(2.) Āyuppamāṇaṃ
1022. Appaṃ
M0.503 vā bhiyyoti dutiyaṃ vassasataṃ appatvā vīsāya vā tiṃsāya vā cattālīsāya vā paññāsāya vā saṭṭhiyā vā vassehi adhikampi vassasatanti attho .Sabbampi hetaṃ dutiyaṃ vassasataṃ appattattā appanti vuttaṃ .
1024. Brahmapārisajjādīsu mahābrahmānaṃ pārisajjā paricārikāti brahmapārisajjā .
Tesaṃ purohitabhāve ṭhitāti brahmapurohitā .
Vaṇṇavantatāya
P0.520 ceva dīghāyukatāya ca mahanto brahmāti mahābrahmā , tesaṃ mahābrahmānaṃ .Ime tayopi janā paṭhamajjhānabhūmiyaṃ ekatale vasanti ;
āyuantaraṃ pana nesaṃ nānā .
1025. Parittā ābhā etesanti parittābhā .
Appamāṇā ābhā etesanti appamāṇābhā .
Daṇḍadīpikāya acci viya etesaṃ sarīrato ābhā chijjitvā chijjitvā patantī viya sarati visaratīti ābhassarā .
Imepi tayo janā dutiyajjhānabhūmiyaṃ ekatale vasanti ;
āyuantaraṃ pana nesaṃ nānā .
1026. Parittā subhā etesanti parittasubhā .
Appamāṇā subhā etesanti appamāṇasubhā .
Subhena okiṇṇā vikiṇṇā , subhena sarīrappabhāvaṇṇena ekagghanā , suvaṇṇamañjusāya ṭhapitasampajjalitakañcanapiṇḍasassirīkāti subhakiṇhā .
Imepi tayo janā tatiyajjhānabhūmiyaṃ ekatale vasanti ;
āyuantaraṃ pana nesaṃ nānā .
1027. Ārammaṇanānattatāti
V0.494 ārammaṇassa nānattabhāvo .Manasikāranānattatādīsu pi eseva nayo .
Ettha ekassa pathavīkasiṇaṃ ārammaṇaṃ hoti … pe … ekassa odātakasiṇanti idaṃ ārammaṇanānattaṃ .
Eko pathavīkasiṇaṃ manasi karoti … pe … eko odātakasiṇanti idaṃ manasikāranānattaṃ .
Ekassa pathavīkasiṇe chando hoti … pe … ekassa odātakasiṇeti idaṃ chandanānattaṃ .
Eko pathavīkasiṇe patthanaṃ karoti … pe … eko odātakasiṇeti idaṃ paṇidhinānattaṃ .
Eko pathavīkasiṇavasena adhimuccati … pe … eko odātakasiṇavasenāti idaṃ adhimokkhanānattaṃ .
Eko pathavīkasiṇavasena cittaṃ abhinīharati … pe … eko
M0.504 odātakasiṇavasenāti idaṃ abhinīhāranānattaṃ .Ekassa pathavīkasiṇaparicchindanakapaññā hoti … pe … ekassa odātakasiṇaparicchindanakapaññāti idaṃ paññānānattaṃ .
Tattha ārammaṇamanasikārā pubbabhāgena kathitā .
Chandapaṇidhiadhimokkhābhinīhārā appanāyapi vattanti upacārepi .
Paññā pana lokiyalokuttaramissakā kathitā .
Asaññasattānan ti saññāvirahitānaṃ sattānaṃ .
Ekacce hi titthāyatane pabbajitvā ‘ cittaṃ nissāya rajjanadussanamuyhanāni nāma hontī ’ ti citte dosaṃ disvā ‘ acittakabhāvo nāma sobhano , diṭṭhadhammanibbānametan ’ ti
P0.521 saññāvirāgaṃ janetvā tatrūpagaṃ pañcamaṃ samāpattiṃ bhāvetvā tattha nibbattanti .Tesaṃ upapattikkhaṇe eko rūpakkhandhoyeva nibbattati .
Ṭhatvā nibbatto ṭhitako eva hoti , nisīditvā nibbatto nisinnakova nipajjitvā nibbatto nipannova .
Cittakammarūpakasadisā hutvā pañca kappasatāni tiṭṭhanti .
Tesaṃ pariyosāne so rūpakāyo antaradhāyati , kāmāvacarasaññā uppajjati ;
tena idha saññuppādena te devā tamhā kāyā cutāti paññāyanti .
Vipulā phalā etesanti vehapphalā .
Attano sampattiyā na hāyanti na vihāyantīti avihā .
Na kañci sattaṃ tappantīti atappā .
Sundarā dassanā abhirūpā pāsādikāti sudassā .
Suṭṭha passanti , sundarametesaṃ vā dassananti sudassī .
Sabbehi eva guṇehi ca bhavasampattiyā ca jeṭṭhā , natthettha kaniṭṭhāti akaniṭṭhā .
1028. Ākāsānañcāyatanaṃ upagatāti ākāsānañcāyatanūpagā .
Itaresupi eseva nayo
V0.495 .Iti cha kāmāvacarā , nava brahmalokā , pañca suddhāvāsā , cattāro arūpā asaññasattavehapphalehi saddhiṃ chabbīsati devalokā ;
manussalokena saddhiṃ sattavīsati .
Tattha sammāsambuddhena manussānaṃ devānañca āyuṃ paricchindamānena catūsu apāyesu bhummadevesu ca āyu paricchinnaṃ taṃ kasmāti ?
Niraye tāva kammameva pamāṇaṃ .
Yāva kammaṃ na khīyati , na tāva cavanti .
Tathā sesaapāyesu .
Bhummadevānampi kammameva pamāṇaṃ .
Tattha nibbattā hi keci
M0.505 sattāhamattaṃ tiṭṭhanti , keci addhamāsaṃ , keci māsaṃ , kappaṃ tiṭṭhamānāpi atthiyeva .Tattha manussesu gihibhāve ṭhitāyeva sotāpannāpi honti , sakadāgāmiphalampi anāgāmiphalampi arahattaphalampi pāpuṇanti .
Tesu sotāpannādayo yāvajīvaṃ tiṭṭhanti .
Khīṇāsavā pana parinibbāyanti vā pabbajanti vā .
Kasmā ?
Arahattaṃ nāma seṭṭhaguṇo , gihiliṅgaṃ hīnaṃ , taṃ hīnatāya uttamaṃ guṇaṃ dhāretuṃ na sakkoti .
Tasmā te parinibbātukāmā vā pabbajitukāmā vā honti .
Bhummadevā pana arahattaṃ patvāpi yāvajīvaṃ tiṭṭhanti .
Chasu kāmāvacaradevesu sotāpannasakadāgāmino yāvajīvaṃ tiṭṭhanti ;
anāgāminā rūpabhavaṃ gantuṃ vaṭṭati , khīṇāsavena parinibbātuṃ .
Kasmā
P0.522 ?Nilīyanokāsassa abhāvā .
Rūpāvacarārūpāvacaresu sabbepi yāvajīvaṃ tiṭṭhanti .
Tattha rūpāvacare nibbattā sotāpannasakadāgāmino na puna idhāgacchanti , tattheva parinibbāyanti .
Ete hi jhānaanāgāmino nāma .
Aṭṭhasamāpattilābhīnaṃ pana kiṃ niyameti ?
Paguṇajjhānaṃ .
Yadevassa paguṇaṃ hoti , tena uppajjati .
Sabbesu pana paguṇesu kiṃ niyameti ?
Patthanā .
Yattha upapattiṃ pattheti tattheva upapajjati .
Patthanāya asati kiṃ niyameti ?
Maraṇasamaye samāpannā samāpatti .
Maraṇasamaye samāpannā natthi , kiṃ niyameti ?
Nevasaññānāsaññāyatanasamāpatti .
Ekaṃsena hi so nevasaññānāsaññāyatane upapajjati .
Navasu brahmalokesu nibbattaariyasāvakānaṃ tatrūpapattipi hoti uparūpapattipi na heṭṭhūpapatti .
Puthujjanānaṃ pana tatrūpapattipi hoti uparūpapattipi
V0.496 heṭṭhūpapattipi .Pañcasu suddhāvāsesu catūsu ca arūpesu ariyasāvakānaṃ tatrūpapattipi hoti uparūpapattipi .
Paṭhamajjhānabhūmiyaṃ nibbatto anāgāmī nava brahmaloke sodhetvā matthake ṭhito parinibbāti .
Vehapphalā , akaniṭṭhā , nevasaññānāsaññāyatananti ime tayo devalokā seṭṭhabhavā nāma .
Imesu tīsu ṭhānesu nibbattaanāgāmino neva uddhaṃ gacchanti , na adho , tattha tattheva parinibbāyantīti .
Idamettha pakiṇṇakaṃ .