Issues
Select Version
Vibhaṅga-aṭṭhakathā
Vibhaṅga-aṭṭhakathā

1. Suttantabhājanīyavaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

1. Suttantabhājanīyavaṇṇanā

431. IdāniP0.303M0.290V0.287 tadanantare iddhipādavibhaṅge cattāroti gaṇanaparicchedo .
Iddhipādāti ettha ijjhatīti iddhi , samijjhati nipphajjatīti attho .
Ijjhanti vā etāya sattā iddhā vuddhā ukkaṃsagatā hontītipi iddhi .
Paṭhamenatthena iddhi eva pādo iddhipādo , iddhikoṭṭhāsoti attho .
Dutiyenatthena iddhiyā pādoti iddhipādo ;
pādoti patiṭṭhā , adhigamupāyoti attho .
Tena hi yasmā uparūparivisesasaṅkhātaṃ iddhiṃ pajjanti pāpuṇanti , tasmā pādoti vuccati .
Evaṃ tāva ‘‘ cattāro iddhipādā ’’ ti ettha attho veditabbo .
Idāni te bhājetvā dassetuṃ idha bhikkhūtiādi āraddhaṃ .
Tattha idha bhikkhūti imasmiṃ sāsane bhikkhu .
Chandasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgatan ti ettha chandahetuko chandādhiko vā samādhi chandasamādhi .
Kattukamyatāchandaṃ adhipatiṃ karitvā paṭiladdhasamādhissetaṃ adhivacanaṃ .
Padhānabhūtā saṅkhārā padhānasaṅkhārā .
Catukiccasādhakassa sammappadhānavīriyassetaṃ adhivacanaṃ .
Samannāgatan ti chandasamādhinā ca padhānasaṅkhārehi ca upetaṃ .
Iddhipādan ti nipphattipariyāyena vā ijjhanakaṭṭhena ijjhanti etāya sattā iddhā vuddhā ukkaṃsagatā hontīti iminā vā pariyāyena iddhīti saṅkhaṃ gatānaṃ upacārajjhānādikusalacittasampayuttānaṃ chandasamādhipadhānasaṅkhārānaṃ adhiṭṭhānaṭṭhena pādabhūtaṃ sesacittacetasikarāsinti attho .
Yañhi parato ‘‘ iddhipādoti tathābhūtassa vedanākkhandho … pe … viññāṇakkhandho ’’ ti vuttaṃ , taṃ iminā atthena yujjati .
Iminā nayena sesesupi attho veditabbo .
Yatheva hi chandaṃ adhipatiṃ karitvā paṭiladdhasamādhiP0.304 chandasamādhītiV0.288 vutto , evaṃ vīriyaṃ … pe … cittaṃ .
Vīmaṃsaṃ adhipatiṃ karitvā paṭiladdhasamādhi vīmaṃsasamādhīti vuccati .
Idāni chandasamādhiādīni padāni bhājetvā dassetuṃ kathañca bhikkhūtiādi āraddhaṃ .
Tattha chandañce bhikkhu adhipatiṃ karitvāti yadi bhikkhu chandaṃ adhipatiṃ chandaṃ jeṭṭhakaṃ chandaṃ dhuraṃ chandaṃ pubbaṅgamaṃ katvā samādhiṃ paṭilabhati nibbatteti , evaṃ nibbattito ayaṃ samādhi chandasamādhi nāma vuccatīti attho .
VīriyañcetiādīsupiM0.291 eseva nayo .
Ime vuccanti padhānasaṅkhārāti ettāvatā chandiddhipādaṃ bhāvayamānassa bhikkhuno padhānābhisaṅkhārasaṅkhātacatukiccasādhakaṃ vīriyaṃ kathitaṃ .
Tadekajjhaṃ abhisaññūhitvāti taṃ sabbaṃ ekato rāsiṃ katvāti attho .
Saṅkhyaṃ gacchatīti etaṃ vohāraṃ gacchatīti veditabbanti attho .
433. Idāni ‘‘ chandasamādhipadhānasaṅkhāro ’’ ti etasmiṃ padasamūhe chandādidhamme bhājetvā dassetuṃ tattha katamo chandotiādi āraddhaṃ .
Taṃ uttānatthameva .
Upeto hotīti iddhipādasaṅkhāto dhammarāsi upeto hoti .
Tesaṃ dhammānan ti tesaṃ sampayuttānaṃ chandādidhammānaṃ .
Iddhi samiddhītiādīni sabbāni nipphattivevacanāneva .
Evaṃ santepi ijjhanakaṭṭhena iddhi .
Sampuṇṇā iddhi samiddhi ;
upasaggena vā padaṃ vaḍḍhitaṃ .
Ijjhanākāro ijjhanā .
Samijjhanāti upasaggena padaṃ vaḍḍhitaṃ .
Attano santāne pātubhāvavasena labhanaṃ lābho .
Parihīnānampi vīriyārambhavasena puna lābho paṭilābho ;
upasaggena vā padaṃ vaḍḍhitaṃ .
Pattīti adhigamo .
Aparihānavasena sammā pattīti sampatti .
Phusanāti paṭilābhaphusanā .
SacchikiriyātiP0.305 paṭilābhasacchikiriyāva .
Upasampadāti paṭilābhaupasampadā evāti veditabbā .
Tayābhūtassāti tena ākārena bhūtassa ;
te chandādidhamme paṭilabhitvā ṭhitassāti attho .
Vedanākkhandhotiādīhi chandādayo anto katvā cattāropi khandhā kathitā .
Te dhammeti te cattāro arūpakkhandhe ;
chandādayo vā tayo dhammetipi vuttaṃ .
Āsevatītiādīni vuttatthāneva .
Sesaiddhipādaniddesesupi imināva nayena attho veditabbo .
EttāvatāV0.289 kiṃ kathitanti ?
Catunnaṃ bhikkhūnaṃ matthakappattaṃ kammaṭṭhānaṃ kathitaṃ .
Eko hi bhikkhu chandaṃ avassayati ;
kattukamyatākusaladhammacchandena atthanipphattiyaṃ sati ‘ ahaṃ lokuttaradhammaṃ nibbattessāmi , natthi mayhaṃ etassa nibbattane bhāro ’ ti chandaṃ jeṭṭhakaṃ chandaṃ dhuraṃ chandaṃ pubbaṅgamaṃ katvā lokuttaradhammaṃ nibbatteti .
Eko vīriyaṃ avassayati .
Eko cittaṃ , eko paññaṃ avassayati .
Paññāya atthanipphattiyaṃ sati ‘ ahaṃ lokuttaradhammaṃ nibbattessāmiM0.292 , natthi mayhaṃ etassa nibbattane bhāro ’ ti paññaṃ jeṭṭhakaṃ paññaṃ dhuraṃ paññaṃ pubbaṅgamaṃ katvā lokuttaradhammaṃ nibbatteti .
Kathaṃ ?
Yathā hi catūsu amaccaputtesu ṭhānantaraṃ patthetvā vicarantesu eko upaṭṭhānaṃ avassayi , eko sūrabhāvaṃ , eko jātiṃ , eko mantaṃ .
Kathaṃ ?
Tesu hi paṭhamo ‘ upaṭṭhāne appamādakāritāya atthanipphattiyā sati labbhamānaṃ lacchāmetaṃ ṭhānantaran ’ ti upaṭṭhānaṃ avassayi .
Dutiyo ‘ upaṭṭhāne appamattopi ekacco saṅgāme paccupaṭṭhite saṇṭhātuṃ na sakkoti ;
avassaṃ kho pana rañño paccanto kuppissati ;
tasmiṃ kuppite rathadhure kammaṃ katvā rājānaṃ ārādhetvā āharāpessāmetaṃ ṭhānantaran ’ ti sūrabhāvaṃ avassayi .
Tatiyo ‘ sūrabhāvepi sati ekacco hīnajātiko hoti ;
jātiṃ sodhetvā ṭhānantaraṃ dadantā mayhaṃ dassantī ’ ti jātiṃ avassayi .
Catuttho ‘ jātimāpi eko amantanīyo hoti ;
mantena kattabbakicce uppanne āharāpessāmetaṃ ṭhānantaran ’ ti mantaṃP0.306 avassayi .
Te sabbepi attano attano avassayabalena ṭhānantarāni pāpuṇiṃsu .
Tattha upaṭṭhāne appamatto hutvā ṭhānantaraṃ patto viya chandaṃ avassāya kattukamyatākusaladhammacchandena atthanibbattiyaṃ sati ‘ ahaṃ lokuttaradhammaṃ nibbattessāmi , natthi mayhaṃ etassa nibbattane bhāro ’ ti chandaṃ jeṭṭhakaṃ chandaṃ dhuraṃ chandaṃ pubbaṅgamaṃ katvā lokuttaradhammanibbattako daṭṭhabbo , raṭṭhapālatthero ( ma . ni .2.293 ādayo ) viya .
So hi āyasmā chandaṃ dhuraṃ katvā lokuttaradhammaṃ nibbattesi .
Sūrabhāvena rājānaṃ ārādhetvā ṭhānantaraṃ patto viya vīriyaṃ jeṭṭhakaṃ vīriyaṃ dhuraṃ vīriyaṃ pubbaṅgamaṃ katvā lokuttaradhammanibbattako daṭṭhabbo , soṇatthero ( mahāva .243) viya .
So hi āyasmā vīriyaṃ dhuraṃ katvā lokuttaradhammaṃ nibbattesi .
JātisampattiyāV0.290 ṭhānantaraṃ patto viya cittaṃ jeṭṭhakaṃ cittaṃ dhuraṃ cittaṃ pubbaṅgamaṃ katvā lokuttaradhammanibbattako daṭṭhabbo , sambhūtatthero viya .
So hi āyasmā cittaṃ dhuraṃ katvā lokuttaradhammaṃ nibbattesi .
Mantaṃ avassāya ṭhānantarappatto viya vīmaṃsaṃ jeṭṭhakaṃ vīmaṃsaṃ dhuraṃ vīmaṃsaṃ pubbaṅgamaṃ katvāM0.293 lokuttaradhammanibbattako daṭṭhabbo , thero mogharājā viya .
So hi āyasmā vīmaṃsaṃ dhuraṃ katvā lokuttaradhammaṃ nibbattesi .
Ettha ca tayo chandasamādhipadhānasaṅkhārasaṅkhātā dhammā iddhīpi honti iddhipādāpi .
Sesā pana sampayuttakā cattāro khandhā iddhipādāyeva .
Vīriyacittavīmaṃsasamādhipadhānasaṅkhārasaṅkhātāpi tayo dhammā iddhīpi honti iddhipādāpi .
Sesā pana sampayuttakā cattāro khandhā iddhipādāyeva .
Ayaṃ tāva abhedato kathā .
Bhedato pana ‘ chando ’ iddhi nāma .
Chandadhurena bhāvitā cattāro khandhā chandiddhipādo nāma .
Samādhi padhānasaṅkhāroti dve dhammā saṅkhārakkhandhavasena chandiddhipāde pavisanti ;
pāde paviṭṭhātipi vattuṃ vaṭṭatiyeva .
Tattheva ‘ samādhi ’ iddhi nāma .
Samādhidhurena bhāvitā cattāro khandhā samādhiddhipādo nāma .
ChandoP0.307 padhānasaṅkhāroti dve dhammā saṅkhārakkhandhavasena samādhiddhipāde pavisanti ;
pāde paviṭṭhātipi vattuṃ vaṭṭati eva .
Tattheva ‘ padhānasaṅkhāro ’ iddhi nāma .
Padhānasaṅkhārabhāvitā cattāro khandhā padhānasaṅkhāriddhipādo nāma .
Chando samādhīti dve dhammā saṅkhārakkhandhavasena padhānasaṅkhāriddhipāde pavisanti ;
pāde paviṭṭhātipi vattuṃ vaṭṭati eva .
Tattheva ‘ vīriyaṃ ’ iddhi nāma ,‘ cittaṃ ’ iddhi nāma ,‘ vīmaṃsā ’ iddhi nāma … pe … pāde paviṭṭhātipi vattuṃ vaṭṭati eva .
Ayaṃ bhedato kathā nāma .
Ettha pana abhinavaṃ natthi ;
gahitameva vibhūtadhātukaṃ kataṃ .
Kathaṃ ?
Chando , samādhi , padhānasaṅkhāroti ime tayo dhammā iddhīpi honti iddhipādāpi .
Sesā sampayuttakā cattāro khandhā iddhipādāyeva .
Ime hi tayo dhammā ijjhamānā sampayuttakehi catūhi khandhehi saddhiṃyeva ijjhanti , na vinā .
Sampayuttakā pana cattāro khandhā ijjhanakaṭṭhena iddhi nāma honti , patiṭṭhānaṭṭhena pādo nāma .
‘ Iddhī ’ ti vā ‘ iddhipādo ’ ti vā na aññassa kassaci adhivacanaṃ , sampayuttakānaṃ catunnaṃ khandhānaṃyeva adhivacanaṃ .
Vīriyaṃ , cittaṃ , vīmaṃsāsamādhipadhānasaṅkhāroti tayo dhammā … pe … catunnaṃ khandhānaṃyeva adhivacanaṃ .
ApicaV0.291 pubbabhāgo pubbabhāgo iddhipādo nāma ;
paṭilābho paṭilābho iddhi nāmāti veditabbo .
Ayamattho upacārena vā vipassanāya vā dīpetabbo .
Paṭhamajjhānaparikammañhi iddhipādo nāma , paṭhamajjhānaṃ iddhi nāma .
Dutiyatatiyacatutthaākāsānañcāyatana , viññāṇañcāyatanaākiñcaññāyatananevasaññānāsaññāyatanaparikammaṃM0.294 iddhipādo nāma , nevasaññānāsaññāyatanaṃ iddhi nāma .
Sotāpattimaggassa vipassanā iddhipādo nāma , sotāpattimaggo iddhi nāma .
Sakadāgāmi , anāgāmi , arahattamaggassa vipassanā iddhipādo nāma , arahattamaggo iddhi nāma .
Paṭilābhenāpi dīpetuṃ vaṭṭatiyeva .
Paṭhamajjhānañhi iddhipādo nāma , dutiyajjhānaṃ iddhi nāma ;
dutiyajjhānaṃ iddhipādo nāma , tatiyajjhānaṃ iddhi nāma … pe … anāgāmimaggo iddhipādo nāma , arahattamaggo iddhi nāma .
KenaṭṭhenaP0.308 iddhi ?
Kenaṭṭhena pādoti ?
Ijjhanakaṭṭheneva iddhi .
Patiṭṭhānaṭṭheneva pādo .
Evamidhāpi iddhīti vā pādoti vā na aññassa kassaci adhivacanaṃ , sampayuttakānaṃ catunnaṃ khandhānaṃyeva adhivacananti .
Evaṃ vutte pana idamāhaṃsu – catunnaṃ khandhānameva adhivacanaṃ bhaveyya , yadi satthā parato uttaracūḷabhājanīyaṃ nāma na āhareyya .
Uttaracūḷabhājanīye pana ‘‘ chandoyeva chandiddhipādo , vīriyameva , cittameva , vīmaṃsāva vīmaṃsiddhipādo ’’ ti kathitaṃ .
Keci pana ‘‘ iddhi nāma anipphannā , iddhipādo nipphanno ’’ ti vadiṃsu .
Tesaṃ vacanaṃ paṭikkhipitvā iddhīpi iddhipādopi ‘ nipphanno tilakkhaṇabbhāhato ’ ti sanniṭṭhānaṃ kataṃ .
Iti imasmiṃ suttantabhājanīye lokiyalokuttaramissakā iddhipādā kathitāti .
Suttantabhājanīyavaṇṇanā .