Abyayarāsi
410. Kupādayo niccamasyādividhimhi [ ka .324; rū .339; caṃ .2.2.24; pā .2.2.18].
Syādividhito aññattha kuādayo pādayo ca saddā syādyantena saha niccaṃ ekatthā honti .
Kucchito brāhmaṇo kubrāhmaṇo , īsakaṃ uṇhaṃ kaduṇhaṃ , pākaṭo hutvā bhavatīti pātubhūto , āvī [‘ āvi ’ pi dissati ] hutvā bhavatīti āvībhūto , tuṇhī bhavatīti tuṇhībhūto , pamukho nāyako panāyako , pakārena karitvā pakaritvā
M0.279 pakārena kataṃ pakataṃ , paṭhamaṃ vā kataṃ pakataṃ , virūpo puriso duppuriso .Evaṃ dukkaṭaṃ , sobhaṇo puriso supuriso .
Evaṃ sukataṃ , abhidhammo , abhitthuto , bhusaṃ kaḷāro ākaḷāro , bhusaṃ bandho ābandho iccādi .
Pādayo pakatādyatthe paṭhamāya ekatthā honti , pakato ācariyo pācariyo .
Evaṃ payyako , paro antevāsī pantevāsī , paro putto paputto , paro nattā panattā .
Atyādayo atikkantādyatthe dutiyāya , mañcaṃ atikkanto atimañco .
Evaṃ atibālo , ativelā .
Avādayo kuṭṭhādyatthe tatiyāya , kokilāya avakuṭṭhaṃ vanaṃ avakokilaṃ ,‘ avakuṭṭhan ’ ti chaḍḍitanti vadanti .
Evaṃ avamayūraṃ .
Pariyādayo gilānādyatthe catutthiyā , ajjhāyituṃ gilāno pariyajjheno .
Nyādayo nikkhantādyatthe pañcamiyā , kosambiyā nikkhanto nikkosambi , vānato nikkhantaṃ nibbānaṃ .
Asyādividhimhīti kiṃ ?
Rukkhaṃ pati vijjotate .
411. Cī kriyatthehi [ caṃ .2.2.25; pā .1.4.60,61].
Cīpaccayanto saddo kriyatthehi saddehi saha ekattho hoti .
Balasā kiriya balīkiriya , pākaṭīkiriya , pākaṭībhuyya , pākaṭībhaviya .
412. Bhūsanādarānādarādīsvehi saha [ caṃ .2.2.27; pā .1.4.63,64].
Alamādayo
M0.280 saddā bhūsanādīsu atthesu etehi kriyatthehi saha ekatthā honti .Bhūsanaṃ akāsīti alaṃkiriya , samaṃ ādaraṃ akāsīti sakkacca , asamaṃ anādaraṃ akāsīti asakkacca , binduno pararūpattaṃ .
Bhūsanādīsūti kiṃ ?
Alaṃ bhutvā gato ,‘ alan ’ ti pariyattaṃ , sakkatvā gato , sobhaṇaṃ katvātyattho .
‘‘ Kacca , kiriya ’’ iccādinā saṃkhittarūpehi upapadena saha siddhehi eva ekatthasaññā , na ‘‘ katvā ’’ iccādinā asaṃkhittarūpehi visuṃ siddhehīti adhippāyo .
413. Aññe ca [ ka .324,327; rū .339,351; nī .682-688, caṃ .2.2.30,33,34,37,44; pā 1.4.67,71,72,75,76;3.4.63].
Aññe ca saddā kriyatthehi syādyantehi saha bahulaṃ ekatthā honti .
Atirekaṃ abhavīti parobhuyya .
Evaṃ tirobhuyya , parokiriya , tirokiriya , urasikiriya , manasikiriya , majjhekiriya , tuṇhībhuyya .
Tyādisaddāpi saññābhāvaṃ pattā nipātarūpā honti , syādirūpā ca .
Tasmā tepi imasmiṃ sutte saṅgayhanti .
Atthikhīrā gāvī , nasantiputtā itthī , atthi hutvā paccayo atthipaccayo .
Evaṃ natthipaccayo , ahosi eva kammaṃ ahosikammaṃ , ehi ca passa ca ehipassa , ehipassa iti vidhānaṃ arahatīti ehipassiko , ayaṃ taddhitantasamāso nāma .
Evaṃ parattha .
Ehi
M0.281 bhaddanteti vuttopi na etīti naehibhaddantiko [ dī . ni .1.394], tiṭṭha bhaddanteti vuttopi na tiṭṭhatīti natiṭṭhabhaddantiko , ehi svāgataṃ tuyhanti vadanasīlo ehisvāgatiko , ehisvāgatavādī [ pārā .432] vā , ehi bhikkhūti vacanena siddhā upasampadā ehibhikkhūpasampadā , evaṃ porāṇā āhaṃsu vā , evaṃ pure āsiṃsu vāti evaṃ pavattaṃ vidhānaṃ ettha atthīti itihāso [ dī . ni .1.256], purāṇagantho , yaṃ pubbe anaññātaṃ , taṃ idāni ñassāmi iti pavattassa indriyaṃ anaññātaññassāmītindriyaṃ , asuko iti āha asuko iti āha , asukasmiṃvā ganthe iti āha asukasmiṃ ganthe iti āhāti evaṃ pavattavacanaṃ itihitihaṃ , aññāsi iti byākato koṇḍañño aññāsikoṇḍañño [ mahāva .8] iccādi .Keci pana ‘‘ sacchikaroti , manasikaroti , pākaṭīkaroti , āvīkaroti , pātukaroti , alaṅkaroti , sakkaroti , pabhavati , parābhavati ’’ iccādīnampi ekatthībhāvaṃ vadanti .
Tumantatvantādikāpi ettha saṅgayhanti , gantuṃ kāmetīti gantukāmo , kattukāmo , daṭṭhukāmo , gantuṃ mano etassāti gantumano , saṃvidhāya avahāro saṃvidhāvahāro , yalopo .
Evaṃ upādāya uppannaṃ rūpaṃ upādārūpaṃ , anupādāya vimutto anupādāvimutto , paṭiccasamuppādo , āhaccabhāsito , upahaccaparinibbāyī [ pu . pa .37], aveccappasādo , chakkhattuparamaṃ , sattakkhattuparamo [ pu . pa .31] iccādi .
Abyayarāsi niṭṭhito .