Ākārantitthiliṅgarāsi
Itthiliṅgaṃ chabbidhaṃ ākārantaṃ , ikārantaṃ , īkārantaṃ , ukārantaṃ , ūkārantaṃ , okārantaṃ .
Tattha kaññāsaddamhā atthamatte paṭhamā .
82. Gasīnaṃ [ ka .220; rū .74; nī .447].
Kenaci suttena aladdhavidhīnaṃ gasīnaṃ lopo hotīti silopo .
Kaññā tiṭṭhati .
83. Jantuhetvīghapehi vā [ ka .118; rū .146; nī .293].
Jantu , hetūhi ca punnapuṃsakesu īkārantehi ca ghato ca pasaññehi ivaṇṇuvaṇṇehi ca yonaṃ lopo hoti vā .
Kaññā tiṭṭhanti , kaññāyo tiṭṭhanti .
Āmantanatthe paṭhamā ,‘ gosyālapane ’ ti gasaññā .
84. Ghabrahmāditve [ ka .114,193; rū .122,178; nī .288; ghabrahmādite ( bahasu )].
Ghato ca brahmādito ca gassa e hoti vā .
Ādisaddena isi , muni , revatī , kattu , khattuiccāditopi .
Bhoti
M0.64 kaññe , bhoti kaññā , bhotiyo kaññāyo , bhotī kaññāyo ,‘‘ uṭṭhehi puttika pabbajjā dukkarā puttika ’’ iti therīpāḷi [ therīgā .465], tasmā ge pare mahāvuttinā rassopi yujjati .Kusajātake ‘‘ na me akāsi vacanaṃ , atthakāmāya puttike ’’ tipi [ jā .2.20.47] atthi .
Kammatthe dutiyā ,‘ saro lopo sare ’ ti pubbasaralopo .
Kaññaṃ passati , kaññā passati , kaññāyo passati .
Kattari tatiyā .
85. Ghapatekasmiṃ nādīnaṃ yayā [ ka .111,112; rū .179,183 nī .283,284].
Ghato ca pasaññehi ivaṇṇuvaṇṇehi ca ekatte pavattānaṃ nādīnaṃ pañcannaṃ ekavacanānaṃ kamena ya , yā honti .
Kaññāya kataṃ , kaññāhi kataṃ .
Ettha ca ghatopi yāādeso dissati .
‘‘ Te ca tattha nisīditvā , tassa rukkhassa chāyayā ’’[ jā .1.14.182]ti ca ‘‘ samantā parivāriṃsu , tassa rukkhassa chāyayā ’’[ jā .1.14.189]ti ca pāḷi , tathā ‘‘ sakkharopamayā vade ’’[ saccasaṅkhepa 176 gāthā ],‘‘ bāladārakalīlayā ’’ ti [ vibhāvinī 154] ca dissanti .
Mahāvuttinā ghassa rasso .
86. Smāhismiṃnaṃ mhābhimhi vā [ ka .99; rū .81].
Tesaṃ kamena mhā , bhi , mhi honti vā .
Ete ādesā gāthāsu bahulaṃ dissanti .
Kaññāhi kataṃ , kaññābhi kataṃ .
Sampadāne
M0.65 catutthī , kaññāya deti , kaññānaṃ deti , kaññāya ābhataṃ vatthaṃ , kaññānaṃ ābhataṃ vatthaṃ .Apādāne pañcamī , kaññāya apeti , kaññamhā apetirassattaṃ , kaññāhi kaññābhi apeti .
Sambandhe chaṭṭhī , kaññāya santakaṃ , kaññānaṃ santakaṃ .
Okāse sattamī , kaññāya tiṭṭhati .
87. Yaṃ [ ka .116; rū .180; nī .443].
Ghato ca pasaññehi ivaṇṇuvaṇṇehi ca smiṃno yaṃ hoti vā .
Kaññāyaṃ tiṭṭhati , kaññāya tiṭṭhati , kaññāsu tiṭṭhati .
Saddhā medhā paññā vijjā , cintā mantā vīṇā taṇhā .
Icchā mucchā ejā māyā , mettā mattā sikkhā bhikkhā .
Jaṅghā gīvā jivhā vācā , chāyā āsā gaṅgānāvā .
Gāthā senā lekhā sākhā , mālā velā pūjā khiḍḍā .
Pipāsā vedanā saññā , cetanā tasiṇāpajā .
Devatā vaṭṭakā godhā , balākā parisā sabhā .
Ūkā sephālikā laṅkā , salākā vālikā sikhā .
Visākhā visikhā sākhā , gacchā vañjhā jaṭā ghaṭā .
Jeṭṭhā soṇḍā vitaṇḍā ca , varuṇā vanitā latā .
Kathā niddā sudhā rādhā , vāsanā sīsapā papā .
Pabhā sīmā khamā jāyā , khattiyā sakkharā surā .
Dolā tulā silā līlā , lāle ’ lā mekhalā kalā .
Vaḷavā ’
M0.66 lambusā mūsā , mañjūsā sulasā disā .Nāsā juṇhā guhā īhā , lasikā vasudhādayo .
88. Nambādīhi [ nambādīhi ( bahūsu )].
Gasaññehi amba , anna , ammaiccetehi gassa e na hoti .
89. Rasso vā .
Ambādīnaṃ rasso hoti vā ge pare .
Bhoti amba , bhoti ambā , bhoti anna , bhoti annā , bhoti amma , bhoti ammā , sesaṃ kaññāsamaṃ .
Ettha visesavidhānamuccate .
90. Ti sabhāparisāya .
Sabhāparisāhi smiṃnoti hoti .
‘ Gho ssaṃssāssāya tīsū ’ ti suttena timhi rasso .
Sabhati , sabhāya , sabhāyaṃ , sabhāsu , parisati , parisāya , parisāyaṃ , parisāsu , tamaddasa mahābrahmā , nisinnaṃ samhi parisati , iti bhagavā tasmiṃ parisati suvaṇṇavaṇṇaṃ kāyaṃ vivari [ ma . ni .1.359].
Nandamātā , rājadhītāiccādīsu ‘ ghabrahmāditve ’ ti ghassa ettaṃ .
Acchariyaṃ nandamāte , abbhutaṃ nandamāte [ a . ni .7.53], bhoti devadhīte , bhoti sakyadhītare-mahāvuttinā samāse syādīsu ārattaṃ rassattañca .
Ltupaccayantā pana yebhuyyena tīsu liṅgesu samānarūpā honti ,‘‘ atthadhammaṃ paripucchitā ca uggahetā
M0.67 ca dhammānaṃ sotā ca payirūpāsitā cā ’’ ti therīpāḷi .Tathā kvaci gacchantādisaddāpi .
Tamokhandhaṃ padālayaṃ , evaṃ dubbhāsitaṃ bhaṇaṃ iccādi-tattha padālayanti padālayantī , bhaṇanti bhaṇantīti attho .
Vīsā , tiṃsā , cattālīsā , paññāsā iccete saṅkhyārāsimhi āgamissanti .
Ākārantitthiliṅgarāsi niṭṭhito .