(5.) Pañcakaniddesavaṇṇanā
940. Pañcakaniddese yasmā yesaṃ sakkāyadiṭṭhiādīni appahīnāni , te bhavaggepi nibbatte etāni ākaḍḍhitvā kāmabhaveyeva pātenti , tasmā orambhāgiyāni saṃyojanānīti vuttāni .
Iti etāni pañca gacchantaṃ na vārenti , gataṃ pana ānenti .
Rūparāgādīnipi pañca gacchantaṃ na vārenti , āgantuṃ pana na denti .
Rāgādayo pañca lagganaṭṭhena saṅgā , anupaviṭṭhaṭṭhena pana sallāti vuttā .
941. Cetokhilāti cittassa thaddhabhāvā kacavarabhāvā khāṇukabhāvā .
Satthari kaṅkhatīti satthu sarīre vā guṇe vā kaṅkhati .
Sarīre kaṅkhamāno ‘ dvattiṃsavaralakkhaṇapaṭimaṇḍitaṃ nāma sarīraṃ atthi nu kho natthī ’ ti kaṅkhati .
Guṇe kaṅkhamāno ‘ atītānāgatapaccuppannajānanasamatthaṃ sabbaññutañāṇaṃ atthi nu kho natthī ’ ti kaṅkhati .
Vicikicchatīti vicinanto kicchati , dukkhaṃ āpajjati , vinicchetuṃ na sakkoti .
Nādhimuccatīti
P0.504 ‘ evametan ’ ti adhimokkhaṃ na paṭilabhatiV0.476 .Na sampasīdatīti guṇesu otaritvā nibbicikicchabhāvena pasīdituṃ anāvilo bhavituṃ na sakkoti .
Dhammeti pariyattidhamme ca paṭivedhadhamme ca .
Pariyattidhamme kaṅkhamāno ‘ tepiṭakaṃ buddhavacanaṃ caturāsītidhammakkhandhasahassānīti vadanti , atthi nu kho etaṃ natthī ’ ti kaṅkhati .
Paṭivedhadhamme kaṅkhamāno ‘ vipassanānissando maggo nāma
M0.486 , magganissando phalaṃ nāma , sabbasaṅkhārapaṭinissaggo nibbānaṃ nāmāti vadanti , taṃ atthi nu kho natthīti kaṅkhati ’.Saṅghe kaṅkhatīti ‘ ujuppaṭipannotiādīnaṃ padānaṃ vasena evarūpaṃ paṭipadaṃ paṭipannā cattāro maggaṭṭhā cattāro phalaṭṭhāti aṭṭhannaṃ puggalānaṃ samūhabhūto saṅgho nāma atthi nu kho natthī ’ ti kaṅkhati .
Sikkhāya kaṅkhamāno ‘ adhisīlasikkhā nāma adhicittasikkhā nāma adhipaññā sikkhā nāmāti vadanti , sā atthi nu kho natthī ’ ti kaṅkhati .
Cetasovinibandhāti cittaṃ bandhitvā muṭṭhiyaṃ katvā viya gaṇhantīti cetasovinibandhā .
Kāmeti vatthukāmepi kilesakāmepi .
Kāyeti attano kāye .
Rūpeti bahiddhā rūpe .
Yāvadatthan ti yattakaṃ icchati tattakaṃ .
Udarāvadehakan ti udarapūraṃ .
Tañhi udaraṃ avadehanato udarāvadehakanti vuccati .
Seyyasukhan ti mañcapīṭhasukhaṃ utusukhaṃ vā .
Passasukhan ti yathā samparivattakaṃ sayantassa dakkhiṇapassavāmapassānaṃ sukhaṃ hoti , evaṃ uppannasukhaṃ .
Middhasukhan ti niddāsukhaṃ .
Anuyuttoti yuttapayutto viharati .
Paṇidhāyāti patthayitvā .
Sīlenātiādīsu sīlan ti catupārisuddhisīlaṃ .
Vatan ti vatasamādānaṃ .
Tapoti tapacaraṇaṃ .
Brahmacariyan ti methunavirati .
Devo vā bhavissāmīti mahesakkhadevo vā bhavissāmi .
Devaññataro vāti appesakkhadevesu vā aññataro .
Kusaladhamme āvaranti nivārentīti nīvaraṇāni .
Mātā jīvitā voropitā hotīti manusseneva sakajanikā manussamātā jīvitā voropitā hoti .
Pitā pi
P0.505 manussapitāva .Arahā pi manussaarahāva .
Duṭṭhena cittenāti vadhakacittena .
Saññīti saññāsamaṅgī .
Arogoti nicco .
Ittheke abhivadantīti itthaṃ eke abhivadanti , evameke abhivadantīti attho .
Ettāvatā soḷasa saññīvādā kathitā .
Asaññīti
V0.477 saññāvirahito .Iminā padena aṭṭha asaññīvādā kathitā .
Tatiyapadena aṭṭha nevasaññīnāsaññīvādā kathitā .
Sato vā pana sattassāti athavā pana vijjamānasseva sattassa .
Ucchedan ti upacchedaṃ .
Vināsan ti adassanaṃ .
Vibhavan ti bhāvavigamaṃ .
Sabbānetāni aññamaññavevacanāneva .
Tattha dve janā ucchedadiṭṭhiṃ gaṇhanti – lābhī
M0.487 ca alābhī ca .Tattha lābhī arahato dibbena cakkhunā cutiṃ disvā upapattiṃ apassanto , yo vā cutimattameva daṭṭhuṃ sakkoti na upapātaṃ , so ucchedadiṭṭhiṃ gaṇhāti .
Alābhī ‘ ko paralokaṃ jānātī ’ ti kāmasukhagiddhatāya vā ‘ yathā rukkhato paṇṇāni patitāni na puna viruhanti , evaṃ sattā ’ tiādinā vitakkena vā ucchedaṃ gaṇhāti .
Idha pana taṇhādiṭṭhīnaṃ vasena tathā ca aññathā ca vikappetvāva uppannā satta ucchedavādā kathitā .
Tesañhi idaṃ saṅgahavacanaṃ .
Diṭṭhadhammanibbānaṃ vā paneketi ettha diṭṭhadhammoti paccakkhadhammo vuccati .
Tattha tattha paṭiladdhattabhāvassetaṃ adhivacanaṃ .
Diṭṭhadhamme nibbānaṃ diṭṭhadhammanibbānaṃ ;
imasmiṃyeva attabhāve dukkhā vūpasammanti attho .
Idaṃ pañcannaṃ diṭṭhadhammanibbānavādānaṃ saṅgahavacanaṃ .
942. Verāti veracetanā .
Byasanāti vināsā .
Akkhantiyāti anadhivāsanāya .
Appiyoti dassanasavanapaṭikūlatāya na piyāyitabbo .
Cintetumpi paṭikūlattā mano etasmiṃ na appetīti amanāpo .
Verabahuloti bahuvero .
Vajjabahuloti bahudoso .
Ājīvakabhayan ti ājīvaṃ jīvitavuttiṃ paṭicca uppannaṃ bhayaṃ
P0.506 .Taṃ agārikassapi hoti anagārikassapi .
Tattha agārikena tāva ājīvahetu bahuṃ akusalaṃ kataṃ hoti .
Athassa maraṇasamaye niraye upaṭṭhahante bhayaṃ uppajjati .
Anagārikenāpi bahu anesanā katā hoti .
Athassa maraṇakāle niraye upaṭṭhahante bhayaṃ uppajjati .
Idaṃ ājīvakabhayaṃ nāma .
Asilokabhayan ti garahabhayaṃ parisasārajjabhayan ti katapāpassa puggalassa sannipatitaṃ parisaṃ upasaṅkamantassa sārajjasaṅkhātaṃ bhayaṃ uppajjati .
Idaṃ parisasārajjabhayaṃ nāma .
Itaradvayaṃ pākaṭameva .
943. Diṭṭhadhammanibbānavāresu pañcahi kāmaguṇehīti manāpiyarūpādīhi pañcahi kāmakoṭṭhāsehi bandhanehi vā .
Samappitoti suṭṭhu appito allīno hutvā .
Samaṅgībhūtoti samannāgato .
Paricāretīti tesu kāmaguṇesu yathāsukhaṃ indriyāni cāreti sañcāreti ito cito
V0.478 ca upaneti ;atha vā pana laḷati ramati kīḷatīti .
Ettha ca duvidhā kāmaguṇā – mānussakā ceva dibbā ca .
Mānussakā mandhātukāmaguṇasadisā daṭṭhabbā ;
dibbā paranimmitavasavattidevarājassa kāmaguṇasadisāti .
Evarūpe kāme
M0.488 upagatañhi te paramadiṭṭhadhammanibbānappatto hotīti vadanti .Tattha paramadiṭṭhadhammanibbānan ti paramaṃ diṭṭhadhammanibbānaṃ , uttamanti attho .
Dutiyavāre hutvā abhāvaṭṭhena aniccā ;
paṭipīḷanaṭṭhena dukkhā ;
pakatijahanaṭṭhena vipariṇāmadhammāti veditabbā .
Tesaṃ vipariṇāmaññathābhāvāti tesaṃ kāmānaṃ vipariṇāmasaṅkhātā aññathābhāvā .
‘ Yampi me ahosi tampi me natthī ’ ti vuttanayena uppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā .
Tattha antonijjhāyanalakkhaṇo soko ;
tannissitalālappalakkhaṇo paridevo ;
kāyapaṭipīḷanalakkhaṇaṃ dukkhaṃ ;
manovighātalakkhaṇaṃ domanassaṃ ;
vighātalakkhaṇo upāyāso .
Vitakkitan ti abhiniropanavasena pavatto vitakko .
Vicāritan ti anumajjanavasena pavatto vicāro .
Etena etan ti etena vitakkena ca vicārena ca etaṃ paṭhamajjhānaṃ oḷārikaṃ sakaṇṭakaṃ viya khāyati .
Pītigatan ti pītimeva .
Cetaso uppilāvitan ti cittassa uppilabhāvakaraṇaṃ .
Cetaso ābhogoti jhānā vuṭṭhāya
P0.507 tasmiṃ sukhe punappunaṃ cittassa ābhogo manasikāroti .Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti .
Pañcakaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā .