(6.) Chakkaniddesavaṇṇanā
944. Chakkaniddese yasmā kuddho vā kodhavasena , sandiṭṭhiparāmāsī vā sandiṭṭhiparāmāsitāya
V0.479 kalahaṃ viggahaṃ vivādaṃ āpajjati , tasmā kodhādayo ‘ vivādamūlānī ’ ti vuttā .Chandarāganiddese kāmagehasitattā chandarāgā gehassitā dhammāti saṅgahato vatvā puna pabhedato dassetuṃ manāpiyesu rūpesūtiādi vuttaṃ .
Tattha manāpiyesūti manavaḍḍhanakesu iṭṭhesu .
Virodhā eva virodhavatthūni .
Amanāpiyesūti aniṭṭhesu .
945. Agāravesu agāravoti gāravavirahito .
Appatissoti appatissayo anīcavutti .
Ettha pana yo bhikkhu satthari dharamāne tīsu kālesu upaṭṭhānaṃ na yāti , satthari anupāhane caṅkamante saupāhano caṅkamati
M0.489 , nīce caṅkame caṅkamante ucce caṅkame caṅkamati , heṭṭhā vasante upari vasati , satthudassanaṭṭhāne ubho aṃse pārupati , chattaṃ dhāreti , upāhanaṃ dhāreti , nhāyati , uccāraṃ vā passāvaṃ vā karoti , parinibbute vā pana cetiyaṃ vandituṃ na gacchati , cetiyassa paññāyanaṭṭhāne satthudassanaṭṭhāne vuttaṃ sabbaṃ karoti – ayaṃ satthari agāravo nāma .Yo pana dhammasavane saṅghuṭṭhe sakkaccaṃ na gacchati , sakkaccaṃ dhammaṃ na suṇāti , samullapanto nisīdati , na sakkaccaṃ gaṇhāti , na sakkaccaṃ vāceti –
‘ ayaṃ dhamme agāravo nāma .
Yo pana therena bhikkhunā anajjhiṭṭho dhammaṃ deseti , pañhaṃ katheti , vuḍḍhe bhikkhū ghaṭṭento gacchati , tiṭṭhati , nisīdati , dussapallatthikaṃ vā hatthapallatthikaṃ vā karoti , saṅghamajjhe ubho aṃse pārupati , chattupāhanaṃ dhāreti – ayaṃ saṅghe agāravo nāma .
Ekabhikkhusmimpi hi agārave kate saṅghe agāravo katova hoti .
Tisso sikkhā pana apūrayamānova sikkhāya agāravo nāma .
Appamādalakkhaṇaṃ ananubrūhayamāno appamāde agāravo nāma .
Duvidhaṃ paṭisanthāraṃ akaronto paṭisanthāre agāravo nāma .
Parihāniyā dhammāti parihānakarā dhammā .
Kammārāmatāti
P0.508 navakamme vā cīvaravicāraṇādīsu vā kammesu abhirati yuttapayuttatā .Bhassārāmatāti tiracchānakathāvasena bhasse yuttapayuttatā .
Niddārāmatāti niddāya yuttapayuttatā .
Saṅgaṇikārāmatāti saṅgaṇikāya yuttapayuttatā .
Saṃsaggārāmatāti savanasaṃsagge , dassanasaṃsagge , samullāpasaṃsagge , paribhogasaṃsagge , kāyasaṃsaggeti pañcavidhe saṃsagge yuttapayuttatā .
Papañcārāmatāti taṇhāmānadiṭṭhipapañcesu yuttapayuttatā .
946. Somanassupavicārā dīsu
V0.480 somanassena saddhiṃ upavicarantīti somanassupavicārā .Cakkhunā rūpaṃ disvāti cakkhuviññāṇena rūpaṃ passitvā .
Somanassaṭṭhāniyan ti somanassassa ārammaṇavasena kāraṇabhūtaṃ .
Upavicaratīti tattha vicārappavattanena upavicarati .
Vitakko pana taṃsampayutto vāti iminā nayena tīsupi chakkesu attho veditabbo .
947. Gehasitānīti kāmaguṇanissitāni .
Somanassānīti cetasikasukhāni .
Domanassānīti cetasikadukkhāni .
Upekkhāti aññāṇasampayuttā
M0.490 upekkhā vedanā , aññāṇupekkhātipi etāsaṃyeva nāmaṃ . 948. Atthi me attāti vāti sabbapadesu vā-saddo vikappattho ;
evaṃ vā diṭṭhi uppajjatīti vuttaṃ hoti .
Atthi me attāti cettha sassatadiṭṭhi sabbakālesu attano atthitaṃ gaṇhāti .
Saccato thetatoti bhūtato ca thirato ca ;
idaṃ saccanti suṭṭhu daḷhabhāvenāti vuttaṃ hoti .
Natthi me attāti ayaṃ pana ucchedadiṭṭhi , sato sattassa tattha tattha vibhavaggahaṇato .
Atha vā purimāpi tīsu kālesu atthīti gahaṇato sassatadiṭṭhi , paccuppannameva atthīti gaṇhantī ucchedadiṭṭhi .
Pacchimāpi atītānāgatesu natthīti gahaṇato ‘ bhasmantā āhutiyo ’ ti gahitadiṭṭhikānaṃ viya ucchedadiṭṭhi , atīteyeva natthīti gaṇhantī adhiccasamuppannikasseva sassatadiṭṭhi .
Attanā vā attānaṃ sañjānāmīti saññākkhandhasīsena khandhe attāti gahetvā saññāya avasesakkhandhe sañjānanato ‘ iminā attanā imaṃ attānaṃ sañjānāmī ’ ti evaṃ hoti .
Attanā vā anattānan ti saññākkhandhaṃyeva attāti gahetvā itare cattāro khandhe anattāti gahetvā saññāya tesaṃ jānanato evaṃ hoti .
Anattanā vā attānan ti saññākkhandhaṃ anattāti
P0.509 itare ca cattāro khandhe attāti gahetvā saññāya tesaṃ jānanato evaṃ hoti .Sabbāpi sassatucchedadiṭṭhiyova .
Vado vedeyyoti ādayo pana sassatadiṭṭhiyā eva abhinivesākārā .
Tattha vadatīti vado ;
vacīkammassa kārakoti vuttaṃ hoti .
Vedayatīti vedeyyo ;
jānāti anubhavati cāti vuttaṃ hoti .
Idāni yaṃ so vedeti taṃ dassetuṃ tatra tatra dīgharattaṃ kalyāṇapāpakānan tiādi vuttaṃ .
Tattha tatra tatrāti tesu tesu yonigatiṭhitinivāsanikāyesu ārammaṇesu vā .
Dīgharattan ti cirarattaṃ .
Paccanubhotīti paṭisaṃvedayati .
Na so jāto nāhosīti so attā ajātidhammato
V0.481 na jāto nāma ;sadā vijjamāno yevāti attho .
Teneva atīte nāhosi , anāgatepi na bhavissati .
Yo hi jāto so ahosi , yo ca jāyissati so bhavissatīti .
Athavā ‘ na so jāto nāhosī ’ ti so sadā vijjamānattā atītepi na jātu nāhosi
M0.491 , anāgatepi na jātu na bhavissati .Niccoti uppādavayarahito .
Dhuvoti thiro sārabhūto .
Sassatoti sabbakāliko .
Avipariṇāmadhammoti attano pakatibhāvaṃ avijahanadhammo kakaṇṭako viya nānappakārattaṃ nāpajjati .
Evamayaṃ sabbāsavadiṭṭhi ( ma . ni .1.17 ādayo ) nāma kathitā .
Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti .
Chakkaniddesavaṇṇanā .