Vedanānupassanāniddesavaṇṇanā

Author： _System_Pali_VRI_ @ Administrator

Vedanānupassanāniddesavaṇṇanā

363. VedanānupassanāniddesepiM0.251 heṭṭhā vuttasadisaṃ vuttanayeneva veditabbaṃ .

Sukhaṃ vedanaṃ vedayamānotiādīsu pana sukhaṃ vedanan ti kāyikaṃ vā cetasikaṃ vā sukhaṃ vedanaṃ vedayamāno ‘ ahaṃ sukhaṃ vedanaṃ vedayāmī ’ ti pajānātīti attho .

Tattha kāmaṃ uttānaseyyakāpi dārakā thaññapivanādikāle sukhaṃ vedayamānā ‘ sukhaṃ vedanaṃ vedayāmā ’ ti pajānanti , na panetaṃ evarūpaṃ jānanaṃ sandhāya vuttaṃ .

Evarūpañhi jānanaṃ sattūpaladdhiṃ nappajahati , sattasaññaṃ na ugghāṭeti , kammaṭṭhānaṃ vā satipaṭṭhānabhāvanā vā na hoti .

Imassa pana bhikkhuno jānanaṃ sattūpaladdhiṃ pajahati , sattasaññaṃ ugghāṭeti , kammaṭṭhānañceva satipaṭṭhānabhāvanā ca hoti .

‘ Idañhi ko vedayati , kassa vedanā , kiṃ kāraṇā vedanā ’ ti evaṃ sampajānavediyanaṃ sandhāya vuttaṃ .

Tattha ko vedayatīti ?

Na koci satto vā puggalo vā vedayati .

Kassa vedanāti ?

Na kassaci sattassa vā puggalassa vā vedanā .

Kiṃ kāraṇā vedanāti ?

Vatthuārammaṇā ca panesā vedanā .

Tasmā esa evaṃ pajānāti –

‘ taṃ taṃ sukhādīnaṃ vatthuṃ ārammaṇaṃ katvā vedanāva vedayati ;

taṃ pana vedanāpavattiṃP0.264 upādāya ‘ ahaṃ vedayāmī ’ ti vohāramattaṃ hotī ’ ti .

Evaṃ vatthuṃ ārammaṇaṃ katvā vedanāva vedayatīti sallakkhento ‘ esa sukhaṃ vedanaṃ vedayāmī ’ ti pajānātīti veditabbo , cittalapabbate aññataro thero viya .

Thero kira aphāsukakāle balavavedanāya nitthunanto aparāparaṃ parivattati .

Tameko daharo āhaV0.250 –

‘‘ kataraṃ vo , bhante , ṭhānaṃ rujatī ’’ ti ?

‘‘ Āvuso , pāṭiyekkaṃ rujanaṭṭhānaṃ nāma natthi ;

vatthuṃ ārammaṇaṃ katvā vedanāva vedayatī ’’ ti .

‘‘ Evaṃ jānanakālato paṭṭhāya adhivāsetuṃ vaṭṭati no , bhante ’’ ti .

‘‘ Adhivāsemi , āvuso ’’ ti .

‘‘ Adhivāsanā , bhante , seyyo ’’ ti .

Thero adhivāsesi .

Vāto yāva hadayā phālesi .

Mañcake antāni rāsīkatāni ahesuṃ .

Thero daharassa dassesi –

‘‘ vaṭṭatāvuso , ettakā adhivāsanā ’’ ti ?

Daharo tuṇhī ahosi .

Thero vīriyasamādhiṃ yojetvā sahapaṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇitvā samasīsī hutvā parinibbāyi .

YathāM0.252 ca sukhaṃ , evaṃ dukkhaṃ … pe … nirāmisaṃ adukkhamasukhaṃ vedanaṃ vedayamāno ‘ nirāmisaṃ adukkhamasukhaṃ vedanaṃ vedayāmī ’’ ti pajānāti .

Iti bhagavā rūpakammaṭṭhānaṃ kathetvā arūpakammaṭṭhānaṃ kathento vedanāvasena kathesi .

Duvidhañhi kammaṭṭhānaṃ – rūpakammaṭṭhānaṃ arūpakammaṭṭhānañca ;

rūpapariggaho arūpapariggahotipi etadeva vuccati .

Tattha bhagavā rūpakammaṭṭhānaṃ kathento saṅkhepamanasikāravasena vā vitthāramanasikāravasena vā catudhātuvavatthānaṃ kathesi .

Tadubhayampi visuddhimagge sabbākārato dassitameva .

Arūpakammaṭṭhānaṃ pana kathento yebhuyyena vedanāvasena kathesi .

Tividho hi arūpakammaṭṭhāne abhiniveso – phassavasena , vedanāvasena , cittavasenāti .

Kathaṃ ?

Ekaccassa hi saṃkhittena vā vitthārena vā pariggahite rūpakammaṭṭhāne tasmiṃ ārammaṇe cittacetasikānaṃ paṭhamābhinipāto taṃ ārammaṇaṃ phusanto uppajjamāno phasso pākaṭo hoti .

Ekaccassa taṃ ārammaṇaṃ anubhavantī uppajjamānā vedanā pākaṭā hoti .

Ekaccassa taṃ ārammaṇaṃ pariggahetvā vijānantaṃ uppajjamānaṃ viññāṇaṃ pākaṭaṃ hoti .

TatthaP0.265 yassa phasso pākaṭo hoti , sopi ‘ na kevalaṃ phassova uppajjati ;

tena saddhiṃ tadevārammaṇaṃ anubhavamānā vedanāpi uppajjati , sañjānamānā saññāpi , cetayamānā cetanāpi , vijānanamānaṃ viññāṇampi uppajjatī ’ ti phassapañcamakeyeva pariggaṇhāti .

Yassa vedanā pākaṭā hoti , sopi ‘ na kevalaṃ vedanāva uppajjati ;

tāya saddhiṃ tadevārammaṇaṃ phusamāno phassopi uppajjati , sañjānanamānā saññāpi , cetayamānā cetanāpi , vijānanamānaṃ viññāṇampi uppajjatī ’ ti phassapañcamakeyeva pariggaṇhāti .

Yassa viññāṇaṃ pākaṭaṃ hoti , sopi ‘ na kevalaṃ viññāṇameva uppajjati ;

tena saddhiṃ tadevārammaṇaṃ phusamāno phassopiV0.251 uppajjati , anubhavamānā vedanāpi , sañjānanamānā saññāpi , cetayamānā cetanāpi uppajjatī ’ ti phassapañcamakeyeva pariggaṇhāti .

So ‘ ime phassapañcamakā dhammā kiṃnissitā ’ ti upadhārento ‘ vatthunissitā ’ ti pajānāti .

Vatthu nāma karajakāyo ;

yaṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘ idañca pana me viññāṇaṃ etthasitaṃ , etthapaṭibaddhan ’’ ti ( dī . ni .1.235).

So atthato bhūtāniM0.253 ceva upādārūpāni ca .

Evamettha vatthu rūpaṃ , phassapañcamakā nāmanti nāmarūpameva passati .

Rūpañcettha rūpakkhandho , nāmaṃ cattāro arūpino khandhāti pañcakkhandhamattaṃ hoti .

Nāmarūpavinimuttā hi pañcakkhandhā pañcakkhandhavinimuttaṃ vā nāmarūpaṃ natthi .

So ‘ ime pañcakkhandhā kiṃhetukā ’ ti upaparikkhanto ‘ avijjādihetukā ’ ti passati ;

tato paccayo ceva paccayuppannañca idaṃ ;

añño satto vā puggalo vā natthi ;

suddhasaṅkhārapuñjamattamevāti sappaccayanāmarūpavasenava tilakkhaṇaṃ āropetvā vipassanāpaṭipāṭiyā ‘ aniccaṃ dukkhaṃ anattā ’ ti sammasanto vicarati .

So ‘ ajja ajjā ’ ti paṭivedhaṃ ākaṅkhamāno tathārūpe divase utusappāyaṃ , puggalasappāyaṃ , bhojanasappāyaṃ , dhammasavanasappāyaṃ vā labhitvā ekapallaṅkena nisinnova vipassanaṃ matthakaṃ pāpetvā arahatte patiṭṭhāti .

Evaṃ imesaṃ tiṇṇampi janānaṃ yāva arahattā kammaṭṭhānaṃ kathitaṃ hoti .

Idha pana bhagavā arūpakammaṭṭhānaṃ kathento vedanāvasenaP0.266 kathesi .

Phassavasena vā hi viññāṇavasena vā kathiyamānaṃ na pākaṭaṃ hoti , andhakāraṃ viya khāyati .

Vedanāvasena pana pākaṭaṃ hoti .

Kasmā ?

Vedanānaṃ uppattipākaṭatāya .

Sukhadukkhavedanānañhi uppatti pākaṭā .

Yadā sukhaṃ uppajjati , sakalasarīraṃ khobhentaṃ maddantaṃ pharamānaṃ abhisandayamānaṃ satadhotasappiṃ khādāpayantaṃ viya , satapākatelaṃ makkhāpayamānaṃ viya , udakaghaṭasahassena pariḷāhaṃ nibbāpayamānaṃ viya ,‘ aho sukhaṃ !

Aho sukhanti ’!

Vācaṃ nicchārayamānameva uppajjati .

Yadā dukkhaṃ uppajjati , sakalasarīraṃ khobhentaṃ maddantaṃ pharamānaṃ abhisandayamānaṃ tattaphālaṃ pavesentaṃ viya , vilīnatambalohena āsiñcantaṃ viya , sukkhatiṇavanappatimhi araññe dāruukkākalāpaṃ pakkhipamānaṃ viya ‘ aho dukkhaṃ !

Aho dukkhanti !

’ Vippalāpayamānameva uppajjati .

Iti sukhadukkhavedanānaṃ uppatti pākaṭā hoti .

AdukkhamasukhāV0.252 pana duddīpanā andhakārā avibhūtā .

Sā sukhadukkhānaṃ apagame sātāsātapaṭikkhepavasena majjhattākārabhūtā adukkhamasukhā vedanāti nayato gaṇhantassa pākaṭā hoti .

Yathā kiṃ ?

Antarā piṭṭhipāsāṇaṃ āruhitvā palāyantassa migassa anupathaṃ gacchanto migaluddako piṭṭhipāsāṇassa orabhāge aparabhāgepi padaṃ disvā majjhe apassantopiM0.254 ‘ ito āruḷho , ito oruḷho , majjhe piṭṭhipāsāṇe iminā padesena gato bhavissatī ’ ti nayato jānāti .

Evaṃ āruḷhaṭṭhāne padaṃ viya hi sukhāya vedanāya uppatti pākaṭā hoti ;

oruḷhaṭṭhāne padaṃ viya dukkhāya vedanāya uppatti pākaṭā hoti .

‘ Ito āruḷho , ito oruḷho , majjhe evaṃ gato ’ ti nayato gahaṇaṃ viya sukhadukkhānaṃ apagame sātāsātapaṭikkhepavasena majjhattākārabhūtā adukkhamasukhā vedanāti nayato gaṇhantassa pākaṭā hoti .

Evaṃ bhagavā paṭhamaṃ rūpakammaṭṭhānaṃ kathetvā pacchā arūpakammaṭṭhānaṃ kathento vedanāvasena vinivattetvā dassesi ;

na kevalañca idheva evaṃ dasseti , dīghanikāyamhi mahānidāne , sakkapañhe , mahāsatipaṭṭhāneP0.267 , majjhimanikāyamhi satipaṭṭhāne ca cūḷataṇhāsaṅkhaye , mahātaṇhāsaṅkhaye , cūḷavedalle , mahāvedalle , raṭṭhapālasutte , māgaṇḍiyasutte , dhātuvibhaṅge , āneñjasappāye , saṃyuttanikāyamhi cūḷanidānasutte , rukkhopame , parivīmaṃsanasutte , sakale vedanāsaṃyutteti evaṃ anekesu suttesu paṭhamaṃ rūpakammaṭṭhānaṃ kathetvā pacchā arūpakammaṭṭhānaṃ vedanāvasena vinivattetvā dassesi .

Yathā ca tesu tesu , evaṃ imasmimpi satipaṭṭhānavibhaṅge paṭhamaṃ rūpakammaṭṭhānaṃ kathetvā pacchā arūpakammaṭṭhānaṃ vedanāvasena vinivattetvā dassesi .

Tattha sukhaṃ vedanan tiādīsu ayaṃ aparopi pajānanapariyāyo – sukhaṃ vedanaṃ vedayāmīti pajānātīti sukhavedanākkhaṇe dukkhāya vedanāya abhāvato sukhaṃ vedanaṃ vedayamāno ‘ sukhaṃ vedanaṃ vedayāmī ’ ti pajānāti .

Tena yā pubbe bhūtapubbā dukkhā vedanā , tassā idāni abhāvato imissā ca sukhāya ito paṭhamaṃ abhāvato vedanā nāma aniccā addhuvā vipariṇāmadhammāti itiha tattha sampajāno hoti .

Vuttampi cetaṃ bhagavatā –

‘‘ Yasmiṃ , aggivessana , samaye sukhaṃ vedanaṃ vedeti , neva tasmiṃ samaye dukkhaṃ vedanaṃ vedeti , na adukkhamasukhaṃ vedanaṃ vedeti , sukhaṃyeva tasmiṃ samaye vedanaṃ vedeti .

YasmiṃV0.253 , aggivessana , samaye dukkhaṃ … pe … adukkhamasukhaṃ vedanaṃ vedeti , neva tasmiṃ samaye sukhaṃ vedanaṃ vedeti , na dukkhaṃ vedanaṃ vedeti , adukkhamasukhaṃyeva tasmiṃ samaye vedanaṃ vedeti .

Sukhāpi kho , aggivessanaM0.255 , vedanā aniccā saṅkhatā paṭiccasamuppannā khayadhammā vayadhammā virāgadhammā nirodhadhammā .

Dukkhāpi kho … pe … adukkhamasukhāpi kho , aggivessana , vedanā aniccā saṅkhatā … pe … nirodhadhammā .

Evaṃ passaṃ , aggivessana , sutavā ariyasāvako sukhāyapi vedanāya nibbindati , dukkhāyapi vedanāya nibbindati , adukkhamasukhāyapi vedanāya nibbindati , nibbindaṃ virajjati , virāgā vimuccati , vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇaṃ hoti ;

‘ khīṇā jāti , vusitaṃ brahmacariyaṃ , kataṃ karaṇīyaṃ , nāparaṃ itthattāyā ’ ti pajānātī ’’ ti ( ma . ni .2.205).

SāmisaṃP0.268 vā sukhan tiādīsu sāmisā sukhā nāma pañcakāmaguṇāmisanissitā cha gehassitasomanassavedanā ;

nirāmisā sukhā nāma cha nekkhammassitasomanassavedanā ;

sāmisā dukkhā nāma cha gehassitadomanassavedanā ;

nirāmisā dukkhā nāma cha nekkhammassitadomanassavedanā ;

sāmisā adukkhamasukhā nāma cha gehasitaupekkhāvedanā ;

nirāmisā adukkhamasukhā nāma cha nekkhammassitaupekkhāvedanā .

Tāsaṃ vibhāgo uparipaṇṇāse pāḷiyaṃ ( ma . ni .3.304 ādayo ) āgatoyeva .

So taṃ nimittan ti so taṃ vedanānimittaṃ .

Bahiddhā vedanāsūti parapuggalassa vedanāsu .

Sukhaṃ vedanaṃ vedayamānan ti parapuggalaṃ sukhavedanaṃ vedayamānaṃ .

Ajjhattabahiddhāti kālena attano kālena parassa vedanāsu cittaṃ upasaṃharati .

Imasmiṃ vāre yasmā neva attā , na paro niyamito ;

tasmā vedanāpariggahamattameva dassetuṃ ‘‘ idha bhikkhu sukhaṃ vedanaṃ sukhā vedanā ’’ tiādi vuttaṃ .

Sesamettha uttānameva .

Imasmiṃ pana pabbe suddhavipassanāva kathitāti .

Vedanānupassanāniddesavaṇṇanā niṭṭhitā .

Issues

Select Version

Vibhaṅga-aṭṭhakathā

Vibhaṅga-aṭṭhakathā