3. Pañhāpucchakavaṇṇanā
638. Pañhāpucchake pāḷianusāreneva jhānānaṃ kusalādibhāvo veditabbo .
Ārammaṇattikesu pana tiṇṇaṃ jhānānaṃ nimittārammaṇattā parittārammaṇādibhāvena navattabbatā veditabbā .
Lokuttarā panettha maggakāle phalakāle vā siyā appamāṇārammaṇā .
Catutthaṃ jhānaṃ siyā parittārammaṇan ti ettha kusalato terasa catutthajjhānāni sabbatthapādakacatutthaṃ , iddhividhacatutthaṃ , dibbasotañāṇacatutthaṃ , cetopariyañāṇacatutthaṃ , pubbenivāsañāṇacatutthaṃ , dibbacakkhuñāṇacatutthaṃ , yathākammūpagañāṇacatutthaṃ , anāgataṃsañāṇacatutthaṃ , ākāsānañcāyatanādicatutthaṃ , lokuttaracatutthanti .
Tattha sabbatthapādakacatutthaṃ navattabbārammaṇameva hoti .
Iddhividhacatutthaṃ cittavasena kāyaṃ pariṇāmentassa adissamānena kāyena pāṭihāriyakaraṇe kāyārammaṇattā parittārammaṇaṃ , kāyavasena cittaṃ pariṇāmentassa dissamānena kāyena pāṭihāriyaṃ katvā brahmalokaṃ gacchantassa samāpatticittārammaṇattā mahaggatārammaṇaṃ .
Dibbasotañāṇacatutthaṃ saddārammaṇattā parittārammaṇaṃ .
Cetopariyañāṇacatutthaṃ
V0.352 kāmāvacaracittajānanakāle parittārammaṇaṃ , rūpāvacarārūpāvacaracittajānanakāle mahaggatārammaṇaṃ , lokuttaracittajānanakāle appamāṇārammaṇaṃ .Cetopariyañāṇalābhī pana puthujjano puthujjanānaṃyeva cittaṃ jānāti , na ariyānaṃ .
Sotāpanno sotāpannassa ceva puthujjanassa ca ;
sakadāgāmī sakadāgāmino ceva heṭṭhimānañca
P0.373 dvinnaṃ ;anāgāmī anāgāmino ceva heṭṭhimānañca tiṇṇaṃ ;
khīṇāsavo sabbesampi jānāti .
Pubbenivāsañāṇacatutthaṃ
M0.357 kāmāvacarakkhandhānussaraṇakāle parittārammaṇaṃ , rūpāvacarārūpāvacarakkhandhānussaraṇakāle mahaggatārammaṇaṃ ,‘‘ atīte buddhapaccekabuddhakhīṇāsavā maggaṃ bhāvayiṃsu , phalaṃ sacchikariṃsū ’’ ti anussaraṇakāle appamāṇārammaṇaṃ , nāmagottānussaraṇakāle navattabbārammaṇaṃ .Dibbacakkhuñāṇacatutthaṃ vaṇṇārammaṇattā parittārammaṇaṃ .
Yathākammūpagañāṇacatutthaṃ kāmāvacarakammānussaraṇakāle parittārammaṇaṃ , rūpāvacarārūpāvacarakammānussaraṇakāle mahaggatārammaṇaṃ .
Anāgataṃsañāṇacatutthaṃ anāgate kāmadhātuyā nibbattijānanakāle parittārammaṇaṃ , rūpārūpabhavesu nibbattijānanakāle mahaggatārammaṇaṃ ,‘‘ anāgate buddhapaccekabuddhakhīṇāsavā maggaṃ bhāvessanti , phalaṃ sacchikarissantī ’’ ti jānanakāle appamāṇārammaṇaṃ ,‘‘ anāgate saṅkho nāma rājā bhavissatī ’’ tiādinā ( dī . ni .3.108) nayena nāmagottānussaraṇakāle navattabbārammaṇaṃ .
Ākāsānañcāyatanaākiñcaññāyatanacatutthaṃ navattabbārammaṇaṃ .
Viññāṇañcāyatananevasaññānāsaññāyatanacatutthaṃ mahaggatārammaṇaṃ .
Lokuttaracatutthaṃ appamāṇārammaṇaṃ .
Kiriyatopi tesaṃ dvādasannaṃ jhānānaṃ idameva ārammaṇavidhānaṃ .
Tīṇi jhānāni namaggārammaṇāti
V0.353 paccavekkhaṇañāṇaṃ vā cetopariyādiñāṇaṃ vā maggaṃ ārammaṇaṃ kareyya , tīṇi jhānāni tathā appavattito namaggārammaṇā , sahajātahetuvasena pana siyā maggahetukā ;vīriyajeṭṭhikāya vā vīmaṃsājeṭṭhikāya vā maggabhāvanāya maggādhipatino ;
chandacittajeṭṭhakakāle phalakāle ca navattabbā .
Catutthaṃ jhānan ti idhāpi kusalato terasasu catutthajjhānesu sabbatthapādakaiddhividhadibbasotadibbacakkhuyathākammūpagañāṇacatutthañceva catubbidhañca āruppacatutthaṃ maggārammaṇādibhāvena na vattabbaṃ .
Cetopariyapubbenivāsaanāgataṃsañāṇacatutthaṃ pana maggārammaṇaṃ
P0.374 hoti .Na vattabbaṃ maggahetukaṃ maggādhipatīti vā ;
lokuttaracatutthaṃ maggārammaṇaṃ na hoti ;
maggakāle pana
M0.358 sahajātahetuvasena maggahetukaṃ ;vīriyavīmaṃsājeṭṭhikāya maggabhāvanāya maggādhipati ;
chandacittajeṭṭhikāya ceva maggabhāvanāya phalakāle ca na vattabbaṃ .
Kiriyatopi dvādasasu jhānesu ayameva nayo .
Tīṇi jhānāni na vattabbāti atītādīsu ekadhammampi ārabbha appavattito navattabbāti veditabbā .
Catutthaṃ jhānan ti kusalato terasasu catutthajjhānesu sabbatthapādakacatutthaṃ navattabbārammaṇameva .
Iddhividhacatutthaṃ kāyavasena cittapariṇāmane samāpatticittārammaṇattā atītārammaṇaṃ ;
‘‘ anāgate imāni pupphāni mā milāyiṃsu , dīpā mā nibbāyiṃsu , eko aggikkhandho samuṭṭhātu , pabbato samuṭṭhātū ’’ ti adhiṭṭhānakāle anāgatārammaṇaṃ ;
cittavasena kāyapariṇāmanakāle kāyārammaṇattā paccuppannārammaṇaṃ .
Dibbasotañāṇacatutthaṃ saddārammaṇattā paccuppanārammaṇaṃ .
Cetopariyañāṇacatutthaṃ atīte sattadivasabbhantare uppajjitvā niruddhacittajānanakāle atītārammaṇaṃ ;
anāgate sattadivasabbhantare uppajjanakacittajānanakāle anāgatārammaṇaṃ .
‘‘ Yathā imassa bhoto manosaṅkhārā paṇihitā imassa cittassa anantarā amuṃ nāma vitakkaṃ vitakkessatīti .
So bahuñcepi ādisati , tatheva taṃ hoti no aññathā ’’ ti iminā hi suttena ( a . ni .3.61) cetopariyañāṇasseva pavatti pakāsitā .
Addhānapaccuppannasantatipaccuppannavaseneva paccuppannaṃ ārabbha pavattikāle paccuppannārammaṇaṃ .
Vitthārakathā panettha heṭṭhāaṭṭhakathākaṇḍavaṇṇanāyaṃ vuttanayeneva veditabbā .
Pubbenivāsañāṇacatutthaṃ
V0.354 atītakkhandhānussaraṇakāle atītārammaṇaṃ , nāmagottānussaraṇakāle navattabbārammaṇaṃ .Dibbacakkhuñāṇacatutthaṃ vaṇṇārammaṇattā paccuppannārammaṇaṃ .
Yathākammūpagañāṇacatutthaṃ atītakammameva ārammaṇaṃ karotīti atītārammaṇaṃ .
Anāgataṃsañāṇacatutthaṃ anāgatakkhandhānussaraṇakāle anāgatārammaṇaṃ , nāmagottānussaraṇakāle
P0.375 navattabbārammaṇaṃ .Ākāsānañcāyatanaākiñcaññāyatanacatutthaṃ navattabbārammaṇameva .
Viññāṇañcāyatananevasaññānāsaññāyatanacatutthaṃ atītārammaṇameva .
Lokuttaracatutthaṃ navattabbārammaṇameva .
Kiriyatopi dvādasasu catutthajjhānesu eseva nayo .
Tīṇi
M0.359 jhānāni bahiddhārammaṇāti ajjhattato bahiddhābhūtaṃ nimittaṃ ārabbha pavattito bahiddhārammaṇā .Catutthaṃ jhānan ti idhāpi kusalato terasasu catutthajjhānesu sabbatthapādakacatutthaṃ bahiddhārammaṇameva .
Iddhividhacatutthaṃ kāyavasena cittapariṇāmanepi cittavasena kāyapariṇāmanepi attanova kāyacittārammaṇattā ajjhattārammaṇaṃ ;
‘‘ bahiddhā hatthimpi dassetī ’’ tiādinā nayena pavattakāle bahiddhārammaṇaṃ .
Dibbasotañāṇacatutthaṃ attano kucchigatasaddārammaṇakāle ajjhattārammaṇaṃ , parassa saddārammaṇakāle bahiddhārammaṇaṃ , ubhayavasenāpi ajjhattabahiddhārammaṇaṃ .
Cetopariyañāṇacatutthaṃ bahiddhārammaṇameva .
Pubbenivāsañāṇacatutthaṃ attano khandhānussaraṇakāle ajjhattārammaṇaṃ , parassa khandhānañceva nāmagottassa ca anussaraṇakāle bahiddhārammaṇaṃ .
Dibbacakkhuñāṇacatutthaṃ attano rūpārammaṇakāle ajjhattārammaṇaṃ , parassa rūpārammaṇakāle bahiddhārammaṇaṃ , ubhayavasenāpi ajjhattabahiddhārammaṇaṃ .
Yathākammūpagañāṇacatutthaṃ
V0.355 attano kammajānanakāle ajjhattārammaṇaṃ , parassa kammajānanakāle bahiddhārammaṇaṃ , ubhayavasenāpi ajjhattabahiddhārammaṇaṃ .Anāgataṃsañāṇacatutthaṃ attano anāgate nibbattijānanakāle ajjhattārammaṇaṃ , parassa khandhānussaraṇakāle ceva nāmagottānussaraṇakāle ca bahiddhārammaṇaṃ , ubhayavasenāpi ajjhattabahiddhārammaṇaṃ .
Ākāsānañcāyatanacatutthaṃ bahiddhārammaṇaṃ .
Ākiñcaññāyatanacatutthaṃ navattabbārammaṇaṃ .
Viññāṇañcāyatananevasaññānāsaññāyatanacatutthaṃ ajjhattārammaṇaṃ .
Lokuttaracatutthaṃ bahiddhārammaṇameva .
Kiriyatopi dvādasasu jhānesu ayameva nayoti .
Imasmiṃ
P0.376M0.360 pana jhānavibhaṅge sammāsambuddhena suttantabhājanīyepi lokiyalokuttaramissakāneva jhānāni kathitāni ;abhidhammabhājanīyepi pañhāpucchakepi .
Tayopi hi ete nayā tebhūmakadhammamissakattā ekaparicchedā eva .
Evamayaṃ jhānavibhaṅgopi teparivaṭṭaṃ nīharitvāva bhājetvā dassitoti .
Sammohavinodaniyā vibhaṅgaṭṭhakathāya
Jhānavibhaṅgavaṇṇanā niṭṭhitā .