Edantadhāturūpa
E-āgatiyaṃ gatiyañca , ke-sadde , khe-khādanu ’ paṭṭhānesu , ge-sadde , apapubba ce-pūjāyaṃ , jhe-cintāyaṃ dāha ’ jjhānesu ca , te-pālane , the-sadda , saṅghātesu , de-suddhi , niddāsu , pe-vuddhiyaṃ
M0.401 , bhe-bhaye , le-chedane , ve-gatiyaṃ tantasantāne ca , se-antakriyāyaṃ , hare-lajjāyaṃ , gile-kilamane , pale-gatiyaṃ , mile-hāniyaṃ .Ṇānubandhapaccayena vinā yesaṃ dhātūnaṃ āyādeso labbhati , te edantā nāma .
Mahāvuttinā yalope sati ādantehi samānarūpaṃ , ādantānañca yāgame sati edantehi samānarūpaṃ , tasmā ādanta , edantā yebhuyyena samānarūpā bhavanti .
Mahāvuttinā edantānaṃ tyādīsu tabbādīsu ca āyādeso , kvaci yalopo , e-āgatiyaṃ .
Ayaṃ so sārathī eti [ jā .2.22.51], sace enti manussattaṃ [ saṃ . ni .1.49], lakkhaṇaṃ passa āyantaṃ , migasaṅghapurakkhataṃ [ jā .1.1.11], yoga ’ māyanti maccuno [ saṃ . ni .1.20], āyāmāvuso [ pārā .228], āyāmānanda [ dī . ni .2.186; pārā .22; ma . ni .1.273].
Ettha edhātu āgaccha , gacchāmāti atthadvayaṃ vadati , yādhātuvasena āgaccha , yāmātipi atthaṃ vadanti .
E-vuddhiyaṃ vā ,‘‘ kāyo , apāyo , upāyo , samudāyo ’’ tiādīsu –
Kucchitā dhammā āyanti vaḍḍhanti etthāti kāyo ,‘ āyo ’ ti vuccati vaḍḍhi , tato apeto apāyo , tena upeto upāyo , avayavadhammā samudenti etthāti samudāyo , paribyattaṃ āyanti etenāti pariyāyo .
Ke-sadde , kāyati .
Kamme-kiyyati .
Khe-khādane , tiṇaṃ khāyati , vikkhāyati , undurā khāyanti , vikkhāyanti .
Khe-upaṭṭhāne
M0.402 , khāyati , pakkhāyati , alakkhī viya khāyati .Ge-sadde , gāyati , gāyanti .
Apapubba ce-pūjāyaṃ , apacāyati , ye vuddha ’ mapacāyanti [ jā .1.1.37].
Jhe-cintāyaṃ , jhāyati , jhāyanti , pajjhāyati , pajjhāyanti , abhijjhāyati , abhijjhāyanti .
Jhe-olokane , nijjhāyati , nijjhāyanti , upanijjhāyati , upanijjhāyanti , ujjhāyati , ujjhāyanti .
Jhe-dayhane , padīpo jhāyati , parijjhāyati .
Kamme-jhāyīyati .
Ṇāpimhi yalopo , kaṭṭhaṃ jhāpeti , jhāpenti , jhāpayati , jhāpayanti .
Jhe-ajjhayane saṃpubbo , mahāvuttinā niggahītassa jādeso , sajjhāyati , sajjhāyanti , mantaṃ sajjhāyati .
Te-pālane , tāyati , tāyanti .
The-sadda , saṅghātesu , thāyati .
De-suddhiyaṃ , vodāyati , vodāyanti .
De-soppane , niddāyati , niddāyanti .
Pe-vuddhiyaṃ , appāyati , appāyanti .
Bhe-bhaye , bhāyati , bhāyanti , sabbe bhāyanti maccuno [ dha . pa .129], bhāyasi , sace bhāyatha dukkhassa [ udā .44], kinnu kho ahaṃ tassa sukhassa bhāyāmi [ ma . ni .1.381], nataṃ bhāyāmi āvuso , bhāyāma [ apa . therī .2.2.458].
Ṇāpimhi-bhayāpeti , bhāyāpeti , bhāyāpayati .
Īādimhi-mā
M0.403 bhāyi , mā soci [ dī . ni .2.207], mā cintayi .Ssatyādimhi-bhāyissati , bhāyissanti .
Le-chedane , tiṇaṃ lāyati , sāliṃ lāyati , lāyanti .
Ve-gatiyaṃ , vāto vāyati , vātā vāyanti .
Ve-tantasantāne , tantaṃ vāyati , vāyanti .
Kamme-vāyīyati , pubbalope vīyati , viyyati .
Ṇāpimhi-cīvaraṃ vāyāpeti [ pārā .638], vāyāpenti .
Se-antakriyāyaṃ , osāyati , pariyosāyati , ajjhosāyati .
Kamme-pariyosīyati .
Ṇāpimhi-pariyosāpeti .
627. Ṇiṇāpīnaṃ tesu .
Ṇi , ṇāpīnaṃ lopo hoti tesuṇi , ṇāpīsu paresu .
Bhikkhu attanā vippakataṃ kuṭiṃ parehi pariyosāpeti [ pārā .363].
Ettha akammakattā dhātussa ‘ kuṭin ’ ti ca ‘ parehī ’ ti ca dve kammāni dvikkhattuṃ pavattehi kāritehi sijjhanti .
Anekassaraedantampi kiñci idha vuccati .
Hare-lajjāyaṃ , harāyati , harāyanti , aṭṭiyāmi harāyāmi [ saṃ . ni .1.165], harāyāma , harāyatīti hirī , mahāvuttinā upantassa ittaṃ .
Gile-rujjane , gilāyati , piṭṭhi me āgilāyati [ cūḷava .345; dī . ni .3.300], gilāyanti .
Pale-gatiyaṃ
M0.404 , palāyati , palāyanti .Mile-hāniyaṃ , milāyati , milāyanti .
‘‘ Jhānaṃ , ujjhānaṃ , nijjhānaṃ , tāṇaṃ , parittāṇaṃ , vodānaṃ , niddānaṃ , gilāno , palāto , milātanti ’’ ādīsu yalopo .
Iti bhūvādigaṇe edantadhāturūpaṃ .
Bhūvādigaṇe sarantadhātūnaṃ tyādyantarūpāni niṭṭhitāni .