭṭhena lakkhaṇaduppaṭivijjhatāya sukhumarūpaṃ dūreti kathitaṃ .

Sukhapariggahaṭṭhena lakkhaṇasuppaṭivijjhatāya oḷārikarūpaṃ santiketi .

Kabaḷīkārāhārapariyosāne ca niyyātanaṭṭhānepi ‘ idaṃ vuccati rūpaṃ dūre ’ ti na nīyyātitaṃ .

Kasmā ?

Duvidhañhi dūre nāma – lakkhaṇato ca okāsato cāti .

Tattha lakkhaṇato dūreti na kathitaṃ , taṃ okāsato kathetabbaṃ .

Tasmā dūreti akathitaṃ .

Oḷārikarūpaṃ okāsato dūreti dassetuṃ aniyyātetvāva yaṃ vā panaññampītiādimāha .

Santikapadaniddesepi eseva nayo .

Tattha anāsanneti na āsanne , anupakaṭṭheti nissaṭe , dūreti dūramhi , asantiketi na santike .

Idaṃ vuccati rūpaṃ dūreti idaṃ paṇṇarasavidhaṃ sukhumarūpaṃ lakkhaṇato dūre , dasavidhaṃ pana oḷārikarūpaṃ yevāpanakavasena okāsato dūreti vuccati .

Santikapadaniddeso uttānatthoyeva .

IdaṃM0.12V0.12 vuccati rūpaṃ santiketi idaṃ dasavidhaṃ oḷārikarūpaṃ lakkhaṇato santike , pañcadasavidhaṃ pana sukhumarūpaṃ yevāpanakavasena okāsato santiketi vuccati .

KittakatoP0.13 paṭṭhāya pana rūpaṃ okāsavasena santike nāma ?

Kittakato paṭṭhāya dūre nāmāti ?

Pakatikathāya kathentānaṃ dvādasahattho savanūpacāro nāma hoti .

Tassa orato rūpaṃ santike , parato dūre .

Tattha sukhumarūpaṃ dūre hontaṃ lakkhaṇatopi okāsatopi dūre hoti ;

santike hontaṃ pana okāsatova santike hoti , na lakkhaṇato .

Oḷārikarūpaṃ santike hontaṃ lakkhaṇatopi okāsatopi santike hoti ;

dūre hontaṃ okāsatova dūre hoti , na lakkhaṇato .

Taṃ taṃ vā panāti ettha na heṭṭhimanayo oloketabbo .

Heṭṭhā hi bhindamāno gato .

Idha pana na lakkhaṇato dūraṃ bhindati , okāsato dūrameva bhindati .

Upādāyupādāya dūrasantikañhi ettha dassitaṃ .

Attano hi rūpaṃ santike nāma ;

antokucchigatassāpi parassa dūre .

Antokucchigatassa santike ;

bahiṭhitassa dūre .

Ekamañce sayitassa santike ;

bahipamukhe ṭhitassa dūre .

Antopariveṇe rūpaṃ santike ;

bahipariveṇe dūre .

Antosaṅghārāme rūpaṃ santike ;

bahisaṅghārāme dūre .

Antosīmāya rūpaṃ santike ;

bahisīmāya dūre .

Antogāmakhette rūpaṃ santike ;

bahigāmakkhette dūre .

Antojanapade rūpaṃ santike ;

bahijanapade dūre .

Antorajjasīmāya rūpaṃ santike ;

bahirajjasīmāya dūre .

Antosamudde rūpaṃ santike ;

bahisamudderūpaṃ dūre .

Antocakkavāḷe rūpaṃ santike ;

bahicakkavāḷe dūreti .

Ayaṃ rūpakkhandhaniddeso .

Issues

Select Version

Vibhaṅga-aṭṭhakathā

Vibhaṅga-aṭṭhakathā