Issues
Niruttidīpanīpāṭha
Niruttidīpanīpāṭha

Tyādi

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

Tyādi

‘ Kyo bhāvakammesū …’ ti ṇi , ṇāpipaccayantato yo .
574. Kyassa [ ka .442; rū .448; nī .922].
Kriyatthā parassa kyassa ādimhi īña hoti .
Tena maggo bhāvīyati , tena maggā bhāvīyanti , tena tvaṃ bhāvīyasi , tena tumhe bhāvīyatha , tena ahaṃ bhāvīyāmi , tena mayaṃ bhāvīyāma .
Rassatte-bhāviyati , bhāviyanti .
Dvitte-bhāviyyati , bhāviyyanti .
Tathā bhāvayīyati , bhāvayīyanti .
Rassatte-bhāvayiyati , bhāvayiyanti .
Dvitte-bhāvayiyyati , bhāvayiyyanti .
Akammikāpi yā dhātu , kārite tve ’ kakammikā ;
Ekakammā dvikammā ca , dvikammā ca tikammakā .
ItiM0.361 suddhakatturūpaṃ , suddhakammarūpaṃ , hetukatturūpaṃ , hetukammarūpanti ekadhātumhi cattāri nipphannarūpāni labbhanti .
Katturūpena cettha kammakatturūpampi saṅgayhati .
Kusūlo bhijjati , bhijjanadhammo bhijjati .
Kammarūpena ca kattukammarūpampi saṅgayhati .
Tattha yaṃ padaṃ kattuvācakaṃ samānaṃ saddarūpena kammarūpaṃ bhavati , taṃ kattukammarūpaṃ nāma , taṃ pāḷiyaṃ bahulaṃ dissati .
Rūpaṃ vibhāviyyati [ mahāni .108], atikkamiyyati , samatikkamiyyati , vītivattiyyati , nimittaṃ abhibhuyyatīti gotrabhu [ paṭi . ma .1.59], pavattaṃ abhibhuyyati [ paṭi . ma .1.59], cutiṃ abhibhuyyati , upapattiṃ abhibhuyyatīti [ paṭi . ma .1.59] gotrabhu iccādi .
Tathā so pahīyethāpi nopi pahīyetha [ saṃ . ni .1.249], so pahīyissati [ saṃ . ni .1.249], nihiyyati yaso tassa [ dī . ni .3.246], hiyyoti hiyyati poso , pareti parihāyati [ jā .1.15.348], ājānīyā hasīyanti [ jā .2.22.2369], vidhurassa hadayaṃ dhaniyati [ jā .2.22.1350] iccādi .
Yañca ‘ yamhi dā dhā mā thā hā pā maha mathādīnamī ’ ti kaccāyane suttaṃ , taṃ kammani icchanti , kattari eva yujjati kammani ivaṇṇāgamassa sabbhāvā .
Saddanītiyaṃ pana ‘‘ so pahīyissatī ’’ ti padānaṃ bhāvarūpattaṃ daḷhaṃ vadati , tāni pana kattukammarūpāni evāti .
Ettha ca vattamānaṃ catubbidhaṃ niccapavattaṃ , pavattāvirataṃ , pavattuparataṃ , samīpavattamānanti .
Tattha niccapavatte – idhāyaṃ pabbato tiṭṭhati , candimasūriyā pariyāyanti , disā bhanti virocamānā [ a . ni .4.69].
PavattāvirateM0.362 – api nu te gahapati kule dānaṃ dīyatīti , dīyati me bhante kule dānaṃ [ a . ni .9.20].
Ettha ca yāva dāne saussāho , tāva yathāpavattā dānakriyā vattamānā eva nāma hoti ussāhassa aviratattā .
Pavattuparate – na khādati ayaṃ maṃsaṃ , neva pāṇaṃ hanati [ a . ni .3.67], na adinnaṃ ādiyati [ a . ni .3.67].
Ettha yāva tabbipakkhakriyaṃ na karoti , tāva viramaṇakriyā vattamānā eva nāma hoti .
Samīpe – atīte – kuto nu tvaṃ āgacchasi [ saṃ . ni .1.130], rājagahato āgacchāmīti .
Anāgate – dhammaṃ te desemi , sādhukaṃ suṇohi .
Suttavibhattena tadāyoge atītepi ayaṃ vibhatti hoti , vākacīrāni dhunanto , gacchāmi ambare tadā [ bu . vaṃ .2.37].
Yāva , pure , purāyoge anāgatepi-idheva tāva tiṭṭhāhi , yāvāhaṃ āgacchāmi , yaṃnūnāhaṃ dhammañca vinayañca saṅgāyeyyaṃ [ pārā . aṭṭha .1. paṭhamamahāsaṅgītikathā ], pure adhammo dibbati , dhammo paṭibāhiyyati [ cūḷava .437], dante ime chinda purā marāmi [ jā .1.16.127].
Ekaṃsatthepi-nirayaṃ nūnagacchāmi , ettha me natthi saṃsayo [ jā .2.22.331].
Avassambhāviyatthepi-dhuvaṃ buddho bhavāmahaṃ [ bu . vaṃ .2.109], dhuvaṃ buddho bhavissati [ bu . vaṃ .2.81] vā .
Aniyamatthepi-manasā ce pasannena , bhāsati vā karoti vā [ dha . pa .2] cintetīti cittaṃ [ dha . sa . aṭṭha .1], phusatīti phasso [ dha . sa . aṭṭha .1], bujjhatīti buddho .
KadāM0.363 karahiyogepi-kadā gacchati , karahi gacchati , gamissati vā .
Iti tyādi .