Tvādivikārarāsi
Atha
M0.505 tvā , tvāna , tunānaṃ vikāro vuccate .I , kara , hana .
758. Ito cco .
Idhātumhā parassa tvāssa cco hoti vā .
Pecca , samecca , abhisamecca , avecca , anvecca , apecca , upecca , samupecca , adhicca , aticca , paṭicca .
Vāti kiṃ ?
Upetvā , samupetvā , adhiyitvā .
759. Sādhikarā raccariccā [ ka .598; rū .643; nī .1203;‘ sāsādhikarā cacariccā ’( bahūsu )].
Santa , adhiparā karamhā tvāssa racca , riccā honti vā , suttavibhattaṃ idha labbhati .
Sakkacca ,‘ sakkaccan ’ ti bindāgamo , adhikicca .
Vāti kiṃ ?
Sakkatvā , sakkaritvā , adhikaritvā .
Suttavibhatte-attaṃ niraṃkacca piyāni sevati [ jā .2.21.461], abhisaṅkhacca bhojanaṃ .
760. Hanā racco [ ka .598; rū .643; nī .1203.‘ sāsādhikarā cacariccā ’( bahūsu )].
Hanamhā tvāssa racco hoti vā samāse .
Suttavibhattena haramhāpi .
Āhacca , uhacca , vihacca , saṃhacca , upahacca .
Vāti kiṃ ?
Āhanitvā , uhanitvā , vihanitvā , saṃhanitvā .
Haramhi-sā
M0.506 no āhacca poseti [ jā .2.22.2334( āhatva )], tato udakamāhacca .Disa-pekkhane .
761. Disā vānavā sa ca [ ka .599; rū .644; nī .1204;‘… sa ca ’( bahūsu )].
Disamhā tvāssa vāna , vā honti vā , disassa ca sassa sa hoti , pararūpanisedhanamidaṃ .
Disvāna , disvā .
Vāti kiṃ ?
Passitvā .
Khā , ñā , dā , dhā , hā , ki , khi , ci , ji , nī , lī , si , bhū .
‘ Pyo vā tvāssa samāse ’ ti tvāssa yo , mahāvuttinā vikappena kvaci yalopo , saṃpubbo khā-ñāṇe , saṅkhāya , saṅkhā , paṭisaṅkhāya , paṭisaṅkhā , aññāya , aññā , abhiññāya , abhiññā , pariññāya , pariññā .
Samāseti kiṃ ?
Ñatvā .
Vāti kiṃ ?
Ājānitvā , abhijānitvā , parijānitvā .
Adhiṭṭhāya , adhiṭṭhā , patiṭṭhāya , patiṭṭhā .
Samāseti kiṃ ?
Ṭhatvā .
Vāti kiṃ ?
Adhiṭṭhahitvā , patiṭṭhahitvā .
Mahāvuttinā ittaṃ , upaṭṭhitvā .
Ādāya , upādāya , upādā .
Samāseti kiṃ ?
Datvā .
Vāti kiṃ ?
Ādiyitvā , samādiyitvā ,‘ ū byañjanassā ’ ti īāgamo ,‘ dāssiyaṅa ’ iti suttena sare pare samāse iyādeso .
762. Tuṃyānā .
Tvāssa
M0.507 tuñca yānañca honti kvaci samāse .Bahulādhikārā gāthāyaṃ asamāsepi , nekkhamaṃ daṭṭhu khemato [ su . ni .426], kimabbhutaṃ daṭṭhu marū pamoditā , bindulopo .
Abhihattuṃ pavāreyya ,‘‘ abhihaṭun ’’ tipi pāṭho , saṃyogādissa lopo tassa ṭattaṃ .
‘‘ Abhihaṭṭhun ’’ tipi [ pāci .2.243] paṭhanti .
Byañjanaṃ na sameti .
Ādiyāna , upādiyāna .
Vidhāya , nidhāya , sandhāya , odhāya , samodhāya , vidahitvā , nidahitvā , odahitvā , samodahitvā .
Pahāya , vihāya , ohāya , hitvā , jahitvā .
Ivaṇṇesu pyassa dvittaṃ , vikkiyya , vikkiṇitvā .
Viceyya dānaṃ dātabbaṃ [ pe . va .329],‘ ūlasse ’ ti issa ettaṃ , vicinitvā , vineyya , vinetvā , vinayitvā , allīya , allīyitvā , paṭisallīya , paṭisallīyitvā , yāgamo .
763. Pye sissā [ ka .517; rū .488; nī .1105].
Pye pare sissa ā hoti .
Nissāya , upanissāya , apassāya , apassayitvā , avassāya , avassayitvā .
Vāti kiṃ ?
Adhisetvā , adhisayitvā .
Bhū-sattāyaṃ , rassattaṃ , sambhuyya , vibhuyya , anubhuyya , adhibhuyya , paribhuyya , abhibhuyya .
Samāseti
M0.508 kiṃ ?Bhutvā , edantesu mahāvuttinā essa āttaṃ , nijjhāya , nijjhāyitvā , upanijjhāya , upanijjhāyitvā , abhijjhāya , abhijjhāyitvā .
Byañjanantadhātūsu ‘ vaggalalehi te ’ ti suttena cavagga , pavagga , sakārehi yassa pubbarūpattaṃ .
Tavagge ‘ tavaggavaraṇānaṃ ye cavaggabayañā ’ ti tavaggassa cavaggo , tato yassa pubbarūpattaṃ , vipacca , paripacca , vimucca , adhimucca .
Mahāvuttinā yalopo dīgho ca , āpucchā , anāpucchā , vibhajja , saṃvibhajja , visajja , nisajja , paṭinisajja .
Ujjha-visagge , yalopo , ujjha , ujjhiya , ujjhitvā .
Kati-chedane , kacca , vikacca , kantitvā , vikantitvā .
Nikara-vañcane , nikacca kitavasseva [ saṃ . ni .1.35].
Pata-gatiyaṃ , pacca , nipacca , patitvā , nipatitvā .
Katha-kathane , sākaccha .
Pada-gatiyaṃ , pajja , āpajja , nipajja , vipajja , sampajja , upasampajja , paṭipajja .
‘ Ū byañjanassā ’ ti īāgame ‘ padādīnaṃ yuka ’ iti yāgamo , pubbarūpaṃ , pajjiya , pajjiyāna , āpajjiya , āpajjiyāna , nipajjiya , vipajjiya , sampajjiya , paṭipajjiya .
Āpubba sada-ghaṭṭane , āsajja naṃ tathāgataṃ [ itivu .89], kākova selamāsajja .
Chejja , chijja , chindiya , acchijja , acchindiya , vicchijja , vicchindiya , paricchijja , paricchindiya , bhejja , bhijja , sambhijja , paṭisambhijja , bhindiya , sambhindiya .
Budha-ñāṇe , bujjha , sambujjha , abhisambujjha , bujjhiya , bujjhiyāna ,‘‘ marīcikūpamaṃ abhisambuddhāno ’’ ti pāḷi , dādese assa ottaṃ katvā siddhā yathā ‘ anupādiyāno ’ ti .
Vadha-hiṃsāyaṃ
M0.509 , vajjha , vajjhiya .Vidha-tāḷane , vijjha , vijjhiya .
Khana-vilekhane , khañña , khaṇiya , nāssa ṇattaṃ .
Pavagge –
Khippa , nikhippa , saṃkhippa , khipiya , saṃkhipiya .
Labi-avasaṃsane , yalopo , ālamba , vilamba , avalamba .
Lubi-santhambhane , daṇḍamolumba tiṭṭhati , jhānamolumba vattati .
Upubbo uddharaṇe ‘‘ ullumbatu maṃ bhante saṅgho ’’ ti [ mahāva .71( ullumpatu )] ādīsu viya , ullumba , ārabbha , samārabbha , labbhā , upalabbhā , dīgho .
Pakkamma , akkamma , vikkamma , nikkhamma , okkamma , abhikkamma , atikkamma , paṭikkamma , āgamma , saṅgamma .
Sama-upadhāraṇe .
Nisamma rāja kayirā , nānisamma disampati [ jā .1.4.128( nisamma khattiyo )].
Samu-santiyaṃ khede ca , upasamma , vūpasamma , vissamma .
Kasa-kaḍḍhane , apakassa .
Disa-pekkhane , ādissa , uddissa , odissa , apadissa .
Phusa-samphasse .
Phussa phussa byantīkaroti [ a . ni .4.195].
Vasa-nivāse .
Upavassaṃ kho pana kattikatemāsapuṇṇamaṃ [ pārā .653( kattikapuṇṇamaṃ )], bindāgamo .
Visa-pavesane , pavissa , nivissa , abhinivissa iccādi .
Iti tvādivikārarāsi .
Paccayavikārarāsi niṭṭhito .