Bhavapadaniddeso
234. Upādānapaccayā
V0.175 bhavaniddese –Atthato dhammato ceva , sātthato bhedasaṅgahā ;
Yaṃ yassa paccayo ceva , viññātabbo vinicchayo .
Tattha bhavatīti bhavo .
Duvidhenāti dvīhi ākārehi pavattitoti attho .
Athavā duvidhenāti paccate karaṇavacanaṃ , duvidhoti vuttaṃ hoti .
Atthīti saṃvijjati .
Kammameva bhavo kammabhavo .
Upapattiyeva bhavo upapattibhavo .
Ettha ca upapatti bhavatīti bhavo .
Kammaṃ pana yathā sukhakāraṇattā ‘‘ sukho buddhānamuppādo ’’ ti ( dha . pa .194) vutto , evaṃ bhavakāraṇattā phalavohārena bhavoti veditabbaṃ .
Tattha katamo kammabhavoti tesu dvīsu bhavesu yo kammabhavoti vutto , so katamoti attho .
Puññābhisaṅkhārādayo vuttatthā eva .
Sabban ti anavasesaṃ .
Bhavaṃ gacchati gameti cāti bhavagāmi .
Iminā lokuttaraṃ paṭikkhipati .
Ayañhi vaṭṭakathā , tañca vivaṭṭanissitanti .
Karīyatīti kammaṃ .
Kāmabhavādīsu kāmasaṅkhāto bhavo kāmabhavo .
Esa nayo rūpārūpabhavesu .
Saññāvataṃ bhavo , saññā vā ettha bhave atthīti saññābhavo .
Vipariyāyena
P0.184 asaññābhavo .Oḷārikasaññāya abhāvā
M0.175 sukhumāya ca bhāvā neva saññā nāsaññā asmiṃ bhaveti nevasaññānāsaññābhavo .Ekena rūpakkhandhena vokiṇṇo bhavo ekavokārabhavo .
Eko vā vokāro assa bhavassāti ekavokārabhavo .
Eseva nayo catuvokārapañcavokārabhavesu .
Ayaṃ vuccati upapattibhavoti esa navavidhopi upapattibhavo nāma vuccatīti .
Evaṃ tāvettha ‘ atthato ’ viññātabbo vinicchayo .
‘ Dhammato ’ pana ettha hi puññābhisaṅkhāro dhammato terasa cetanā , apuññābhisaṅkhāro dvādasa , āneñjābhisaṅkhāro catasso .
‘‘ Sabbampi bhavagāmikamman ’’ ti etena sabbepete dhammā cetanā sampayuttā vā kammasaṅkhātā ācayagāmino dhammā saṅgahitā .
Kāmabhavo pañca upādinnakkhandhā , tathā rūpabhavo , arūpabhavo cattāro , saññābhavo catupañca , asaññābhavo eko
V0.176 upādinnakkhandho , nevasaññānāsaññābhavo cattāro .Ekavokārabhavādayo ekacatupañcakkhandhā upādinnakkhandhehīti evamettha ‘ dhammato ’ pi viññātabbo vinicchayo .
‘ Sātthato ’ ti yathā ca bhavaniddese tatheva kāmañca saṅkhāraniddesepi puññābhisaṅkhārādayova vuttā , evaṃ santepi purimā atītakammavasena idha paṭisandhiyā paccayattā vuttā .
Ime paccuppannakammavasena āyatiṃ paṭisandhiyā paccayattāti punavacanaṃ sātthakameva .
Pubbe vā ‘‘ tattha katamo puññābhisaṅkhāro ?
Kusalacetanā kāmāvacarā ’’ ti evamādinā nayena cetanāva saṅkhārāti vuttā .
Idha pana ‘‘ sabbampi bhavagāmikamman ’’ ti vacanato cetanāsampayuttāpi .
Pubbe ca viññāṇapaccayameva kammaṃ saṅkhārāti vuttaṃ , idāni asaññābhavanibbattakampi .
Kiṃ vā bahunā ?
‘‘ Avijjāpaccayā saṅkhārā ’’ ti ettha puññābhisaṅkhārādayova kusalākusaladhammā vuttā .
‘‘ Upādānapaccayā bhavo ’’ ti idha pana upapattibhavassāpi saṅgahitattā kusalākusalābyākatā dhammā vuttā .
Tasmā sabbathāpi
P0.185 sātthakamevidaṃ punavacananti .Evamettha ‘ sātthato ’ pi viññātabbo vinicchayo .
‘ Bhedasaṅgahā ’ ti upādānapaccayā bhavassa bhedato ceva saṅgahato ca .
Yañhi kāmupādānapaccayā kāmabhavanibbattakaṃ kammaṃ kariyati , so kammabhavo .
Tadabhinibbattā khandhā upapattibhavo .
Esa nayo rūpārūpabhavesu .
Evaṃ kāmupādānapaccayā
M0.176 dve kāmabhavā , tadantogadhāva saññābhavapañcavokārabhavā ;dve rūpabhavā , tadantogadhāva saññābhavaasaññābhavaekavokārabhavapañcavokārabhavā ;
dve arūpabhavā , tadantogadhāva saññābhavanevasaññānāsaññābhavacatuvokārabhavāti saddhiṃ antogadhehi cha bhavā .
Yathā ca kāmupādānapaccayā saddhiṃ antogadhehi cha bhavā tathā sesupādānapaccayāpīti evaṃ upādānapaccayā bhedato saddhiṃ antogadhehi catuvīsati bhavā .
Saṅgahato pana kammabhavaṃ upapattibhavañca ekato katvā kāmupādānapaccayā saddhiṃ antogadhehi eko kāmabhavo , tathā rūpārūpabhavāti tayo bhavā .
Tathā sesupādānapaccayāpīti evaṃ upādānapaccayā saṅgahato saddhiṃ antogadhehi dvādasa bhavā .
Apica avisesena upādānapaccayā kāmabhavūpagaṃ kammaṃ kammabhavo .
Tadabhinibbattā khandhā upapattibhavo .
Esa nayo rūpārūpabhavesu .
Evaṃ upādānapaccayā saddhiṃ antogadhehi dve kāmabhavā , dve rūpabhavā , dve
V0.177 arūpabhavāti aparenapi pariyāyena saṅgahato cha bhavā .Kammabhavaupapattibhavabhedaṃ vā anupagamma saddhiṃ antogadhehi kāmabhavādivasena tayo bhavā honti .
Kāmabhavādibhedañcāpi anupagamma kammabhavaupapattibhavavasena dve bhavā honti .
Kammupapattibhedañca anupagamma upādānapaccayā bhavoti bhavavasena eko bhavo hotīti .
Evamettha upādānapaccayassa bhavassa bhedasaṅgahāpi viññātabbo vinicchayo .
‘ Yaṃ yassa paccayo cevā ’ ti yañcettha upādānaṃ yassa paccayo hoti , tatopi viññātabbo vinicchayoti attho .
Kiṃ panettha kassa paccayo hoti ?
Yaṃ kiñci yassa kassaci paccayo
P0.186 hotiyeva .Ummattako viya hi puthujjano .
So ‘ idaṃ yuttaṃ , idaṃ ayuttan ’ ti avicāretvā yassa kassaci upādānassa vasena yaṃ kiñci bhavaṃ patthetvā yaṃ kiñci kammaṃ karotiyeva .
Tasmā yadekacce ‘‘ sīlabbatupādānena rūpārūpabhavā na hontī ’’ ti vadanti , taṃ na gahetabbaṃ .
Sabbena pana sabbo hotīti gahetabbaṃ , seyyathidaṃ – idhekacco anussavavasena vā diṭṭhānusārena vā ‘‘ kāmā nāmete manussaloke ceva khattiyamahāsālakulādīsu chakāmāvacaradevaloke ca samiddhā ’’ ti cintetvā tesaṃ adhigamatthaṃ asaddhammasavanādīhi vañcito ‘ iminā kammena kāmā sampajjantī ’ ti maññamāno
M0.177 kāmupādānavasena kāyaduccaritādīnipi karoti .So duccaritapāripūriyā apāye uppajjati ;
sandiṭṭhike vā pana kāme patthayamāno paṭiladdhe vā gopayamāno kāmupādānavasena kāyaduccaritādīnipi karoti .
So duccaritapāripūriyā apāye uppajjati .
Tatrāssa upapattihetubhūtaṃ kammaṃ kammabhavo , kammābhinibbattā khandhā upapattibhavo saññābhavapañcavokārabhavā pana tadantogadhā eva .
Aparo pana saddhammasavanādīhi upabrūhitañāṇo ‘‘ iminā kammena kāmā sampajjantī ’’ ti maññamāno kāmupādānavasena kāyasucaritādīni karoti .
So sucaritapāripūriyā devesu vā manussesu vā uppajjati .
Tatrāssa upapattihetubhūtaṃ kammaṃ kammabhavo , kammābhinibbattā khandhā upapattibhavo .
Saññābhavapañcavokārabhavā pana tadantogadhā eva .
Iti kāmupādānaṃ sappabhedassa sāntogadhassa kāmabhavassa paccayo hoti .
Aparo ‘‘ rūpārūpabhavesu tato samiddhatarā kāmā ’’ ti sutvā vā parikappetvā vā kāmupādānavaseneva
V0.178 rūpārūpasamāpattiyo nibbattetvā samāpattibalena rūpārūpabrahmaloke uppajjati .Tatrāssa upapattihetubhūtaṃ kammaṃ kammabhavo , kammābhinibbattā khandhā upapattibhavo .
Saññāasaññā nevasaññā nāsaññāekavokāracatuvokārapañcavokārabhavā pana tadantogadhā eva .
Iti kāmupādānaṃ sappabhedānaṃ sāntogadhānaṃ rūpārūpabhavānampi paccayo hoti
P0.187 .Aparo ‘‘ ayaṃ attā nāma kāmāvacarasampattibhave vā rūpārūpabhavānaṃ vā aññatarasmiṃ ucchinno suucchinno hotī ’’ ti ucchedadiṭṭhiṃ upādāya tadupagaṃ kammaṃ karoti .
Tassa taṃ kammaṃ kammabhavo , kammābhinibbattā khandhā upapattibhavo .
Saññābhavādayo pana tadantogadhā eva .
Iti diṭṭhupādānaṃ sappabhedānaṃ sāntogadhānaṃ tiṇṇampi kāmarūpārūpabhavānaṃ paccayo hoti .
Aparo ‘‘ ayaṃ attā nāma kāmāvacarasampattibhave vā rūpārūpabhavānaṃ vā aññatarasmiṃ sukhī hoti , vigatapariḷāho hotī ’’ ti attavādupādānena tadupagaṃ kammaṃ karoti .
Tassa taṃ kammaṃ kammabhavo , tadabhinibbattā khandhā upapattibhavo .
Saññābhavādayo pana tadantogadhā eva
M0.178 .Iti attavādupādānaṃ sappabhedānaṃ sāntogadhānaṃ tiṇṇaṃ bhavānaṃ paccayo hoti .
Aparo ‘‘ idaṃ sīlabbataṃ nāma kāmāvacarasampattibhave vā rūpārūpabhavānaṃ vā aññatarasmiṃ paripūrentassa sukhaṃ pāripūriṃ gacchatī ’’ ti sīlabbatupādānavasena tadupagaṃ kammaṃ karoti .
Tassa taṃ kammaṃ kammabhavo , tadabhinibbattā khandhā upapattibhavo .
Saññābhavādayo pana tadantogadhā eva .
Iti sīlabbatupādānampi sappabhedānaṃ sāntogadhānaṃ tiṇṇaṃ bhavānaṃ paccayo hotīti evamettha yaṃ yassa paccayo hoti tatopi viññātabbo vinicchayo .
Kiṃ panettha kassa bhavassa kathaṃ paccayo hotīti ce ?
Rūpārūpabhavānaṃ , upanissayapaccayo upādānaṃ ;
Sahajātādīhipi taṃ , kāmabhavassāti viññeyyaṃ .
Rūpārūpabhavānañhi kāmabhavapariyāpannassa ca kāmabhave kusalakammasseva upapattibhavassa cetaṃ catubbidhampi upādānaṃ upanissayapaccayena ekadhā paccayo hoti .
Kāmabhave attanā sampayuttaakusalakammabhavassa
V0.179 sahajātaaññamaññanissayasampayuttaatthiavigatahetupaccayappabhedehi sahajātādīhi paccayo hoti .Vippayuttassa pana upanissayapaccayenevāti .
Upādānapaccayā bhavapadaniddeso .