Saṅkhārapadaniddeso

SaṅkhārapadeP0.142 heṭṭhā vuttasaṅkhāresu saṅkhārasaddena āgatasaṅkhāre anāmasitvā avijjāpaccayā saṅkhāreyeva dassento tattha katame avijjāpaccayā saṅkhārā ?

Puññābhisaṅkhārotiādimāha .

Tattha punāti attano kārakaṃ , pūreti cassa ajjhāsayaṃ , pujjañca bhavaṃ nibbattetīti puñño .

Abhisaṅkharoti vipākaṃ kaṭattārūpañcāti abhisaṅkhāro .

Puññova abhisaṅkhāro puññābhisaṅkhāro .

Puññapaṭipakkhato apuñño .

Apuññova abhisaṅkhāro apuññābhisaṅkhāro .

Na iñjatīti āneñjaṃ .

Āneñjameva abhisaṅkhāro , āneñjañca bhavaṃ abhisaṅkharotīti āneñjābhisaṅkhāro .

Kāyena pavattito , kāyato vā pavatto , kāyassa vā saṅkhāroti kāyasaṅkhāro .

Vacīsaṅkhāracittasaṅkhāresupi eseva nayo .

Tattha paṭhamattiko parivīmaṃsanasuttavasena gahito .

Tattha hi ‘‘ puññañce saṅkhāraṃ abhisaṅkharoti , puññūpagaṃ hoti viññāṇaṃ .

Apuññañce saṅkhāraṃ abhisaṅkharoti , apuññupagaṃ hoti viññāṇaṃ .

Āneñjañce saṅkhāraṃ abhisaṅkharoti , āneñjupagaṃ hoti viññāṇan ’’ ti ( saṃ . ni .2.51) vuttaṃ .

Dutiyattiko tadanantarassa vibhaṅgasuttassa vasena gahito , sammādiṭṭhisuttapariyāyena ( ma . ni .1.102) gahitotipi vattuṃ vaṭṭatiyeva .

Tattha hi ‘‘ tayome , bhikkhave , saṅkhārā .

Katame tayo ?

Kāyasaṅkhāro , vacīsaṅkhāro , cittasaṅkhāro ’’ ti ( saṃ . ni .2.2) vuttaṃ .

Kasmā panetesaṃ suttānaṃ vasena te gahitāti ?

Ayaṃ abhidhammo nāmaV0.134 na adhunākato , nāpi bāhirakaisīhi vā sāvakehi vā devatāhiM0.135 vā bhāsito .

Sabbaññujinabhāsito pana ayaṃ .

Abhidhammepi hi suttepi ekasadisāva tanti niddiṭṭhāti imassatthassa dīpanatthaṃ .

Idāni te saṅkhāre pabhedato dassetuṃ tattha katamo puññābhisaṅkhārotiādimāha .

Tattha kusalā cetanāti aniyamato catubhūmikacetanāpi vuttā .

Kāmāvacarā rūpāvacarāti niyamitattā pana aṭṭha kāmāvacarakusalacetanā , pañca rūpāvacarakusalacetanāti terasa cetanā puññābhisaṅkhāroP0.143 nāma .

Dānamayātiādīhi tāsaṃyeva cetanānaṃ puññakiriyavatthuvasena pavatti dassitā .

Tattha aṭṭha kāmāvacarāva dānasīlamayā honti .

Bhāvanāmayā pana terasapi .

Yathā hi paguṇaṃ dhammaṃ sajjhāyamāno ekaṃ dve anusandhigatepi na jānāti , pacchā āvajjanto jānāti ;

evameva kasiṇaparikammaṃ karontassa paguṇajjhānaṃ paccavekkhantassa paguṇakammaṭṭhānañca manasikarontassa ñāṇavippayuttāpi bhāvanā hoti .

Tena vuttaṃ ‘‘ bhāvanāmayā pana terasapī ’’ ti .

Tattha dānamayādīsu ‘‘ dānaṃ ārabbha dānamadhikicca yā uppajjati cetanā sañcetanā cetayitattaṃ – ayaṃ vuccati dānamayo puññābhisaṅkhāroti .

Sīlaṃ ārabbha … pe … bhāvanaṃ ārabbha bhāvanamadhikicca yā uppajjati cetanā sañcetanā cetayitattaṃ – ayaṃ vuccati bhāvanāmayo puññābhisaṅkhāro ’’ ti ( vibha .769) ayaṃ saṅkhepadesanā .

Cīvarādīsu pana catūsu paccayesu rūpādīsu vā chasu ārammaṇesu annādīsu vā dasasu dānavatthūsu taṃ taṃ dentassa tesaṃ uppādanato paṭṭhāya pubbabhāge pariccāgakāle pacchā somanassacittena anussaraṇe cāti tīsu kālesu pavattā cetanā dānamayā nāma .

Sīlaṃ paripūraṇatthāya pana ‘ pabbajissāmī ’ ti vihāraṃ gacchantassa pabbajantassa manorathaṃ matthakaṃ pāpetvā ‘ pabbajito vatamhi , sādhu suṭṭhū ’ ti āvajjantassa pātimokkhaṃ saṃvarantassa cīvarādayo paccaye paccavekkhantassa āpāthagatesu rūpādīsu cakkhudvārādīni saṃvarantassa ājīvaṃ sodhentassa ca pavattā cetanā sīlamayā nāma .

Paṭisambhidāyaṃ vuttena vipassanāmaggena cakkhuṃ aniccatoM0.136 dukkhato anattato bhāventassa rūpe … pe … dhamme , cakkhuviññāṇaṃ … pe … manoviññāṇaṃ , cakkhusamphassaṃ … pe … manosamphassaṃ , cakkhusamphassajaṃ vedanaṃ … pe … manosamphassajaṃ vedanaṃ , rūpasaññaṃV0.135 … pe … dhammasaññaṃ jarāmaraṇaṃ aniccato dukkhato anattato bhāventassa pavattā cetanā bhāvanāmayā nāmāti ayaṃ vitthārakathā .

Apuññābhisaṅkhāraniddese akusalā cetanāti dvādasaakusalacittasampayuttā cetanā .

Kāmāvacarāti kiñcāpi tatthaP0.144 ṭhapetvā dve domanassasahagatacetanā sesā rūpārūpabhavepi uppajjanti , tattha pana paṭisandhiṃ na ākaḍḍhanti , kāmāvacareyeva paṭisandhivasena vipākaṃ avacārentīti kāmāvacarātveva vuttā .

Āneñjābhisaṅkhāraniddese kusalā cetanā arūpāvacarāti catasso arūpāvacarakusalacetanā .

Etā hi catasso aniñjanaṭṭhena aniñjanassa ca abhisaṅkharaṇaṭṭhena āneñjābhisaṅkhāroti vuccanti .

Rūpāvacaracatutthajjhānato hi tisso kusalavipākakiriyācetanā dvādasa arūpāvacaracetanāti pañcadasa dhammā aniccalaṭṭhena aphandanaṭṭhena āneñjā nāma .

Tattha rūpāvacarā kusalā cetanā aniñjā samānāpi attanā sarikkhakampi asarikkhakampi saiñjanampi aniñjanampi rūpārūpaṃ janetīti āneñjābhisaṅkhāro nāma na hoti .

Vipākakiriyacetanā pana avipākattā vipākaṃ na abhisaṅkharonti , tathā arūpāvacarā vipākakiriyacetanāpīti ekādasāpi etā cetanā āneñjāva na abhisaṅkhārā .

Catubbidhā pana arūpāvacarakusalacetanā yathā hatthiassādīnaṃ sadisāva chāyā honti , evaṃ attanā sadisaṃ niccalaṃ arūpameva janetīti āneñjābhisaṅkhāroti vuccatīti .

Evaṃ puñjābhisaṅkhāravasena terasa , apuññābhisaṅkhāravasena dvādasa , āneñjābhisaṅkhāravasena catassoti sabbāpetā paripiṇḍitā ekūnatiṃsa cetanā honti .

Iti bhagavā aparimāṇesu cakkavāḷesu aparimāṇānaṃ sattānaṃ uppajjanakakusalākusalacetanā mahātulāya dhārayamāno viya , nāḷiyaṃ pakkhipitvā minamāno viya ca sabbaññutañāṇena paricchinditvā ekūnatiṃsameva dassesi .

IdāniM0.137 aparimāṇesu cakkavāḷesu aparimāṇā sattā kusalākusalakammaṃ āyūhamānā yehi dvārehi āyūhanti , tāni tīṇi kammadvārāni dassento tattha katamo kāyasaṅkhāro ?

Kāyasañcetanātiādimāha .

Tattha kāyasañcetanāti kāyaviññattiṃ samuṭṭhāpetvā kāyadvārato pavattāV0.136 aṭṭha kāmāvacarakusalacetanā dvādasa akusalacetanāti samavīsati cetanā ;

kāyadvāre ādānaggahaṇacopanaṃ pāpayamānā uppannā vīsati kusalākusalacetanātipi vattuṃ vaṭṭati .

VacīsañcetanātiP0.145 vacīviññattiṃ samuṭṭhāpetvā vacīdvārato pavattā tāyeva vīsati cetanā ;

vacīdvāre hanusañcopanaṃ vākyabhedaṃ pāpayamānā uppannā vīsati cetanātipi vattuṃ vaṭṭati .

Abhiññācetanā panettha parato viññāṇassa paccayo na hotīti na gahitā .

Yathā ca abhiññācetanā , evaṃ uddhaccacetanāpi na hoti .

Tasmā sāpi viññāṇassa paccayabhāve apanetabbā .

Avijjāpaccayā pana sabbāpetā honti .

Manosañcetanāti ubhopi viññattiyo asamuṭṭhāpetvā manodvāre uppannā sabbāpi ekūnatiṃsa cetanā .

Iti bhagavā aparimāṇesu cakkavāḷesu aparimāṇā sattā kusalākusalakammaṃ āyūhamānā imehi tīhi dvārehi āyūhantīti āyūhanakammadvāraṃ dassesi .

Imesaṃ pana dvinnampi tikānaṃ aññamaññaṃ sampayogo veditabbo .

Kathaṃ ?

Puññābhisaṅkhāro hi kāyaduccaritā viramantassa siyā kāyasaṅkhāro , vacīduccaritā viramantassa siyā vacīsaṅkhāro .

Evaṃ aṭṭha kusalacetanā kāmāvacarā puññābhisaṅkhāro ca hoti kāyasaṅkhāro ca vacīsaṅkhāro ca .

Manodvāre uppannā pana terasa cetanā puññābhisaṅkhāro ca hoti cittasaṅkhāro ca .

Apuññābhisaṅkhāropi kāyaduccaritavasena pavattiyaṃ siyā kāyasaṅkhāro , vacīduccaritavasena pavattiyaṃ siyā vacīsaṅkhāro , dve dvārāni muñcitvā manodvāre pavattiyaṃ siyā cittasaṅkhāroti .

Evaṃ apuññābhisaṅkhāro kāyasaṅkhāropi hoti vacīsaṅkhāropi cittasaṅkhāropi .

Kāyasaṅkhāro pana siyā puññābhisaṅkhāro , siyā apuññābhisaṅkhāro , na āneñjābhisaṅkhāro .

Tathā vacīsaṅkhāro .

Cittasaṅkhāro pana siyā puññābhisaṅkhāroM0.138 , siyā apuññābhisaṅkhāro , siyā āneñjābhisaṅkhāroti .

Ime avijjāpaccayā saṅkhārā nāma .

Kathaṃ panetaṃ jānitabbaṃ – ime saṅkhārā avijjāpaccayā hontīti ?

Avijjābhāve bhāvato .

Yassa hi dukkhādīsu avijjāsaṅkhātaṃ aññāṇaṃ appahīnaṃ hoti , so dukkhe tāva pubbantādīsu ca aññāṇena saṃsāradukkhaṃ sukhasaññāya gahetvā tassa hetubhūte tividhepi saṅkhāre ārabhatiV0.137 , samudaye aññāṇena dukkhahetubhūtepi taṇhāparikkhāre saṅkhāre sukhahetuto maññamāno ārabhati , nirodhe pana magge ca aññāṇena dukkhassa anirodhabhūtepi gativisese dukkhanirodhasaññīP0.146 hutvā nirodhassa ca amaggabhūtesupi yaññāmaratapādīsu nirodhamaggasaññī hutvā dukkhanirodhaṃ patthayamāno yaññāmaratapādimukhena tividhepi saṅkhāre ārabhati .

Apica so tāya catūsu saccesu appahīnāvijjatāya visesato jātijarārogamaraṇādianekādīnavavokiṇṇaṃ puññaphalasaṅkhātaṃ dukkhaṃ dukkhato ajānanto tassa adhigamāya kāyavacīcittasaṅkhārabhedaṃ puññābhisaṅkhāraṃ ārabhati devaccharakāmako viya marupapātaṃ ;

sukhasammatassāpi ca tassa puññaphalassa ante mahāpariḷāhajanakaṃ vipariṇāmadukkhataṃ appassādatañca apassantopi tappaccayaṃ vuttappakārameva puññābhisaṅkhāraṃ ārabhati salabho viya dīpasikhābhinipātaṃ , madhubindugiddho viya ca madhulittasatthadhārālehanaṃ .

Kāmūpasevanādīsu ca savipākesu ādīnavaṃ apassanto sukhasaññāya ceva kilesābhibhūtatāya ca dvārattayappavattampi apuññābhisaṅkhāraṃ ārabhati bālo viya gūthakīḷanaṃ , maritukāmo viya ca visakhādanaṃ .

Āruppavipākesu cāpi saṅkhāravipariṇāmadukkhataṃ anavabujjhamāno sassatādivipallāsena cittasaṅkhārabhūtaṃ āneñjābhisaṅkhāraṃ ārabhati disāmūḷho viya pisācanagarābhimukhamaggagamanaṃ .

Evaṃ yasmā avijjābhāvatova saṅkhārabhāvo , na abhāvato ;

tasmā jānitabbametaṃ – ime saṅkhārā avijjāpaccayā hontīti .

Vuttampi cetaṃ –

‘‘ avidvā , bhikkhave , avijjāgato puññābhisaṅkhārampi abhisaṅkharoti , apuññābhisaṅkhārampi abhisaṅkharoti , āneñjābhisaṅkhārampi abhisaṅkharoti .

YatoM0.139 kho , bhikkhave , bhikkhuno avijjā pahīnā , vijjā uppannā , so avijjāvirāgā vijjuppādā neva puññābhisaṅkhāraṃ abhisaṅkharotī ’’ ti .

Etthāha – gaṇhāma tāva etaṃ ‘ avijjā saṅkhārānaṃ paccayo ’ ti .

Idaṃ pana vattabbaṃ –

‘ katamesaṃ saṅkhārānaṃ kathaṃ paccayo hotī ’ ti ?

Tatridaṃ vuccati –

PaccayoV0.138 hoti puññānaṃ , duvidhānekadhā pana ;

Paresaṃ pacchimānaṃ sā , ekadhā paccayo matā .

TatthaP0.147 ‘ puññānaṃ duvidhā ’ ti ārammaṇapaccayena ca upanissayapaccayena cāti dvedhā paccayo hoti .

Sā hi avijjaṃ khayato vayato sammasanakāle kāmāvacarānaṃ puññābhisaṅkhārānaṃ ārammaṇapaccayena paccayo hoti , abhiññācittena samohacittajānanakāle rūpāvacarānaṃ , avijjāsamatikkamanatthāya pana dānādīni ceva kāmāvacarapuññakiriyavatthūni pūrentassa rūpāvacarajjhānāni ca uppādentassa dvinnampi tesaṃ upanissayapaccayena paccayo hoti ;

tathā avijjāsammūḷhattā kāmabhavarūpabhavasampattiyo patthetvā tāneva puññāni karontassa .

‘ Anekadhā pana paresan ’ ti apuññābhisaṅkhārānaṃ anekadhā paccayo hoti .

Kathaṃ ?

Esā hi avijjaṃ ārabbha rāgādīnaṃ uppajjanakāle ārammaṇapaccayena , garuṃ katvā assādanakāle ārammaṇādhipatiārammaṇūpanissayehi , avijjāsammūḷhassa anādīnavadassāvino pāṇātipātādīni karontassa upanissayapaccayena , dutiyajavanādīnaṃ anantarasamanantarānantarūpanissayāsevananatthivigatapaccayehi , yaṃ kiñci akusalaṃ karontassa hetusahajātaaññamaññanissayasampayuttaatthiavigatapaccayehīti anekadhā paccayo hoti .

‘ Pacchimānaṃ sā ekadhā paccayo matā ’ ti āneñjābhisaṅkhārānaṃ upanissayapaccayeneva ekadhā paccayo matā .

So panassā upanissayabhāvo puññābhisaṅkhāre vuttanayeneva veditabboti .

Etthāha –

‘ kiṃ panāyamekāva avijjā saṅkhārānaṃ paccayo udāhu aññepi paccayā hontī ’ ti ?

Kiñcettha yadi tāva ekāva ekakāraṇavādo āpajjati .

Atha ‘ aññepi santi avijjāpaccayā saṅkhārā ’ ti ekakāraṇaniddeso nupapajjatīti ?

Na nupapajjati .

Kasmā ?

Yasmā –

EkaṃM0.140 na ekato idha , nānekamanekatopi no ekaṃ ;

Phalamatthi atthi pana eka-hetuphaladīpane attho .

EkatoV0.139 hi kāraṇato na idha kiñci ekaṃ phalamatthi , na anekaṃ .

Nāpi anekehi kāraṇehi ekaṃ .

Anekehi pana kāraṇehi anekameva hoti .

Tathā hi anekehi utupathavībījasalilasaṅkhātehi kāraṇehi anekameva rūpagandharasādiaṅkurasaṅkhātaṃ phalamuppajjamānaṃ dissati .

Yaṃ panetaṃ ‘‘ avijjāpaccayāP0.148 saṅkhārā , saṅkhārapaccayā viññāṇan ’’ ti ekekahetuphaladīpanaṃ kataṃ , tattha attho atthi , payojanaṃ vijjati .

Bhagavā hi katthaci padhānattā , katthaci pākaṭattā , katthaci asādhāraṇattā , desanāvilāsassa ca veneyyānañca anurūpato ekamevahetuṃ vā phalaṃ vā dīpeti ;

‘‘ phassapaccayā vedanā ’’ ti ( dī . ni .2.97) hi ekameva hetuṃ phalañcāha .

Phasso hi vedanāya padhānahetu yathāphassaṃ vedanāvavatthānato .

Vedanā ca phassassa padhānaphalaṃ yathāvedanaṃ phassavavatthānato .

‘‘ Semhasamuṭṭhānā ābādhā ’’ ti ( mahāni .5) pākaṭattā ekaṃ hetumāha .

Pākaṭo hettha semho , na kammādayo .

‘‘ Ye keci , bhikkhave , akusalā dhammā , sabbete ayonisomanasikāramūlakā ’’ ti asādhāraṇattā ekaṃ hetumāha ;

asādhāraṇo hi ayonisomanasikāro akusalānaṃ , sādhāraṇāni vatthārammaṇādīnīti .

Tasmā ayamidha avijjā vijjamānesupi aññesu vatthārammaṇasahajātadhammādīsu saṅkhārakāraṇesu ‘‘ assādānupassino taṇhā pavaḍḍhatī ’’ ti ( saṃ . ni .2.52) ca ‘‘ avijjāsamudayā āsavasamudayo ’’ ti ( ma . ni .1.104) ca vacanato aññesampi taṇhādīnaṃ saṅkhārahetūnaṃ hetūti padhānattā ,‘‘ avidvā , bhikkhave , avijjāgato puññābhisaṅkhārampi abhisaṅkharotī ’’ ti pākaṭattā asādhāraṇattā ca saṅkhārānaṃ hetubhāvena dīpitāti veditabbā .

Eteneva ca ekekahetuphaladīpanaparihāravacanena sabbattha ekekahetuphaladīpane payojanaṃ veditabbanti .

EtthāhaM0.141 – evaṃ santepi ekantāniṭṭhaphalāya sāvajjāya avijjāya kathaṃ puññāneñjābhisaṅkhārapaccayattaṃ yujjati ?

Na hi nimbabījato ucchu uppajjatīti .

Kathaṃ na yujjissati ?

Lokasmiñhi –

ViruddhoV0.140 cāviruddho ca , sadisāsadiso tathā ;

Dhammānaṃ paccayo siddho , vipākā eva te ca na .

Dhammānañhi ṭhānasabhāvakiccādiviruddho ca aviruddho ca paccayo loke siddho .

Purimacittañhi aparacittassa ṭhānaviruddho paccayo , purimasippādisikkhā ca pacchāpavattamānānaṃ sippādikiriyānaṃ .

Kammaṃ rūpassa sabhāvaviruddho paccayo , khīrādīni ca dadhiādīnaṃ .

Āloko cakkhuviññāṇassa kiccaviruddho , guḷādayo ca āsavādīnaṃ .

Cakkhurūpādayo pana cakkhuviññāṇādīnaṃ ṭhānāviruddhā paccayāP0.149 .

Purimajavanādayo pacchimajavanādīnaṃ sabhāvāviruddhā kiccāviruddhā ca .

Yathā ca viruddhāviruddhā paccayā siddhā , evaṃ sadisāsadisāpi .

Sadisameva hi utuāhārasaṅkhātaṃ rūpaṃ rūpassa paccayo hoti , sālibījādīni ca sāliphalādīnaṃ .

Asadisampi rūpaṃ arūpassa , arūpañca rūpassa paccayo hoti ;

golomāvilomavisāṇadadhitilapiṭṭhādīni ca dabbabhūtiṇakādīnaṃ .

Yesañca dhammānaṃ ye viruddhāviruddhā sadisāsadisā paccayā , na te dhammā tesaṃ dhammānaṃ vipākāyeva .

Iti ayaṃ avijjā vipākavasena ekantāniṭṭhaphalasabhāvavasena ca sāvajjāpi samānā sabbesampi etesaṃ puññābhisaṅkhārādīnaṃ yathānurūpaṃ ṭhānakiccasabhāvaviruddhāviruddhapaccayavasena sadisāsadisapaccayavasena ca paccayo hotīti veditabbā .

So cassā paccayabhāvo ‘‘ yassa hi dukkhādīsu avijjāsaṅkhātaṃ aññāṇaṃ appahīnaṃ hoti , so dukkhe tāva pubbantādīsu ca aññāṇena saṃsāradukkhaṃ sukhasaññāya gahetvā tassa hetubhūte tividhepi saṅkhāre ārabhatī ’’ tiādinā nayena vutto eva .

Apica ayaṃ aññopi pariyāyo –

Cutūpapāte saṃsāre , saṅkhārānañca lakkhaṇe ;

Yo paṭiccasamuppanna-dhammesu ca vimuyhati .

AbhisaṅkharotiV0.141 so ete , saṅkhāre tividhe yato ;

Avijjā paccayo tesaṃ , tividhānampi yaṃ tatoti .

KathaṃM0.142 pana yo etesu vimuyhati , so tividhepete saṅkhāre karotīti ce ?

Cutiyā tāva vimūḷho sabbattha ‘‘ khandhānaṃ bhedo maraṇan ’’ ti cutiṃ agaṇhanto ‘ satto marati , sattassa desantarasaṅkamanan ’ tiādīni vikappeti .

Upapāte vimūḷho sabbattha ‘‘ khandhānaṃ pātubhāvo jātī ’’ ti upapātaṃ agaṇhanto ‘ satto upapajjati , sattassa navasarīrapātubhāvo ’ tiādīni vikappeti .

Saṃsāre vimūḷho yo esa –

‘‘ Khandhānañca paṭipāṭi , dhātuāyatanāna ca ;

Abbocchinnaṃ vattamānā , saṃsāroti pavuccatī ’’ ti .

EvaṃP0.150 vaṇṇito saṃsāro .

Taṃ evaṃ agaṇhanto ‘ ayaṃ satto asmā lokā paraṃ lokaṃ gacchati , parasmā lokā imaṃ lokaṃ āgacchatī ’ tiādīni vikappeti .

Saṅkhārānaṃ lakkhaṇe vimūḷho saṅkhārānaṃ sabhāvalakkhaṇaṃ sāmaññalakkhaṇañca agaṇhanto saṅkhāre attato attaniyato dhuvato subhato sukhato ca vikappeti .

Paṭiccasamuppannadhammesu vimūḷho avijjādīhi saṅkhārādīnaṃ pavattiṃ agaṇhanto ‘‘ attā jānāti vā na jānāti vā , so eva karoti ca kāreti ca so paṭisandhiyaṃ upapajjati , tassa aṇuissarādayo kalalādibhāvena sarīraṃ saṇṭhapetvā indriyāni sampādenti , so indriyasampanno phusati vediyati taṇhiyati upādiyati ghaṭiyati , so puna bhavantare bhavatī ’’ ti vā ‘‘ sabbe sattā niyatisaṅgatibhāvapariṇatā ’’ ti ( dī . ni .1.168) vā vikappeti .

So evaṃ avijjāya andhīkato evaṃ vikappento yathā nāma andho pathaviyaṃ vicaranto maggampi amaggampi thalampi ninnampi samampi visamampi paṭipajjati , evaṃ puññampi apuññampi āneñjampi saṅkhāraṃ abhisaṅkharotīti .

Tenetaṃ vuccati –

Yathāpi nāma jaccandho , naro aparināyako ;

Ekadā yāti maggena , kummaggenāpi ekadā .

SaṃsāreV0.142 saṃsaraṃ bālo , tathā aparināyako ;

Karoti ekadā puññaṃ , apuññamapi ekadā .

YadāM0.143 ñatvā ca so dhammaṃ , saccāni abhisamessati ;

Tadā avijjūpasamā , upasanto carissatīti .

Ayaṃ avijjāpaccayā saṅkhārāti padasmiṃ vitthārakathā .

Avijjāpaccayā saṅkhārapadaniddeso .

Issues

Select Version

Vibhaṅga-aṭṭhakathā

Vibhaṅga-aṭṭhakathā