3. Nirodhasaccaniddesavaṇṇanā
204. Nirodhasacca niddese yo tassāyeva taṇhāyāti ettha ‘ yo tasseva dukkhassā ’ ti vattabbe yasmā samudayanirodheneva dukkhaṃ nirujjhati no aññathā , yathāha –
‘‘ Yathāpi mūle anupaddave daḷhe ,
Chinnopi rukkho punareva rūhati ;
Evampi taṇhānusaye anūhate ,
Nibbattati dukkhamidaṃ punappunan ’’ ti .( dha . pa .338);
Tasmā taṃ dukkhanirodhaṃ dassento samudayanirodhena dassetuṃ evamāha .
Sīhasamānavuttino hi tathāgatā .
Te dukkhaṃ nirodhentā dukkhanirodhañca dassentā hetumhi paṭipajjanti , na phale .
Suvānavuttino pana aññatitthiyā .
Te dukkhaṃ nirodhentā dukkhanirodhañca dassentā attakilamathānuyogena
P0.113 ceva tasseva ca desanāya phale paṭipajjanti , na hetumhīti .Sīhasamānavuttitāya satthā hetumhi paṭipajjanto yo tassāyevātiādimāha .
Tattha tassāyevāti yā sā uppatti nivesavasena heṭṭhā pakāsitā tassāyeva .
Asesavirāganirodhotiādīni sabbāni nibbānavevacanāneva
M0.106 .Nibbānañhi āgamma taṇhā asesā virajjati nirujjhati .
Tasmā taṃ ‘‘ tassāyeva taṇhāya asesavirāganirodho ’’ ti vuccati .
Nibbānañca āgamma taṇhā cajiyati , paṭinissajjiyati , muccati , na alliyati .
Tasmā nibbānaṃ ‘‘ cāgo paṭinissaggo mutti anālayo ’’ ti vuccati .
Ekameva hi
V0.106 nibbānaṃ .Nāmāni panassa sabbasaṅkhatānaṃ nāmapaṭipakkhavasena anekāni nibbānavevacanāneva honti , seyyathidaṃ – asesavirāganirodho , cāgo , paṭinissaggo , mutti , anālayo , rāgakkhayo , dosakkhayo , mohakkhayo , taṇhākkhayo , anuppādo , appavattaṃ , animittaṃ , appaṇihitaṃ , anāyūhanaṃ , appaṭisandhi , anupapatti , agati , ajātaṃ , ajaraṃ , abyādhi , amataṃ , asokaṃ , aparidevaṃ , anupāyāsaṃ , asaṃkiliṭṭhantiādīni .
Idāni maggena chinnāya nibbānaṃ āgamma appavattipattāyapi ca taṇhāya yesu vatthūsu tassā uppatti dassitā , tattheva abhāvaṃ dassetuṃ sā kho panesātiādimāha .
Tattha yathā puriso khette jātaṃ tittaalābuvalliṃ disvā aggato paṭṭhāya mūlaṃ pariyesitvā chindeyya , sā anupubbena milāyitvā appavattiṃ gaccheyya .
Tato tasmiṃ khette tittaalābu niruddhā pahīnāti vucceyya .
Evameva khette tittaalābu viya cakkhādīsu taṇhā .
Sā ariyamaggena mūlacchinnā nibbānaṃ āgamma appavattiṃ gacchati .
Evaṃ gatā pana tesu vatthūsu khette tittaalābu viya na paññāyati .
Yathā ca aṭavito core ānetvā nagarassa dakkhiṇadvāre ghāteyyuṃ , tato aṭaviyaṃ corā matāti vā māritāti vā vucceyyuṃ ;
evameva aṭaviyaṃ corā viya yā cakkhādīsu taṇhā , sā dakkhiṇadvāre corā viya nibbānaṃ āgamma niruddhattā nibbāne niruddhā .
Evaṃ niruddhā pana tesu vatthūsu aṭaviyaṃ
P0.114 corā viya na paññāyati .Tenassā tattheva nirodhaṃ dassento ‘‘ cakkhuṃ loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ , etthesā taṇhā pahīyamānā pahīyati , ettha nirujjhamānā nirujjhatī ’’ tiādimāha .
Sesamettha uttānatthamevāti .
Nirodhasaccaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā .