Issues
Select Version
Vibhaṅga-aṭṭhakathā
Vibhaṅga-aṭṭhakathā

Phassapadaniddeso

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

Phassapadaniddeso

230. SaḷāyatanapaccayāM0.168 phassaniddese –
Chaḷeva phassā saṅkhepā , cakkhusamphassaādayo ;
Viññāṇamiva battiṃsa , vitthārena bhavanti te .
‘ Saṅkhepato ’P0.177 hi pāḷiyaṃ cakkhusamphassoti ādayo chaḷeva phassā āgatā .
Vitthārena pana cakkhusamphassādayo pañca kusalavipākā pañca akusalavipākāti dasa , sesā bāvīsati lokiyavipākaviññāṇasampayuttā ca bāvīsatīti evaṃ sabbepi saṅkhārapaccayā vuttaviññāṇamiva bāttiṃsa honti .
Yaṃ panetassa bāttiṃsavidhassāpi phassassa paccayo saḷāyatanaṃ .
Tattha –
Chaṭṭhena saha ajjhattaṃ , cakkhādiṃ bāhirehipi ;
Saḷāyatanamicchanti , chahi saddhiṃ vicakkhaṇā .
Tattha ye tāva ‘‘ upādinnakapavattikathā ayan ’’ ti ekasantatipariyāpannameva paccayaṃ paccayuppannañca dīpenti , te chaṭṭhāyatanapaccayā phassoti pāḷianusārato āruppe chaṭṭhāyatanañca aññattha sabbasaṅgahato saḷāyatanañca phassassa paccayoti ekadesasarūpekasesaṃ katvā chaṭṭhena saha ajjhattaṃ cakkhādiṃ saḷāyatananti icchanti .
Tañhi chaṭṭhāyatanañca saḷāyatanañca saḷāyatanantveva saṅghaṃ gacchati .
Ye pana paccayuppannameva ekasantatipariyāpannaṃ dīpenti , paccayaṃ pana bhinnasantānampi , te yaṃ yaṃ āyatanaṃ phassassa paccayo hoti taṃ sabbaṃ dīpentāV0.169 bāhirampi pariggahetvā tadeva chaṭṭhena saha ajjhattaṃ bāhirehipi rūpāyatanādīhi saddhiṃ saḷāyatananti icchanti .
Tampi hi chaṭṭhāyatanañca saḷāyatanañca saḷāyatananti etesaṃ ekasese kate saḷāyatanantveva saṅkhaṃ gacchati .
Etthāha – na sabbāyatanehi eko phasso sambhoti , nāpi ekamhā āyatanā sabbe phassā , ayañca saḷāyatanapaccayā phassoti ekova vutto , so kasmāti ?
Tatridaṃ vissajjanaṃ – saccametaṃ .
Sabbehi eko ekamhā vā sabbe na sambhonti , sambhoti pana anekehi eko ;
yathā cakkhusamphasso cakkhāyatanā rūpāyatanā cakkhuviññāṇasaṅkhātā manāyatanā avasesā sampayuttadhammāyatanā cāti evaṃ sabbattha yathānurūpaṃ yojetabbaṃ .
Tasmā eva hi –
EkoM0.169 panekāyatana-ppabhavo iti dīpito ;
Phassoyaṃ ekavacana-niddesenidha tādinā .
‘ Ekavacananiddesenā ’ tiP0.178 saḷāyatanapaccayā phassoti iminā hi ekavacananiddesena anekehi āyatanehi eko phasso hotīti tādinā dīpitoti attho .
Āyatanesu pana –
Chadhā pañca tato ekaṃ , navadhā bāhirāni cha ;
Yathāsambhavametassa , paccayatte vibhāvaye .
Tatrāyaṃ vibhāvanā – cakkhāyatanādīni tāva pañca cakkhusamphassādibhedato pañcavidhassa phassassa nissayapurejātaindriyavippayuttaatthiavigatavasena chadhā paccayā honti .
Tato paraṃ ekaṃ vipākamanāyatanaṃ anekabhedassa vipākamanosamphassassa sahajātaaññamaññanissayavipākaāhāraindriyasampayuttaatthiavigatavasena navadhā paccayo hoti .
Bāhiresu pana rūpāyatanaṃ cakkhusamphassassa ārammaṇapurejātaatthiavigatavasena catudhā paccayo hoti .
Tathā saddāyatanādīni sotasamphassādīnaṃ .
Manosamphassassa pana tāni dhammāyatanañca tathā ca ārammaṇapaccayamatteneva cāti evaṃ bāhirāni cha yathāsambhavametassa paccayatte vibhāvayeti .
Saḷāyatanapaccayā phassapadaniddeso .