Pañcamīvibhattirāsi

Kasmiṃ atthe pañcamī ?

312. Pañcamyāvadhismiṃ [ ka .295; rū .307; nī .607; caṃ .2.1.81; pā .2.3.28;1.4.24].

Avadhiyati vavatthiyati padattho etasmāti avadhi , tasmiṃ pañcamī hoti , avadhīti ca apādānaṃ vuccati .

Apanetvā ito aññaṃ ādadāti gaṇhātīti apādānaṃ .

Taṃ tividhaṃ niddiṭṭhavisayaṃ , uppāṭavisayaṃ , anumeyyavisayanti .

TatthaM0.190 yasmiṃ apādānavisayabhūto kriyāviseso sarūpato niddiṭṭho hoti , taṃ niddiṭṭhavisayaṃ .

Yathā ?

Gāmā apenti munayo , nagarā niggato rājā .

Yasmiṃ pana so pāṭhasesaṃ katvā ajjhāharitabbo hoti , taṃ uppāṭavisayaṃ .

Yathā ?

Valāhakā vijjotate vijju , agārasmā anagāriyaṃ pabbajitoti [ mahāva .30].

Ettha hi ‘ nikkhamitvā ’ ti padaṃ ajjhāharitabbaṃ .

Yasmiṃ pana so niddiṭṭho ca na hoti , ajjhāharituñca na sakkā , atha kho atthato anumānavasena so viññeyyo hoti , taṃ anumeyyavisayaṃ .

Yathā ?

Māthurā pāṭaliputtakehi abhirūpatarā , sīlameva sutā seyyo [ jā .1.5.65], mayā bhiyyo na vijjati , aggohamasmi lokassa , jeṭṭhohamasmi lokassa , seṭṭhohamasmi lokassa iccādi [ ma . ni .3.207].

Kriyaṃ vinā kārakaṃ nāma na sijjhatītikatvā ukkaṃsanakriyā ettha anumetabbā hoti .

Evaṃ kriyāpadarahitesu dūrayogādīsupi avinābhāvikriyānumānaṃ veditabbaṃ .

Puna calā ’ calavasena duvidhaṃ .

Calaṃ yathā ?

Puriso dhāvatā assā patati , dve meṇḍā yujjhitvā aññamaññato apasakkanti .

Ettha ca yadi calaṃ siyā , kathaṃ avadhi nāma bhaveyya .

Accutilakkhaṇo hi avadhīti ?

Vuccate-dve meṇḍā sakasakakriyāya calanti , itarītarakriyāya avadhī hontīti natthi ettha avadhilakkhaṇavirodhoti .

Acalaṃ yathā ?

Gāmā apenti munayo , nagarā niggato rājā .

Puna kāyasaṃsaggapubbakaṃ , cittasaṃsaggapubbakan ti duvidhaṃ hoti , gāmā apenti munayo , corā bhayaṃ jāyate .

Ettha ca ‘‘ kiṃvaM0.191 dūro ito gāmo , ito sā dakkhiṇā disā [ dī . ni .3.279].

Ito ekanavutikappe ’’ ti [ dī . ni .2.4] ādīsu vadantassa cittasaṃsaggapubbakampi veditabbaṃ .

‘‘ Na mātā puttato bhāyati , na ca putto mātito bhāyati , bhayā bhīto na bhāsasī ’’ ti [ jā .2.21.138] pāḷi .

Atthi te ito bhayaṃ [ ma . ni .2.350], natthi te ito bhayaṃ , yato khemaṃ tato bhayaṃ [ jā .1.9.58], corā bhāyati , corā bhīto .

Chaṭṭhī ca , corassa bhāyati , corassa bhīto .

Dutiyā ca ,‘‘ kathaṃ paralokaṃ na bhāyeyya , evaṃ paralokaṃ na bhāyeyya , bhāyasi maṃ samaṇa [ su . ni . sūcilomasutta ], nāhaṃ taṃ bhāyāmi [ su . ni . sūcilomasutta ], bhāyitabbaṃ na bhāyati , nāhaṃ bhāyāmi bhoginaṃ [ jā .2.22.835], na maṃ migā uttasantī ’’ ti [ jā .2.22.307] pāḷipadāni dissanti .

Tattha ‘‘ bhoginan ’ ti nāgaṃ , corā tasati uttasati corassa vā , sabbe tasanti daṇḍassa [ dha . pa .129], pāpato ottappati jigucchati harāyati pāpena vā .

Yato kiñci sippaṃ vā vijjaṃ vā dhammaṃ vā gaṇhāti , tasmiṃ akkhātari pañcamī , upajjhāyā adhīte , upajjhāyā sippaṃ gaṇhāti , dvāsīti buddhato gaṇhiṃ , dve sahassāni bhikkhuto .

Caturāsītisahassāni , yeme dhammā pavattino [ theragā .1027].

Yato suṇāti , tasmiṃ pañcamī , chaṭṭhī ca , ito sutvā , imassa sutvā vā , yamhā dhammaṃ vijāneyya , sammāsambuddhadesitaṃ [ dha . pa .392].

Yato labhati , tasmiṃ pañcamī , saṅghato labhati , gaṇato labhati .

Yato parājayati , yato pabhavati , yato jāyati , tasmiṃ pañcamī , buddhasmā parājayanti aññatitthiyā , pāḷiyaṃ pana parājiyoge apādānaṃ pāṭhasesavasena labbhati , tasmiṃ khoM0.192 pana saṅgāme devā jiniṃsu , asurā parājiniṃsu .

Ettha devehi parājiniṃsūti pāṭhaseso .

‘‘ Mayaṃ jitāmhā ambakāya .

Himavantā pabhavanti pañca mahānadiyo [ a . ni . aṭṭha .3.8.19], ayaṃ bhāgīrathī gaṅgā , himavantā pabhāvitā ’’ ti pāḷi [ apa . thera 1.1.255], corā bhayaṃ jāyate , kāmato jāyate bhayaṃ [ dha . pa .215], jātaṃ saraṇato bhayaṃ [ jā .1.1.36;1.2.13;1.9.56,57,59], yaṃkiñci bhayaṃ vā veraṃ vā upaddavo vā upasaggo vā jāyati , sabbaṃ taṃ bālato jāyati , no paṇḍitato , kāmato jāyatī soko [ dha . pa .214], ubhato sujāto putto [ dī . ni .1.311], urasmā jāto , ure jāto vā , cīvaraṃ uppajjeyya saṅghato vā gaṇato vā ñātimittato vā [ pārā .500( thokaṃ visadisaṃ )].

Aññatthānaṃ yoge pañcamī , tato aññaṃ , tato paraṃ [ mahāva .346], tato aparena samayena [ pārā .195].

Upasaggānaṃ yoge pana –

313. Apaparīhi vajjane [ ka .272; rū .309; nī .558,568; caṃ .2.1.82; pā .1.4.88;2.3.10].

Vajjane pavattehi apa , parīhi yoge pañcamī hoti .

Apapabbatā vassati devo , paripabbatā vassati devo , apasālāya āyanti vāṇijā , parisālāya āyanti vāṇijā , pabbataṃ sālaṃ vajjetvāti attho .

Kaccāyane pana ‘‘ uparipabbatā devo vassatī ’’ ti pāṭho [ porāṇapāṭho ], paripabbatāti yutto .

Upariyoge pana sattamīyeva dissati –

‘‘ tasmiṃ uparipabbate [ ma . ni .3.216; jā .1.8.16], uparipāsāde [ dī . ni .2.408], uparivehāse , uparivehāsakuṭiyā ’’ ti ,[ pāci .130] tattha pabbatassa upari uparipabbatanti attho .

314. Paṭinidhipaṭidānesu patinā [ ka .272; rū .309; nī .558,568; caṃ .2.1.83; pā .2.3.11;1.4.9.2].

PaṭinidhiM0.193 nāma paṭibimbaṭṭhapanaṃ , paṭidānaṃ nāma paṭibhaṇḍadānaṃ tesu pavattena patinā yoge pañcamī hoti .

Buddhasmā pati sāriputto dhammaṃ deseti , telasmā pati ghataṃ deti .

315. Rite dutiyā ca [ ka .272; rū .309; nī .558,568; caṃ .2.1.84; pā .2.3.29].

Ritesaddena yoge pañcamī hoti dutiyā ca .

Rite saddhammā , rite saddhammaṃ .

316. Vināññatrehi tatiyā ca [ ka .272; rū .309; nī .558,568; caṃ .2.1.85; pā .2.3.32;‘ vināññatra tatiyāca ’( bahūsu )].

Vajjane pavattehi vinā , aññatrasaddehi yoge pañcamī , dutiyā , tatiyā ca honti .

Vinā saddhammā , vinā saddhammaṃ , vinā saddhammena , aññatra saddhammā , aññatra saddhammaṃ , aññatra saddhammena .

317. Puthunānāhi ca [ ka .272; rū .309; nī .558,568; caṃ .2.1.86; pā .2.3.32;‘ puthanānāhi ca ’( bahūsu )].

Vajjane pavattehi puthu , nānāsaddehi ca yoge pañcamī , tatiyā ca honti .

Puthageva janasmā , puthageva janena , nānā saddhammā , nānā saddhammena , piyehi manāpehi nānābhāvo vinābhāvo [ dī . ni .2.183; cūḷava .437].

‘‘ Te bhikkhū nānākulā pabbajitā ’’ ti ettha pana nānāppakārattho nānāsaddo , na vajjanattho , ettha ca vajjanattho nāma viyogattho asammissattho .

Mariyādā ’ bhividhīsuM0.194 pavattehi āsadda , yāvasaddehi yogepi pañcamī , dutiyā ca .

Tattha yassa avadhino sambandhinī kriyā , taṃ bahikatvā pavattati , so mariyādo .

Yathā ?

Āpabbatā khettaṃ tiṭṭhati āpabbataṃ vā , yāvapabbatā khettaṃ tiṭṭhati yāvapabbataṃ vā .

Yassa sambandhinī kriyā , taṃ antokatvā byāpetvā pavattati , so abhividhi .

Yathā ?

Ābhavaggā bhagavato kittisaddo abbhuggato ābhavaggaṃ vā , bhavato ābhavaggaṃ dhammato āgotrabhuṃ savantīti āsavā , yāvabhavaggā yāvabhavaggaṃ vā , tāvadeva yāvabrahmalokā saddo abbhuggato .

Ārabbhe , sahatthe ca pañcamī , yatohaṃ bhagini ariyāya jātiyā jāto [ ma . ni .2.351], yato paṭṭhāyāti attho .

Yato sarāmi attānaṃ , yato pattosmi viññutaṃ [ jā .2.22.307].

Yato paṭṭhāya , yato pabhuti .

Sahatthe –

Saha sabbaññutaññāṇappaṭilābhā , saha parinibbānā [ dī . ni .2.220], saha dassanuppādā .

‘‘ Uppādā vā tathāgatānaṃ anuppādā vā tathāgatānan ’’ ti [ saṃ . ni .2.20], ettha bhāvalakkhaṇe pañcamī .

‘‘ Sahatthā dānaṃ deti , sahatthā paṭiggaṇhātī ’’ ti ettha karaṇe .

‘‘ Ajjatagge pāṇupetaṃ [ dī . ni .1.250], tadagge kho vāseṭṭha ’’ iccādīsu [ dī . ni .3.130], ārabbhe sattamī .

‘‘ YatvādhikaraṇaṃM0.195 [ dī . ni .1.213], yatonidānaṃ [ su . ni .275], tatonidānaṃ ’’ iccādīsu [ ma . ni .1.238] vākye icchite sati hetvatthe pañcamī , samāse icchite sati atthamatte pañcamī .

Dvinnaṃ kārakānaṃ kriyānañca majjhe pavattakāladdhānavācīhi pañcamī , luddako pakkhasmā migaṃ vijjhati , kosā kuñjaraṃ vijjhati .

Ettha ca luddako sakiṃ migaṃ vijjhitvā pakkhabbhantaramhi na vijjhi , pakkhe paripuṇṇe puna vijjhati , pakkhasaddo dvinnaṃ vijjhanavārānaṃ majjhe kālavācī hoti , dvepi vijjhanakriyā kārakehi saheva sijjhantīti kārakānañca majjheti vuccati .

Vuttiyaṃ pana ‘‘ ajja bhutvā devadatto dvihe bhuñjissati , dvihā bhuñjissati , atraṭṭho ’ yamissāso kose lakkhaṃ vijjhati , kosā lakkhaṃ vijjhatī ’’ ti [ moga .79] evaṃ sattamīvasena paripuṇṇavākyampi vuttaṃ .

Pāḷiyaṃ ‘‘ anāpatti chabbassā karoti [ pārā .564], atirekachabbassā karotī ’’ ti [ pārā .564],‘‘ chabbassānī ’’ tipi pāṭho .

Rakkhanatthānaṃ yoge –

Yañca vatthuṃ guttaṃ icchiyate , yato ca guttaṃ icchiyate , tattha pañcamī , yavehi gāvo rakkhati vāreti , taṇḍulā kāke rakkhati vāreti , taṃ maṃ puññā nivāresi , pāpā cittaṃ nivāraye [ dha . pa .116], na naṃ jāti nivāreti , duggatyā garahāya vā [ su . ni .141( na ne )].

Rājato vā corato vā ārakkhaṃ gaṇhantu .

Antaradhānatthayoge –

Yassa adassanaṃ icchiyati , tasmiṃ pañcamī , upajjhāyā antaradhāyati sisso , nilīyatīti attho .

Pāḷiyaṃ pana yassa adassanaṃ icchiyati , tasmiṃ chaṭṭhī eva- ‘‘ antaradhāyissāmi samaṇassaM0.196 gotamassa , antaradhāyissāmi samaṇassa gotamassā ’’ ti .

‘‘ Na sakkhi me antaradhāyitun ’’ ti pāḷi ,‘ antaradhāyissāmī ’ ti antarite acakkhuvisaye ṭhāne attānaṃ ṭhapessāmītyattho , nilīyissāmīti vuttaṃ hoti .

Yasmiṃ ṭhāne antaradhāyati , tasmiṃ sattamī eva dissati , atikhippaṃ loke cakkhu antaradhāyissati [ dī . ni .2.224( visadisaṃ )], jetavane antaradhāyitvā , brahmaloke antaradhāyitvā , maddakucchismiṃ antaradhāyitvā , tatthevantaradhāyī [ saṃ . ni .1.1] iccādi .

‘‘ Bhagavato purato antaradhāyitvā ’’ ti etthapi tosaddo sattamyatthe eva .

‘‘ Sakko nimissa rañño sammukhe antarahito ’’ ti pāḷi .

‘ Dhajatavane antaradhāyitvā ’ ti jetavane aññesaṃ adassanaṃ katvā , aññesaṃ acakkhuvisayaṃ katvāti attho .

‘‘ Andhakāro antaradhāyati , āloko antaradhāyati , saddhammo antaradhāyati , sāsanaṃ antaradhāyati ’’ iccādīsu pana chaṭṭhī , sattamiyo yathāsambhavaṃ veditabbā .

Dūratthayoge –

Kiṃva dūro ito gāmo , kacci ārā pamādamhā [ su . ni .156], atho ārā pamādamhā [ su . ni .157], gāmato avidūre , ārakā te moghapurisā imasmā dhammavinayā , ārakā tehi bhagavā , kilesehi ārakāti arahaṃ , ārā so āsavakkhayā [ dha . pa .253].

Dutiyā ca tatiyā ca chaṭṭhī ca , ārakā imaṃ dhammavinayaṃ iminā dhammavinayena vā , ārakā mandabuddhīnaṃ [ visuddhi ṭī .1.130].

Dūratthe –

Dūratova namassanti , addasā kho bhagavantaṃ dūratova āgacchantaṃ [ dī . ni .1.409], kinnu tiṭṭhatha ārakā , tasmā tiṭṭhāma ārakā .

Dutiyā ca tatiyā ca , dūraṃ gāmaṃ āgato , dūrena gāmena āgatoM0.197 , dūrā gāmā āgato iccevattho , dūraṃ gāmena vā .

Antikatthayoge –

Antikaṃ gāmā , āsannaṃ gāmā , samīpaṃ gāmā .

Dutiyā ca tatiyā ca chaṭṭhī ca , antikaṃ gāmaṃ , antikaṃ gāmena , antikaṃ gāmassa .

Kāladdhānaṃ parimāṇavacane –

Ito mathurāya catūsu yojanesu saṅkassaṃ , rājagahato pañcacattālīsayojane sāvatthi , ito ekanavutikappe [ dī . ni .2.4], ito ekatiṃse kappe [ dī . ni .2.4], ito sattame divase , ito tiṇṇaṃ māsānaṃ accayena parinibbāyissāmi [ dī . ni .2.168; udā .51] iccādi .

Pamāṇatthe –

Āyāmato ca vitthārato ca yojanaṃ , parikkhepato navayojanasataparimāṇo majjhimadeso parikkhepena vā , dīghaso navavidatthiyo [ pāci .548], yojanaṃ āyāmena yojanaṃ vitthārena yojanaṃ ubbedhena sāsaparāsi [ saṃ . ni .2.129] iccādi .

Tvālopepi pañcamī .

Ettha ca tvālopo nāma paripuṇṇavākye laddhabbassa tvāntapadassa aparipuṇṇavākye natthi bhāvo , yañca padaṃ tvāntapade sati kammaṃ vā hoti adhikaraṇaṃ vā .

Taṃ tvāntapade asati padantare avadhi hoti , tasmiṃ pañcamī , pāsādā vā pāsādaṃ saṅkameyya [ saṃ . ni .1.132], hatthikkhandhā vā hatthikkhandhaṃ saṅkameyya [ saṃ . ni .1.132] iccādi .

Ettha ca paṭhamaṃ ekaṃ pāsādaṃ abhirūhitvā puna aññaṃ pāsādaṃ saṅkameyyāti vā paṭhamaṃ ekasmiṃ pāsāde nisīditvā puna aññaṃ pāsādaṃ saṅkameyyāti vā evaṃ paripuṇṇavākyaṃ veditabbaṃ .

‘‘ Andhakārā vā andhakāraṃ gaccheyya , tamā vāM0.198 tamaṃ gaccheyyā ’’ ti [ saṃ . ni .1.132] pāḷi .

Tathā raṭṭhā raṭṭhaṃ vicarati , gāmā gāmaṃ vicarati , vanā vanaṃ vicarati , vihārato vihāraṃ gacchati , pariveṇato pariveṇaṃ gacchati , bhavato bhavaṃ gacchati , kulato kulaṃ gacchati iccādi .

Tathā vinayā vinayaṃ pucchati , abhidhammā abhidhammaṃ pucchati , vinayā vinayaṃ katheti , abhidhammā abhidhammaṃ katheti .

Etthapi paṭhamaṃ ekaṃ vinayavacanaṃ pucchitvā vā ekasmiṃ vinayavacane ṭhatvā vā puna aññaṃ vinayavacanaṃ pucchatīti paripuṇṇavākyaṃ veditabbaṃ .

Vuttiyaṃ pana ‘‘ pāsādaṃ āruyha pekkhati , pāsādā pekkhati , āsane pavisitvā pekkhati , āsanā pekkhatī ’’ ti vuttaṃ .

Disatthayoge disatthe ca pañcamī , ito sā purimā disā [ dī . ni .3.278], ito sā dakkhiṇā disā [ dī . ni .3.278], avīcito upari , uddhaṃ pādatalā , adho kesamatthakā [ dī . ni .2.377; ma . ni .1.110].

Disatthe –

Purimato gāmassa , dakkhiṇato gāmassa , uparito pabbatassa , heṭṭhato pāsādassa , puratthimato , dakkhiṇato , yato khemaṃ , tato bhayaṃ [ jā .1.9.58], yato yato sammasati , khandhānaṃ udayabbayaṃ [ dha . pa .374] iccādi .

Pubbādiyogepi pañcamī , pubbeva me sambodhā [ a . ni .3.104], ito pubbe , tato pubbe , ito parā paccantimā janapadā [ mahāva .259], tato pure , tato pacchā , tato uttari [ pārā .499] iccādi .

Vibhattatthe ca pañcamī chaṭṭhī ca .

Vibhatti nāma pageva visuṃbhūtassa atthassa kenaci adhikena vā hīnena vā bhāgena tadaññato puthakkaraṇaṃ , māthurā pāṭaliputtakehi abhirūpatarā , yato paṇītataro vā visiṭṭhataro vā natthi , attadanto tato varaṃ [ dha . pa .322], channavutīnaṃ pāsaṇḍānaṃ pavaraṃ yadidaṃ sugatavinayoM0.199 , sadevakassa lokassa , satthā loke anuttaro , aggohamasmi lokassa [ ma . ni .3.207], jeṭṭhohamasmi lokassa [ ma . ni .3.207], seṭṭhohamasmi lokassa [ ma . ni .3.207], paññavantā nāma sāriputtato hīnā sāriputtassa vā , tato adhikaṃ vā ūnaṃ vā na vaṭṭati iccādi .

Viramaṇatthayoge –

Āratī viratī pāpā [ khu . pā .5.8], pāṇātipātā veramaṇi [ khu . pā .2.1] iccādi .

Suddhatthayoge –

Lobhanīyehi dhammehi suddho iccādi .

Mocanatthayoge pañcamī tatiyā ca , so parimuccati jātiyā jarāya maraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi , parimutto so dukkhasmāti vadāmi [ saṃ . ni .3.29], mokkhanti mārabandhanā [ dha . pa .37], na te muccanti maccunā iccādi , sabbattha avadhiattho veditabbo .

Hetvatthe –

Kasmā hetunā , kena hetunā , kasmā nu tumhaṃ kule daharā na miyyare [ jā .1.10.92( mīyare )], tasmātiha bhikkhave [ saṃ . ni .2.157].

Dutiyā tatiyā chaṭṭhī ca , kiṃkāraṇaṃ [ jā . aṭṭha .6.22. umaṅgajātakavaṇṇanā ], yatvādhikaraṇaṃ [ dī . ni .1.213], yatonidānaṃ [ su . ni .275], tatonidānaṃ [ ma . ni .1.238], kena kāraṇena [ jā . aṭṭha .4.20. mātaṅgajātakavaṇṇanā ], taṃ kissahetu [ ma . ni .1.2], kissa tumhe kilamatha iccādi .

Vivecanatthayoge –

Vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi [ dī . ni .1.226], vivitto pāpakā dhammā .

BandhanatthayogeM0.200 –

318. Pañcamīṇe vā [ ka .296; rū .314; nī .608; caṃ .2.1.69; pā .2.3.24].

Iṇabhūte hetumhi pañcamī hoti vā .

Satasmā bandho naro satena vā .

319. Guṇe [ caṃ .2.1.70; pā .2.3.25].

Ajjhattabhūto hetu guṇo nāma , aguṇopi idha guṇotveva vuccati , tasmiṃ pañcamī hoti vā .

Jaḷattā bandho naro jaḷattena vā , attano bālattāyeva bandhoti attho , paññāya bandhanā mutto , vācāya marati , vācāya muccati , vācāya piyo hoti , vācāya desso , issariyā janaṃ rakkhati rājā issariyena vā , sīlato naṃ pasaṃsanti [ a . ni .4.6] sīlena vā , hutvā abhāvato aniccā , udayabbayapīḷanato dukkhā , avijjānirodhā saṅkhāranirodho [ udā .2], saṅkhāranirodhā viññāṇanirodho [ udā .2], catunnaṃ ariyasaccānaṃ anaññā appaṭivedhā dīghamaddhānaṃ saṃsaranti [ dī . ni .2.186( visadisaṃ )] iccādi .

Pañhā , kathanesupi pañcamī , kuto bhavaṃ , ahaṃ pāṭaliputtato iccādi .

Thokatthepi asatvavacane pañcamī , satvaṃ vuccati dabbaṃ , thokā muccati thokena vā , muccanamattaṃ hotīti vuttaṃ hoti ‘‘ nadiṃ taranto manaṃ vuḷho ’’ ti [ mahāva .148] ettha viya .

Appamattakā muccati appamattakena vā , kicchā muccati kicchena vā , kicchā laddho piyo putto [ jā .2.22.353], kicchā muttā ’ mha dukkhasmā , yāma dāni mahosadha [ jā .2.22.700].

AsatvavacanetiM0.201 kiṃ ?

Paccati munino bhattaṃ , thokaṃ thokaṃ ghare ghareti [ theragā .248( kule kule )].

‘‘ Anupubbena medhāvī , thokaṃ thokaṃ khaṇe khaṇe [ dha . pa .239]’’ iccādīsu kriyāvisesane dutiyā .

Akattaripi pañcamī , tassa kammassa katattā upacitattā ussannattā vipulattā tathāgato suppatiṭṭhitapādo hoti [ dī . ni .3.201].

Ettha ca ‘ akattarī ’ ti akārake ñāpakahetumhīti vadanti .

Ñāse pana ‘‘ akattarīti hetvatthe saṅgaṇhāti .

Yattha hi kattubuddhi sañjāyate , sova kattā na hotīti vattuṃ sakkā ’’ ti vuttaṃ .

Etena kattusadiso janakahetu akattā nāmāti dīpeti , kammassa katattāiccādi ca janakahetu evāti .

Bhiyyatthayoge –

Yodha sītañca uṇhañca , tiṇā bhiyyo na maññati [ dī . ni .3.253], sukhā bhiyyo somanassaṃ [ dī . ni .2.287], khantyā bhiyyo na vijjati [ saṃ . ni .1.250], mayā bhiyyo na vijjati , sotukāmāttha tumhe bhikkhave bhiyyosomattāya pubbenivāsakathaṃ , attamano tvaṃ hohi paraṃ viya mattāya , ahampi attamano homi paraṃ viya mattāya .

Pañcamīvibhattirāsi niṭṭhito .

Issues

Niruttidīpanīpāṭha

Niruttidīpanīpāṭha