Ikārantapulliṅgarāsi
‘ Gasīnan ’ ti lopo , muni gacchati .
165. Lopo [ ka .118; rū .146; nī .293].
Jha , lato yonaṃ lopo hoti .
‘ Yolopanīsu dīgho ’ ti dīgho .
Munī gacchanti .
166. Yosu jhissa pume [ ka .96; rū .148; nī .259].
Pulliṅge yosu jhasaññassa i-kārassa ṭa hoti vā .
Munayo gacchanti .
Jhissāti kiṃ ?
Rattiyo , daṇḍino .
Pumeti kiṃ ?
Aṭṭhīni .
Bho muni ,‘ ayunaṃ vā dīgho ’ ti dīgho , bho munī , bhonto munī , bhonto munayo , muniṃ , munī , munayo , muninā , munīhi , munībhi , munissa , munino , munīnaṃ , munismā , munimhā .
167. Nā
M0.101 smāssa [ ka .215; rū .41; nī .442].Jha , lato smāssa nā hoti vā .
Muninā , munīhi , munībhi , munissa , munino , munīnaṃ , munismiṃ , munimhi , munīsu .
Isi gacchati , isī , isayo , bho isi , bho isī , bhonto isī , bhonto isayo iccādi .
Aggi jalati , aggī , aggayo , bho aggi , bho aggī , bhonto aggī , bhonto aggayo iccādi .
Evaṃ kucchi , muṭṭhi , gaṇṭhi , maṇi , pati , adhipati , gahapati , senāpati , narapati , yati , ñāti , sāti , vatthi , atithi , sārathi , bondi , ādi , upādi , nidhi , vidhi , odhi , byādhi , samādhi , udadhi , upadhi , nirupadhi , dhani , senāni , kapi , dīpi , kimi , timi , ari , hari , giri , kali , bali , sāli , añjali , kavi , ravi , asi , masi , kesi , pesi , rāsi , ahi , vīhiiccādayo .
Visesavidhānamuccate .
Mahāvuttinā akatarassehipi kehici jhasaññehi yonaṃ no hoti ,‘‘ cha munino agāramunino , anagāramunino , sekhamunino , asekhamunino , paccekamunino , munimunino ’’ ti [ mahāni .14] ca ‘‘ ñāṇupapannā munino vadantī ’’ ti ca ‘‘ ekamekāya itthiyā , aṭṭhaṭṭha patino siyun ’’ ti ca [ jā .2.21.344]‘‘ patino kiramhākaṃ visiṭṭhanārīna ’’[ vi . van .323] ti ca ‘‘ haṃsādhipatino ime ’’ ti [ jā .2.21.38] ca suttapadāni dissanti .
Gāthāsu ‘ ghabrahmāditve ’ ti munito gassa ettañca hoti , porohicco tavaṃ mune [ apa . thera 1.1.540], dhammadasso tavaṃ mune [ apa . thera 1.1.540], ciraṃ
M0.102 jīva mahāvīra , kappaṃ tiṭṭha mahāmune [ apa . thera 1.2.168], paṭiggaṇha mahāmune [ apa . thera 1.41.83].Tuyhatthāya mahāmuneti [ apa . thera 1.3.345].
Tehiyeva aṃvacanassa nañca hoti , tamāhu ekaṃ muninaṃ carantaṃ [ su . ni .210], muninaṃ monapathesu sikkhamānaṃ [ jā .1.8.44], pitaraṃ puttagiddhinaṃ [ jā .2.22.2377], sabbakāmasamiddhinaṃ [ jā .1.13.103].
Isisadde pana –
168. Ṭe sissisismā [ ṭe sissasmā ( mūlapāṭhe )].
Isimhā sissa ṭe hoti vā .
Yo no ’ jja vinaye kaṅkhaṃ , atthadhammavidū ise [ jā .2.22.1164].
‘ Ghabrahmāditve ’ ti gassa ettañca hoti , nisīdāhi mahāise [ jā .2.20.114], tvaṃ no ’ si saraṇaṃ ise [ jā .2.22.1326], putto uppajjataṃ ise [ jā .1.14.104].
169. Dutiyassa yossa .
Isimhā dutiyassa yossa ṭe hoti vā .
Samaṇe brāhmaṇe vande , sampannacaraṇe ise [ jā .1.16.314].
Samāse pana mahesi gacchati , mahesī gacchanti , mahesayo , mahesino .
Aṃvacane mahesinanti sijjhati .
‘‘ Saṅgāyiṃsu mahesayo [ vi . va . ganthārambhakathā pe . va . ganthārambhakathā ], vānamuttā mahesayo ’’ ti [ abhidhammatthasaṅgahe 113 piṭṭhe ] ca ‘‘ na taṃ sammaggatā yaññaṃ , upayanti mahesino , etaṃ sammaggatā yaññaṃ , upayanti mahesino [ saṃ . ni .1.120], pahantā mahesino kāme , yena tiṇṇā mahesino ’’ ti ca ‘‘ mahesiṃ vijitāvinan ’’ ti [ ma . ni .2.459] ca ‘‘ saṅghañcāpi mahesinaṃ , kuñjaraṃva mahesinaṃ , upagantvā mahesinaṃ
M0.103 [ bu . vaṃ .9.1], khippaṃ passa mahesinaṃ [ jā .2.19.70], katakiccaṃ mahesinan ’’ ti [ jā .2.19.102] ca suttapadāni dissanti .Aggisadde –
170. Sissaggito ni [ ka .95; rū .145; nī .254;‘ sissāggito ni ’( bahūsu )].
Aggito sissa ni hoti vā .
Aggi jalati , aggini jalati , aggī jalanti , aggayo iccādi .
Pāḷiyaṃ pana ‘‘ aggi , gini , agginī ’’ ti tayo aggipariyāyā dissanti –
‘‘ rāgaggi , dosaggi , mohaggī ’’ ti [ a . ni .7.46] ca ‘‘ channā kuṭi āhito gini , vivaṭā kuṭi nibbuto gini [ su . ni .19], mahāgini sampajjalito [ theragā .702( thokaṃ visadisaṃ )], yasmā so jāyate ginī ’’ ti [ jā .1.10.58] ca ‘‘ agginiṃ sampajjalitaṃ pavisantī ’’ ti [ su . ni .675] ca .
Tesaṃ visuṃ visuṃ rūpamālā labbhati .
Seṭṭhi , pati , adhipati , senāpati , atithi , sārathisaddehi ca yonaṃ no hoti , aṃvacanassa naṃ hoti vā , seṭṭhino , seṭṭhinaṃ , patino , patinaṃ , adhipatino , adhipatinaṃ , senāpatino , senāpatinaṃ , atithino , atithinaṃ , sārathino , sārathinanti .
Gahapatayo , jānipatayo iccādīni niccarūpāni dissanti .
Ādisadde –
‘ Ratthyādīhi ṭo smiṃno ’ ti smiṃno ṭo hoti , ādismiṃ , ādimhi , ādo , gāthādo , pādādo .
‘‘ Ādiṃ , gāthādiṃ , pādādiṃ ’’ iccādīsu pana ādhāratthe dutiyā eva ‘‘ imaṃ rattiṃ , imaṃ divasaṃ , purimaṃ disaṃ , pacchimaṃ disaṃ , taṃ khaṇaṃ , taṃ layaṃ , taṃ muhuttaṃ ’’ iccādīsu viya .
Idāni samāse jhissa ṭādesābhāvo vuccati .
171. Itoññatthe
M0.104 pume .Pume aññapadatthasamāse i-kāramhā paṭhamā , dutiyāyonaṃ kamena no , ne honti vā .
Suttavibhattena uttarapadatthasamāsepi kvaci yonaṃ no , ne honti .
Paṭhamāyomhi –
Micchādiṭṭhino , sammādiṭṭhino , muṭṭhassatino , upaṭṭhitassatino , asāre sāramatino [ dha . pa .11], nimmānaratino devā , ye devā vasavattino [ saṃ . ni .1.168], aṭṭhete cakkavattino , dhamme dhammānuvattino [ saṃ . ni .5.34], saggaṃ sugatino yanti [ dha . pa .126], tomara ’ ṅkusapāṇino [ jā .2.22.223], daṇḍamuggarapāṇino , ariyavuttino , nipakā santavuttino iccādi .
Dutiyāyomhi –
Muṭṭhassatine , upaṭṭhitassatine , ariyavuttine , tomara ’ ṅkusapāṇine [ jā .2.22.190] iccādi .
Vātveva ?
Micchādiṭṭhī janā gacchanti , micchādiṭṭhī jane passati .
Garū pana ‘‘ tomara ’ ṅkusapāṇayo , atthe visāradamatayo ’’ ti [ ka .253] rūpāni idha icchanti .
Aññattheti kiṃ ?
Micchādiṭṭhiyo dhammā , micchādiṭṭhiyo dhamme .
Pumeti kiṃ ?
Micchādiṭṭhiniyo itthiyo , micchādiṭṭhīni kulāni .
172. Ne smiṃno kvaci [ nī .453].
Pume aññatthe ito smiṃno kvaci ne hoti .
Kataññumhi ca posamhi , sīlavante ariyavuttine [ jā .1.10.78].
Sabbakāmasamiddhine kule , chattapāṇine , daṇḍapāṇine , tomara ’ ṅkusapāṇine [ jā .2.22.190] iccādi .
Suttavibhattena
M0.105 ītopi smiṃno kvaci ne hoti , mātaṅgasmiṃ yasassine [ jā .2.19.96], devavaṇṇine , brahmavaṇṇine , arahantamhi tādine [ theragā .1182] iccādi .Ikārantapulliṅgarāsi niṭṭhito .