Catutthīvibhattirāsi
Kasmiṃ atthe catutthī ?
309. Sampadāne catutthī [ ka .293; rū .301; nī .605; catutthī sampadāne ( bahūsu ), caṃ .2.1.73; pā .2.3.13].
Sampadāne catutthī hoti .
Sammā padīyate assāti sampadānaṃ , sampaṭicchakanti vuttaṃ hoti .
Taṃ vatthusampaṭicchakaṃ , kriyāsampaṭicchakan ti duvidhaṃ .
Bhikkhussa cīvaraṃ deti , buddhassa silāghate .
Puna anirākaraṇaṃ , anumati , ārādhananti tividhaṃ hoti .
Tattha na nirākaroti na nivāretīti anirākaraṇaṃ , diyyamānaṃ na paṭikkhipatīti attho .
Asati hi paṭikkhipane sampaṭicchanaṃ nāma hotīti .
Kāyacittehi sampaṭicchanākāraṃ dassetvā paṭiggaṇhantaṃ sampadānaṃ anumati nāma .
Vividhehi āyācanavacanehi parassa cittaṃ ārādhetvā sampaṭicchantaṃ ārādhanaṃ nāma .
Bodhirukkhassa jalaṃ deti , bhikkhussa annaṃ deti , yācakassa annaṃ deti .
Kriyāsampaṭicchakaṃ nānākriyāvasena bahuvidhaṃ .
Tattha
M0.185 rocanakriyāyoge –Tañca amhākaṃ ruccati ceva khamati ca [ ma . ni .1.179; ma . ni .2.435], pabbajjā mama ruccati [ jā .2.22.43], kassa sāduṃ na ruccati , na me ruccati bhaddante , ulūkassābhisecanaṃ [ jā .1.3.60].
Gamanaṃ mayhaṃ ruccati , māyasmantānampi saṅghabhedo ruccittha [ pārā .418], yassāyasmato na khamati , khamati saṅghassa [ pārā .438], bhattaṃ mayhaṃ chādeti , bhattamassa nacchādeti [ cūḷava .282], tesaṃ bhikkhūnaṃ lūkhāni bhojanāni nacchādenti [ mahāva .261( thokaṃ visadisaṃ )].
Tattha ‘ chādetī ’ ti icchaṃ uppādetīti attho .
Dhāraṇappayoge –
Chattaggāho rañño chattaṃ dhāreti , sampatijātassa bodhisattassa devā chattaṃ dhārayiṃsu .
Buddhassa silāghate , thometīti attho , tuyhaṃ hanute , tuṇhibhāvena vañcetīti attho , bhikkhunī bhikkhussa bhuñjamānassa pānīyena vā vidhūpanena vā upaṭṭhāti [ pāci .816( visadisaṃ )].
Dutiyāpi hoti , rañño upaṭṭhāti , rājānaṃ upaṭṭhāti , ahaṃ bhotiṃ upaṭṭhissaṃ [ jā .2.22.1934], ahaṃ taṃ upaṭṭhissāmi , mātāpituupaṭṭhānaṃ [ khu . pā .5.6], tuyhaṃ sapate , sapassu me vepacitti [ saṃ . ni .1.253], sapathampi te samma ahaṃ karomi [ jā .2.21.407], tava mayi saddahanatthaṃ saccaṃ karomīti attho , rañño sataṃ dhāreti , idha kulaputto na kassaci kiñci dhāreti [ a . ni .4.62], tassa rañño mayaṃ nāgaṃ dhārayāma .
Tattha ‘ rañño sataṃ dhāretī ’ ti sataṃ balidhanaṃ vā daṇḍadhanaṃ vā nidetīti [ nidhetīti , nidhema ( keci )] attho ,‘‘ iṇaṃ katvā gaṇhātī ’’ ti ca vadanti .
‘ Dhārayāmā ’ ti puna nidema [ nidhetīti , nidhema ( keci )], tuyhaṃ saddahati , mayhaṃ saddahati , saddahāsi siṅgālassa , surāpītassa brāhmaṇa [ jā .1.1.113].
Devāpi
M0.186 te pihayanti tādino [ dha . pa .94( tassa pihayanti )], devāpi tesaṃ pihayanti , sambuddhānaṃ satīmataṃ [ dha . pa .181],‘ pihayantī ’ ti punappunaṃ daṭṭhuṃ patthentīti attho .Dutiyāpi hoti , sace maṃ pihayasi , dhanaṃ piheti , hiraññaṃ piheti , suvaṇṇaṃ piheti .
Tatiyāpi dissati , rūpena piheti , saddena piheti iccādi .
Tassa kujjha mahāvīra [ jā .1.4.49], mā me kujjha rathesabha [ jā .2.22.1696( kujjhi )], yadihaṃ tassa kuppeyyaṃ , mātu kuppati , pitu kuppati , yo appaduṭṭhassa narassa dussati [ dha . pa .125; su . ni .667; jā .1.5.94], duhayati disānaṃ megho , pūreti vināseti vāti attho , akāle vassanto hi vināseti nāma , yo mittānaṃ na dubbhati [ jā .2.22.19], aduṭṭhassa tuvaṃ dubbhi [ jā .1.16.295], mittānaṃ na dubbheyya , titthiyā issanti samaṇānaṃ , ussūyanti dujjanā guṇavantānaṃ , pativissakānaṃ ujjhāpesi [ ma . ni .1.226( ujjhāpesi )], mā tumhe tassa ujjhāyittha [ udā .26( visadisaṃ )], mahārājānaṃ ujjhāpetabbaṃ viravitabbaṃ vikkanditabbaṃ , kyāhaṃ ayyānaṃ aparajjhāmi [ pārā .383] ayye vā , rañño aparajjhati rājānaṃ vā , ārādho me rājā hoti .
Pati , āpubbassa su-dhātussa anu , patipubbassa ca gī-dhātussa yoge sampadāne catutthī .
Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi ‘‘ bhikkhavo ’’ ti ,‘‘ bhaddante ’’ ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ [ a . ni .1.1].
Ettha ca pubbavākye āmantanakriyāya kattā bhagavā , so paravākye paccāsuyoge sampadānaṃ hoti ,‘ paccassosun ’ ti bhaddanteti paṭivacanaṃ adaṃsūti attho .
Bhikkhū buddhassa āsuṇanti , rājā bimbisāro pilindavacchattherassa ārāmikaṃ paṭissutvā [ mahāva .270], amacco rañño bimbisārassa paṭissutvā [ mahāva .270], sampaṭicchitvāti attho , bhikkhu janaṃ dhammaṃ sāveti
M0.187 , jano tassa bhikkhuno anugiṇāti paṭigiṇāti , sādhukāraṃ detīti attho .Ārocanatthayoge –
Ārocayāmi vo bhikkhave [ ma . ni .1.416], paṭivedayāmi vo bhikkhave [ ma . ni .1.416], āmantayāmi vo bhikkhave [ dī . ni .2.218( visadisaṃ )], dhammaṃ vo desessāmi [ ma . ni .3.105], bhikkhūnaṃ dhammaṃ deseti , yathā no bhagavā byākareyya , niruttiṃ te pavakkhāmi , ahaṃ te ācikkhissāmi , ahaṃ te kittayissāmi , bhikkhūnaṃ etadavoca .
310. Tadatthe [ ka .277; rū .303; nī .554].
Tassā tassā kriyāya atthoti tadattho , tadatthe sampadāne catutthī hoti .
311. Sassāya catutthiyā [ ka .109; rū .304; nī .279-80].
Akārantato catutthībhūtassa sassa āyo hoti vā .
Vinayo saṃvaratthāya , saṃvaro avippaṭisāratthāya , avippaṭisāro pāmujjatthāya , pāmujjaṃ pītatthāya , pīti passaddhatthāya , passaddhi sukhatthāya , sukhaṃ samādhatthāya , samādhi yathābhūtañāṇadassanatthāya , yathābhūtañāṇadassanaṃ nibbidatthāya , nibbidā virāgatthāya , virāgo vimuttatthāya , vimutti vimuttiñāṇadassanatthāya , vimuttiñāṇadassanaṃ anupādāparinibbānatthāya [ pari .366], atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ [ ma . ni .1.50], alaṃ kukkuccāya [ pārā .38], alaṃ sammohāya , pākāya vajati , yuddhāya gacchati , gāmaṃ piṇḍāya pāvisiṃ [ pāci .902].
Tumatthopi
M0.188 tadatthe saṅgayhati , alaṃ mitte sukhāpetuṃ , amittānaṃ dukhāya ca [ jā .2.17.13].Lokānukampāya buddho loke uppajjati , alaṃ phāsuvihārāya , abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṃvattati [ mahāva .13].
Alamatthayoge –
Alaṃ mallo mallassa , arahati mallo mallassa , alaṃ te idha vāsena [ pārā .436], alaṃ te hiraññasuvaṇṇena , kiṃ me ekena tiṇṇena [ bu . vaṃ .2.56], kiṃ te jaṭāhi dummedha , kiṃ te ajinasāṭiyā [ dha . pa .394].
Maññanāpayoge anādare apāṇismimeva catutthī , kaṭṭhassa tuvaṃ maññe , kaliṅgarassa [ kaḷiṅgarassa , kaḷaṅgarassa ( ka .)] tuvaṃ maññe , jīvitaṃ tiṇāyapi na maññati .
Anādareti kiṃ ?
Suvaṇṇaṃ taṃ maññe .
Apāṇisminti kiṃ ?
Gadrabhaṃ tuvaṃ maññe .
Gatyatthānaṃ nayanatthānañca dhātūnaṃ kammani catutthī , appo saggāya gacchati [ dha . pa .174], yo maṃ dakāya neti [ jā .1.6.97], nirayāyupakaḍḍhati [ dha . pa .311], mūlāya paṭikasseyya [ cūḷava .111].
Āsīsanakriyāyoge –
Āyu bhavato hotu , bhaddaṃ te hotu , bhaddamatthu te [ jā .1.8.15; jā .2.17.1], kusalaṃ te hotu , anāmayaṃ te hotu , sukhaṃ te hotu , atthaṃ te hotu , hitaṃ te hotu , kalyāṇaṃ te hotu , svāgataṃ te hotu , sotthi te hotu sotthi gabbhassa [ ma . ni .2.351], maṅgalaṃ te hotu .
Sammutiyoge
M0.189 kammatthe [ chaṭṭhī ], itthannāmassa bhikkhuno rūpiyachaḍḍakassa sammuti [ pārā .590], pattagāhāpakassa sammutiiccādi [ pārā .614].Āvikaraṇādiyoge –
Tuyhañcassa āvi karomi , tassa me sakko pāturahosi , tassa pahiṇeyya , bhikkhūnaṃ dūtaṃ pāhesi , kappati bhikkhūnaṃ āyogo , vaṭṭati bhikkhūnaṃ āyogo , patthodano dvinnaṃ tiṇṇaṃ nappahoti , ekassa pahoti , ekassa pariyatto , upamaṃ te karissāmi [ ma . ni .1.258; jā .2.19.24], añjaliṃ te paggaṇhāmi [ jā .2.22.327], tathāgatassa phāsu hoti , āvikatā hissa phāsu [ mahāva .134], lokassa attho , lokassa hitaṃ , maṇinā me attho [ pārā .344], na mamattho buddhena [ pārā .52], namatthu buddhānaṃ namatthu bodhiyā [ jā .1.2.17], vipassissa ca namatthu [ dī . ni .3.277], namo karohi nāgassa [ ma . ni .1.249], namo te purisājañña , namo te purisuttama [ apa . thera 1.2.129].
Sotthi pajānaṃ [ dī . ni .1.274], suvatthi pajānaṃ iccādi .
Catutthīvibhattirāsi niṭṭhito .