Itthiliṅgarūparāsi
Atha itthiliṅgarūpāni vuccante .
801. Itthiyamaṇatikayakayā ca [ ka .553; rū .599; nī .1140;‘… kti …’( bahūsu )].
Itthiliṅge vattabbe bhāvakārakesu a , ṇa , ti , ka , yaka , yapaccayā ca ano ca hoti .
Ka
M0.555 , a , ṇa , yaka , ya , anaiccetehi ‘ itthiyamatvā ’ ti āpaccayo .Kamhi tāva-attani nisinnaṃ gūhati saṃvaratīti guhā , attānaṃ vā paraṃ vā dūsetīti dūsā-dhuttitthī .
Muda-hāse , modanaṃ mudā , pamudā , sujjhati etāyāti sudhā , vasuṃ ratanaṃ dhāretīti vasudhā iccādi .
Amhi-saṅkhāyanti etāyāti saṅkhā .
Tathā saṅkhyā , pajānātīti paññā , ājānātīti aññā , sañjānātīti saññā , sañjānanti etāyāti vā saññā , sañjānanaṃ vā saññā , abhijānanaṃ abhiññā , paṭijānanaṃ paṭiññā , paricchijja jānanaṃ pariññā , paṭicca tiṭṭhati etthāti patiṭṭhā .
Thā-ṭhāne , avadhibhāvena ṭhāti tiṭṭhatīti avatthā , upādīyatīti upādā-paññatti , aññamaññaṃ upecca nissāya ca dhiyyatīti upanidhā-paññattiyeva , saddahanaṃ saddhā , saddahanti etāyāti vā saddhā , visiṭṭhaṃ katvā attānaṃ dahanti etāyāti vidhā-māno , bhāti dibbatīti bhā-nakkhattaṃ , pabhā , ābhā , nibhā , upamīyate upamā .
Jhe-cintāyaṃ , pajjhāyanaṃ pajjhā , vajjāvajjaṃ upajjhāyati pekkhatīti upajjhā , abhimukhaṃ jhāyanaṃ abhijjhā .
Āsa-patthanāyaṃ , āsīsanaṃ āsā , paccāsīsanaṃ paccāsā .
Āsa-upavesane , acchanaṃ acchā .
Ikkha-dassana ’ ṅkesu , apekkhanaṃ apekkhā , upekkhanaṃ upekkhā , upaparikkhanaṃ upaparikkhā , icchanaṃ icchā , byāpituṃ icchā vicchā .
Issa-ussuyyiye , issanaṃ issā .
Īha-byāpāre , īhanaṃ īhā .
Uchi-ucche
M0.556 , ucchanaṃ ucchā .Ela-kampane , elayatīti elā-doso .
Oja-thambhane tejane ca , ojeti taṃsamaṅgine satte saṅkhāre ca samupatthambhati samuttejetīti vā ojā .
Kala-saṅkhyāne , kalīyatīti kalā , khamanaṃ khamā , gajjanti etāyāti gadā , girīyati kathīyatīti girā-vācā , ghaṭīyati saṅghaṭīyati etthāti ghaṭā-yūtho , bhuso cāreti paricāretīti accharā-devī , mahāvuttinā cassa cho , jaṭatīti jaṭā , antojaṭā bahijaṭā [ saṃ . ni .1.23], jiyyanti etāyāti jarā , jiraṇaṃ vā jarā , āpajjati ajjhāpajjatīti āpadā , sampajjanaṃ sampadā , uparibhāvaṃ suṭṭhu pajjanti pāpuṇanti etāyāti upasampadā , paṭipajjanaṃ paṭipadā , paṭipajjanti uparivisesaṃ etāyāti vā paṭipadā , sukhappaṭipadā , dukkhappaṭipadā , paṭisaṃbhijjanti atthādīsu ñāṇappabhedaṃ gacchanti etāyāti paṭisambhidā , atthapaṭisambhidā , dhammapaṭisambhidā , niruttipaṭisambhidā , paṭibhānapaṭisambhidā .
Bhikkha-yācane , bhikkhīyateti bhikkhā .
Sikkha-ghaṭane , sikkhanaṃ sikkhā , sikkhanti ghaṭenti sekkhā janā etthāti sikkhā , adhisīlasikkhā , adhicittasikkhā , adhipaññāsikkhā iccādi .
Titikkhanaṃ titikkhā , vīmaṃsanaṃ vīmaṃsā , tikicchanaṃ tikicchā , vigatā tikicchā etissāti vicikicchā , bhottuṃ icchā bubhukkhā , bubhokkhā vā , ghasituṃ icchā jighacchā , pātuṃ paribhuñjituṃ icchā pipāsā , harituṃ icchā jigīsā , vijetuṃ icchā vijigīsā , hantuṃ icchā jighaṃsā iccādi .
Ṇamhi-ara-gatiyaṃ , arati sīghaṃ vijjhamānā gacchatīti ārāvedhako , karonti nānākammakāraṇāyo etthāti kārā-addu
M0.557 , jiyyanti etāyāti jārā , tarati sīghataraṃ gacchatīti tārā , bhāsanti etāyāti bhāsā , dhāreti sīghaṃ vahatīti dhārā , khaggadhārā , vuṭṭhidhārā , mayati vividhākāraṃ gacchati etāyāti māyā , likhīyate lekhā , vuccateti vācā , harati manoramaṃ pavattetīti hārā-muttāvali iccādi .Yakpaccaye-saha kathanaṃ sākacchā , tathanaṃ tacchā , nipajjanaṃ nipajjā , vidati jānātīti vijjā , vidanti jānanti etāyāti vā vijjā , vijjāpaṭipakkhā avijjā , nisajjanaṃ nisajjā .
Idha-ijjhane , samijjhanaṃ samijjhā .
Sidha-nipphattiyaṃ , sijjhanaṃ sijjhā iccādi .
Yamhi-maja-saṃsuddhiyaṃ , sammajjanaṃ sammajjā , apecca vajanaṃ gamanaṃ pabbajjā , caraṇaṃ cariyā , paricaraṇaṃ pāricariyā ,‘ ūbyañjanassā ’ ti īāgamo rasso ca .
Jāgara-niddakkhaye , jāgaraṇaṃ jāgariyā , seti etthāti seyyā , dvittaṃ .
Anamhi-saha gāyanti sajjhāyanti etthāti saṅgāyanā , ṭhāpīyate patiṭṭhīyate patiṭṭhānā , pāpīyate pāpanā , sampāpanā , parisamāpanā , upāsīyate upāsanā , payirūpāsanā , esīyate esanā , pariyesanā , kāmesanā , bhavesanā , brahmacariyesanā , chejjabhejjādikassa kammassa karaṇaṃ kammakāraṇā , ādivuddhi , dvattiṃsa kammakāraṇā .
Citi-cetāyaṃ , cetenti sampayuttā dhammā etāyāti cetanā , cintīyate cintanā , ṭhapīyate ṭhapanā , dīpīyate dīpanā , vipassanti etāyāti vipassanā , sandassīyate sandassanā , desīyate desanā , desīyati etāyāti vā desanā , patthīyate patthanā , pharīyate pharaṇā , phusīyate phusanā , bhāvīyate bhāvanā , vibhāvanā , sambhāvanā , mantīyate mantanā , nimantanā
M0.558 , āmantanā , punappunaṃ modanti etāyāti anumodanā , yācīyate yācanā , ādarena yācanā āyācanā , yojīyate yojanā .Raca-vidhāne , racīyate racanā , āracanā , viracanā .
Vaṭṭa-vaṭṭane , āvaṭṭanā , vivaṭṭanā , vedīyate vedanā .
Vara-icchāyaṃ , pavārīyate icchāpīyate pavāraṇā , vāsīyate vāsanā , āsīsīyate āsīsanā , hiṃsīyate hiṃsanā iccādi .
Timhi-bahulādhikārā anitthiyampiti hoti , gāyanaṃ gīti , saha gāyanaṃ saṅgīti , duggīti , anugīti , ayaṃ amhākaṃ abbhantarimoti ñāyatīti ñāti , jānanaṃ ñatti , dvittaṃ , ṭhānaṃ ṭhiti .
Dā-avakhaṇḍane , dīyati etāyāti datti , dvittaṃ , dhāretīti dhāti , dahanaṃ akampanaṃ dhīti , samādahanaṃ samādhīti , mahāvuttinā āssaṃ īttaṃ , dvitte dhassa dattaṃ rasso ca , dīdhiti-raṃsi .
Nibbāyanaṃ nibbuti , āssa uttaṃ , saha ayanaṃ samiti , eti āgacchatīti īti-upaddavo , vicinanaṃ viciti , vijayanaṃ vijiti , nīyati ñāyati etāyāti nīti , lokanīti , dhammanīti , saddanīti , bhavaṃ netīti bhavanetti , vuddhi dvittañca , saddhammanetti , pinayatīti pīti , bhāyanaṃ bhīti , cavanaṃ cuti , javanaṃ juti , thavanaṃ thuti , abhitthuti , pavanaṃ pūti , bhavanaṃ bhūti , suṭṭhu bhavatīti subhūti , vibhavanaṃ vibhūti , suṭṭhu munanaṃ bandhanaṃ sammuti , savanaṃ suti , suyyateti vā suti , pasuti , upasuti , hūyateti huti , ānetvā hutabbāti āhuti , cāyanaṃ pūjanaṃ citi , dvitte-citti , apaciti , essa attaṃ , nijjhāyanaṃ nijjhatti .
Mahāvuttinā takāre karassa kuttaṃ , kriyā kutti , sarakutti , itthikuttaṃ , purisakuttaṃ , janetīti janetti , īāgamassa ettaṃ
M0.559 , bandhīyateti bandhati , pajjatīti patti , padāti vā , īāgamassa āttaṃ , vasanti etthāti vasati-gehaṃ , vasanaṃ vā vasati iccādi . 802. Jāhāhi ni .
Etehi ni hoti .
Jā-hāniyaṃ , jiyyate jāni , dhanajāni , bhogajāni , mahantī jāni assāti mahājāniyo , hiyyate hāni , vaṇṇahāni , balahāni , āyuhāni , avahāni , parihāni .
803. Karā ririyo [ ka .554; rū .601; nī .1141].
Karamhā itthiyaṃ ririyo hoti .
Karīyate kiriyā , nipātanena kriyāti sijjhati .
Iti itthiliṅgarūparāsi .