Tatiyabalaniddeso
811. Tatiyabalaniddese maggoti vā paṭipadāti vā kammassevetaṃ nāmaṃ .
Nirayagāminītiādīsu nirassādaṭṭhena niratiatthena ca nirayo .
Uddhaṃ anugantvā tiriyaṃ añcitāti tiracchānā ;
tiracchānāyeva tiracchānayoni .
Petatāya petti ;
ito pecca gatabhāvenāti attho .
Pettiyeva pettivisayo .
Manassa ussannatāya manussā ;
manussāva manussaloko .
Dibbanti pañcahi kāmaguṇehi adhimattāya vā ṭhānasampattiyāti devā ;
devāva devaloko .
Vānaṃ vuccati taṇhā ;
taṃ tattha natthīti nibbānaṃ .
Nirayaṃ gacchatīti nirayagāmī .
Idaṃ maggaṃ sandhāya vuttaṃ .
Paṭipadā pana nirayagāminī nāma hoti .
Sesapadesupi eseva nayo .
Idaṃ sabbampi paṭipadaṃ tathāgato pajānāti .
Kathaṃ
M0.436 ?Sakalagāmavāsikesupi hi ekato ekaṃ sūkaraṃ vā migaṃ vā jīvitā voropentesu sabbesampi cetanā parassa jīvitindriyārammaṇāva hoti .
Taṃ pana kammaṃ tesaṃ āyūhanakkhaṇeyeva nānā hoti .
Tesu hi eko ādarena chandajāto karoti .
Eko ‘ ehi tvampi karohī ’ ti parehi nippīḷitattā karoti .
Eko samānacchando viya hutvā appaṭibāhiyamāno vicarati .
Tesu eko teneva kammena niraye nibbattati , eko tiracchānayoniyaṃ , eko pettivisaye .
Taṃ tathāgato āyūhanakkhaṇeyeva ‘ iminā nīhārena āyūhitattā esa niraye nibbattissati
P0.455 , esa tiracchānayoniyaṃ , esa pettivisaye ’ ti pajānātiV0.429 .Niraye nibbattamānampi ‘ esa aṭṭhasu mahānirayesu nibbattissati , esa soḷasasu ussadanirayesu nibbattissatī ’ ti pajānāti .
Tiracchānayoniyaṃ nibbattamānampi ‘ esa apādako bhavissati , esa dvipādako , esa catuppādako , esa bahuppādako ’ ti pajānāti .
Pettivisaye nibbattamānampi ‘ esa nijjhāmataṇhiko bhavissati , esa khuppipāsiko , esa paradattūpajīvī ’ ti pajānāti .
Tesu ca kammesu ‘ idaṃ kammaṃ paṭisandhiṃ ākaḍḍhituṃ na sakkhissati , dubbalaṃ dinnāya paṭisandhiyā upadhivepakkaṃ bhavissatīti pajānāti .
Tathā sakalagāmavāsikesu ekato piṇḍapātaṃ dadamānesu sabbesampi cetanā piṇḍapātārammaṇāva hoti .
Taṃ pana kammaṃ tesaṃ āyūhanakkhaṇeyeva purimanayena nānā hoti .
Tesu keci devaloke nibbattissanti , keci manussaloke .
Taṃ tathāgato āyūhanakkhaṇeyeva ‘ iminā nīhārena āyūhitattā esa manussaloke nibbattissati , esa devaloke ’ ti pajānāti .
Devaloke nibbattamānānampi ‘ esa paranimmitavasavattīsu nibbattissati , esa nimmānaratīsu , esa tusitesu , esa yāmesu , esa tāvatiṃsesu , esa cātumahārājikesu , esa bhummadevesu ;
esa pana jeṭṭhakadevarājā hutvā nibbattissati , esa etassa dutiyaṃ vā tatiyaṃ vā ṭhānantaraṃ karonto paricārako hutvā nibbattissatī ’ ti pajānāti .
Manussesu nibbattamānānampi ‘ esa khattiyakule nibbattissati , esa brāhmaṇakule , esa vessakule , esa suddakule ;
esa pana manussesu rājā hutvā nibbattissati , esa etassa dutiyaṃ vā tatiyaṃ vā ṭhānantaraṃ karonto paricārako hutvā nibbattissatī ’ ti pajānāti
M0.437 .Tesu ca kammesu ‘ idaṃ kammaṃ paṭisandhiṃ ākaḍḍhituṃ na sakkhissati , dubbalaṃ dinnāya paṭisandhiyā upadhivepakkaṃ bhavissatī ’ ti pajānāti .
Tathā vipassanaṃ paṭṭhapentesuyeva yena nīhārena vipassanā āraddhā ,‘ esa arahattaṃ pāpuṇissati , esa arahattaṃ pattuṃ na sakkhissati , esa anāgāmīyeva bhavissati , esa sakadāgāmīyeva , esa sotāpannoyeva ;
esa pana maggaṃ vā phalaṃ vā sacchikātuṃ na sakkhissati , lakkhaṇārammaṇāya vipassanāyameva ṭhassati ;
esa paccayapariggaheyeva , esa
P0.456 nāmarūpapariggaheyeva , esa arūpapariggaheyeva , esa rūpapariggaheyeva ṭhassati , esa mahābhūtamattameva vavatthāpessati , esa kiñci sallakkhetuṃ na sakkhissatī ’ ti pajānāti .Kasiṇaparikammaṃ karontesupi ‘ etassa parikammamattameva bhavissati , nimittaṃ uppādetuṃ
V0.430 na sakkhissati ;esa pana nimittaṃ uppādetuṃ sakkhissati , appanaṃ pāpetuṃ na sakkhissati ;
esa appanaṃ pāpetvā jhānaṃ pādakaṃ katvā vipassanaṃ paṭṭhapetvā arahattaṃ gaṇhissatī ’ ti pajānātīti .
Tatiyabalaniddesavaṇṇanā .