Issues
Niruttidīpanīpāṭha
Niruttidīpanīpāṭha

Sadisasaṃyogarūparāsi

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

Sadisasaṃyogarūparāsi

Atha sadisasaṃyogarūparāsi vuccate .
Tupaccayamhi –
730. Pararūpamayakāre byañjane .
Yakāravajjite byañjanapaccaye pare sabbadhātūnaṃ antabyañjano pararūpaṃ āpajjate .
Karotīti kattā , kātuṃ arahati , kātuṃ sakkoti , karaṇasīlo , karaṇadhammo , sakkaccaṃ vā karotīti attho .
Bharatīti bhattā , haratīti hattā .
TvādīsuM0.484 ra-kārassa āttaṃ , saṃyoge pare rassattañca , katvā , katvāna .
Pararūpattaṃ , kattuna , kattuṃ , kattabbaṃ , bharaṇaṃ bhattuṃ , bhattave , haraṇaṃ hattuṃ , abhihattuṃ , hattave .
Āpa , ṇāpa , khipa , gupa , caja , ñapa , ñāpa , tapa , dīpa , dhūpa , pada , bhaja , bhuja , mada , mida , yuja , rica , ranja , lipa , lupa , vaca , vatu , vada , vapa , vica , sanja , sica , sambhu , sūca , sūda , supa .
Dhātvantabyañjanassa pararūpattaṃ , tapaccayamhi vipubbo āpabyāpane , byāpayati khippaṃ ñāṇabyāpanena byāpituṃ sakkotīti byatto , viyatto .
Paripubbo pariyāpuṇane pahutte ca , pariyatto .
Saṃpubbo paripuṇṇabhāve , samāpayitthāti samatto , parisamatto .
Āpubbo ṇāpa-pesane , āṇāpīyitthāti āṇatto .
Khipa-khipane , khipīyitthāti khitto-daṇḍo , khittā-mattikā , khittaṃ-leṭṭu .
Evaṃ sabbattha .
Pakkhitto , ukkhitto , nikkhitto , vikkhitto , okkhitto , saṃkhitto .
Gupa-guttiyaṃ , gopīyitthāti gutto , saṃgutto .
Caja-cāge , cajīyitthāti catto .
Upa-paññāpane , paññapīyitthāti paññatto-vinayo , paññattaṃsikkhāpadaṃ , paññattaṃ-āsanaṃ .
Ñāpa-ñāpane , vikatidhātu nāmesā kāritantattā , paññāpīyitthāti paññatto , saññāpīyitthāti saññatto , viññāpīyitthāti viññatto .
Tapa-santāpe , atappīti tatto , santatto .
Dīpa-dittiyaṃ , adīpitthāti ditto , paditto , āditto .
Dhūpa-soṇḍiyeM0.485 , dhūpati , adhūpi , dhūpissatīti dhutto , surādhutto , akkhadhutto [ su . ni .106].
Pada-gatiyaṃ , apajjīti patto , nipatto , sampatto .
Bhaja-sambhattiyaṃ , bhajatīti bhatto , sambhatto .
Vipubbo puthakkaraṇe , vibhajitthāti vibhatto .
Bhuja-pālana , byavaharaṇesu , bhuñjittha , bhuñjīyitthāti vā bhutto , paribhutto .
Mada-ummāde , majjitthāti matto , sammatto , pamatto , ummatto .
Mida-sinehane , mijjatīti mitto .
Yuja-yoge , yuñjatīti yutto , payutto , uyyutto , niyutto , viyutto , saṃyutto , saññutto .
Rica-viriñcane , riñcatīti ritto .
Ranja-rāge , rañjatīti ratto , sāratto , viratto .
Lipa-limpane , limpīyitthāti litto , ullitto , avalitto .
Lupa-adassane , luppatīti lutto .
Vaca-viyattiyaṃ vācāyaṃ .
731. Vacādīnaṃ vassuṭa vā [ ka .579; rū .629; nī .1182].
Vacādīnaṃ vassa uṭa hoti vā kānubandhe ta-kārapaccaye tvādivajjite .
VuccitthātiM0.486 utto-dhammo , uttā-kathā , uttaṃ-vacanaṃ , nirutto , niruttā , niruttaṃ , rāgamo .
732. Assu .
Vacādīnaṃ assa u hoti kānubandhe ta-kārapaccaye tvādivajjite .
Vutto-dhammo , vuttā-kathā , vuttaṃ-vacanaṃ .
Vatu-vattane , vattatīti vatto , pavatto , nivatto .
Vapa-bījanikkhepe , vapīyitthāti vuttaṃ-bījaṃ ,‘ assū ’ ti uttaṃ .
Vica-vivecane , viviccitthāti vivitto .
Sanja-saṅge , sañjatīti satto , āsatto , visatto .
Sica-secane , siñcīyitthāti sitto , āsitto , avasitto , abhisitto .
Sūca-sūcane , atthaṃ sūcetīti suttaṃ .
Sūda-paggharaṇe , atthaṃ sūdatīti suttaṃ .
Supa-soppane , supatīti sutto iccādi .
Tipaccayamhi-byāpanaṃ byatti , viyatti , pariyāpuṇanaṃ pariyatti , samāpanaṃ samatti , parisamatti , āṇāpanaṃ āṇatti , gopanaṃ gutti , ñāpanaṃ ñatti , paññāpanaṃ paññatti , saññāpanaṃ saññatti , viññāpanaṃ viññatti .
Tapa-tappane , tappanaṃ titti , mahāvuttinā assa ittaṃ .
Dīpanaṃ ditti , pajjanaṃ patti , āpatti , uppatti , nippatti , vipatti , sampatti , bhajanaṃ bhatti , sambhatti , bhuñjanaṃ bhutti , yuñjanaṃ yutti , riñcanaṃ ritti , niddhāretvā vuccati attho etāyāti nirutti , vuccati suttassa atthoM0.487 etāyāti vutti .
‘‘ Vivarīyati suttassa attho etāyāti vuttī ’’ tipi vadanti .
Vattanaṃ vutti , jīvitavutti , tadāyattavutti ,‘ assū ’ ti assa uttaṃ .
Vivecanaṃ vivitti , sajjanaṃ satti , āsatti , visatti iccādi .
Tupaccayamhi-khipatīti khittā , gopetīti guttā , cajatīti cattā .
Idha chida , bhidādayopi vattabbā , chindatīti chettā , bhindatīti bhettā , bhajatīti bhattā , bhuñjatīti bhuttā , bhottā , yuttā , rittā , littā , luttā , vacati vadatīti vā vattā , viviccatīti vivittā , sañjatīti sattā , suppatīti suttā iccādi .
Tavantupaccayamhi-khipitthāti khittavā , gopitthāti guttavā , cajitthāti cattavā , chinditthāti chettavā .
Bhaja-puthakkaraṇe , bhājitthāti bhattavā , vibhattavā , abhuñjīti bhuttavā , ayuñjīti yuttavā iccādi .
Tāvīpaccayamhi-khittāvī , guttāvī , cattāvī , chettāvī , vibhattāvī , bhettāvī , bhuttāvī , yuttāvī iccādi .
Tvādīsu pararūpatte mahāvuttinā tiṇṇaṃ byañjanānaṃ ādibyañjanassa lopo , chetvā , chetvāna , chettuna , vibhatvā , vibhatvāna , vibhattuna , bhutvā , bhutvāna , bhuttuna iccādi .
Tuṃ , tavesu-chettuṃ , chettave , chetuṃ , chetave vā , ādibyañjanassa lopo .
Vibhattuṃ , vibhattave , bhettuṃ , bhettave , bhottuṃ , bhottave , ādivuddhi iccādi .
Tabbapaccaye-chettabbaṃ , chetabbaṃ vā , bhettabbaṃ , bhottabbaṃ , vuccatīti vattabbaṃ iccādi .
Iti sadisasaṃyogarūparāsi .