(5.) Pañcakaniddesavaṇṇanā
804. Pañcavidhena
M0.402 ñāṇavatthuniddese pītipharaṇatā dīsu pītiṃ pharamānā uppajjatīti dvīsu jhānesu paññā pītipharaṇatā nāma .Sukhaṃ pharamānā uppajjatīti tīsu jhānesu paññā sukhapharaṇatā nāma .
Paresaṃ cetopharamānā uppajjatīti cetopariyapaññā cetopharaṇatā nāma .
Ālokaṃ
V0.397 pharamānā uppajjatīti dibbacakkhupaññā ālokapharaṇatā nāma .Paccavekkhaṇañāṇaṃ paccavekkhaṇānimittaṃ nāma .
Teneva vuttaṃ ‘‘ dvīsu jhānesu paññā pītipharaṇatā ’’ tiādi .
Tattha ca pītipharaṇatā sukhapharaṇatā dve pādā viya , cetopharaṇatā ālokapharaṇatā dve hatthā viya , abhiññāpādakajjhānaṃ majjhimakāyo viya , paccavekkhaṇānimittaṃ sīsaṃ viya .
Iti bhagavā pañcaṅgikaṃ sammāsamādhiṃ aṅgapaccaṅgasampannaṃ purisaṃ viya katvā dassesi .
Ayaṃ pañcaṅgiko sammāsamādhīti ayaṃ hatthapādasīsasadisehi pañcahi aṅgehi yutto sammāsamādhīti pādakajjhānasamādhiṃ kathesi .
Ayaṃ samādhi paccuppannasukho cevātiādīsu arahattaphalasamādhi adhippeto .
So hi appitappitakkhaṇe sukhattā paccuppannasukho .
Purimo purimo pacchimassa pacchimassa samādhisukhassa paccayattā āyatiṃ sukhavipāko .
Santaṃ sukhumaṃ phalacittaṃ paṇītaṃ madhurarūpaṃ samuṭṭhāpeti .
Phalasamāpattiyā vuṭṭhitassa hi sabbakāyānugataṃ sukhasamphassaṃ phoṭṭhabbaṃ paṭicca sukhasahagataṃ kāyaviññāṇaṃ uppajjati .
Imināpi pariyāyena āyatiṃ sukhavipāko .
Kilesehi
P0.421 ārakattā ariyo .Kāmāmisavaṭṭāmisalokāmisānaṃ abhāvā nirāmiso .
Buddhādīhi mahāpurisehi sevitattā akāpurisasevito .
Aṅgasantatāya ārammaṇasantatāya sabbakilesadarathasantatāya ca santo .
Atappanīyaṭṭhena paṇīto .
Kilesapaṭippassaddhiyā laddhattā kilesapaṭippassaddhibhāvassa vā laddhattā paṭippassaddhiladdho .
Paṭippassaddhaṃ paṭippassaddhīti hi idaṃ atthato ekaṃ .
Paṭippassaddhakilesena vā arahatā laddhattāpi paṭippassaddhiladdho .
Ekodibhāvena adhigatattā ekodibhāvameva vā adhigatattā ekodibhāvādhigato .
Appaguṇasāsavasamādhi viya sasaṅkhārena sappayogena cittena paccanīkadhamme niggayha kilese vāretvā anadhigatattā na sasaṅkhāraniggayhavāritagato .
Tañca samādhiṃ samāpajjanto tato vā
M0.403 vuṭṭhahanto sativepullappattattā satova samāpajjati satova vuṭṭhahati .Yathāparicchinnakālavasena vā sato samāpajjati sato vuṭṭhahati .
Tasmā yadettha ‘‘ ayaṃ samādhi paccuppannasukho ceva āyatiñca sukhavipāko ’’ ti evaṃ paccavekkhamānassa paccattaṃyeva aparappaccayaṃ ñāṇaṃ uppajjati – taṃ ekamaṅgaṃ .
Esa nayo sesesupi .
Evamimehi pañcahi paccavekkhaṇañāṇehi ayaṃ samādhi pañcañāṇiko sammāsamādhi nāma vuttoti .
Pañcakaniddesavaṇṇanā .