Issues
Niruttidīpanīpāṭha
Niruttidīpanīpāṭha

Ikārantitthiliṅgarāsi

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

Ikārantitthiliṅgarāsi

‘ Gasīnan ’ ti silopo .
Ratti tiṭṭhati , rattiyo tiṭṭhanti .
‘ Jantuhetvā ’ disuttena yolope –
91. Yolopanīsu dīgho [ ka .88; rū .147; nī .245].
Tiliṅge yonaṃ lope ca niādese ca rassānaṃ dīgho hoti .
Rattī tiṭṭhanti .
92. Ye passivaṇṇassa .
Vibhattibhūte vibhattādesabhūte ca yakāre pare pasaññassa ivaṇṇassa lopo hoti .
Gāthāsuyeva idaṃ vidhānaṃ daṭṭhabbaṃ .
Ratyo tiṭṭhanti [ rū .84 piṭṭhe ] -sandhivasena āditakāralopo .
63. Ayunaṃ vā dīgho [ ka .88; rū .147; nī .245].
Ge pare tiliṅge aiunaṃ dīgho hoti vā .
HeM0.68 rattī , he ratti .
Bahuvacane he rattī , he rattiyo , he ratyo .
Aṃvacane ‘ paro kvacī ’ ti suttena parasare lutte niggahītaṃ pubbe ivaṇṇuvaṇṇesu tiṭṭhati .
Rattiṃ , tathā itthiṃ , dhenuṃ , vadhuṃ , aggiṃ , daṇḍiṃ , bhikkhuṃ , sayambhuṃ iti .
Rattiyaṃ ,‘ bujjhassu jinabodhiyan ’ ti pāḷi [ bu . vaṃ .2.182], rattinaṃ vā ,‘ yāvanto purisassatthaṃ , guyhaṃ jānanti mantinan ’ tipāḷi [ jā .1.15.335].
Rattī , rattiyo , ratyo- ‘ ghapatekasmiṃ nādīnaṃ yayā ’ ti nādīnaṃ yā hoti , rattiyā , yakāre pare ivaṇṇalopo , ratyā .
94. Sunaṃhisu [ ka .89; rū .87; nī .246].
Su , naṃ , hisu rassānaṃ dīgho hoti .
Rattīhi , rattībhi , rattiyā , ratyā , rattīnaṃ , rattiyā , ratyā , rattīhi , rattībhi , rattiyā , ratyā , rattīnaṃ , rattiyā , ratyā , rattiyaṃ , ratyaṃ , rattīsu .
Ettha garū su , naṃ , hisu dīghattaṃ aniccaṃ icchanti , taṃ gāthāsu yujjati .
Patti yutti vutti kitti , mutti titti khanti kanti .
Santi tanti siddhi suddhi , iddhi vuddhi buddhi bodhi .
Bhūmi jāti pīti suti , nandi sandhi sāṇi koṭi .
Diṭṭhi vuḍḍhi tuṭṭhi yaṭṭhi , pāḷi āḷi nāḷi keḷi .
Sati mati gati muti , dhīti yuvati vikati .
Rati ruci rasmi asani vasani osadhi aṅguli dhūli dudrabhi
DoṇiM0.69 aṭavi chaviādayo rattādi .
Ettha visesavidhānamuccate .
95. Rattādīhi ṭo smiṃno [ ka .69; rū .186; nī .218,219; rattyādīhi ṭo smino ( bahūsu ) ratyādīhi ( katthaci )].
Rattisadda , ādisaddehi smiṃno ṭo hoti vā .
Divā ca ratto ca [ khu . pā .6.2; jā .1.9.92], ādo , ādimhi , pādādo , pādādimhi , gāthādo , gāthādimhi-ādisaddo pana pulliṅgoyeva , rattiṃ bhojanaṃ bhuñjati , ādiṃ tiṭṭhatīti ādhāratthe dutiyāva , ratyo amoghā gacchanti [ jā .2.22.105], tiṇalatāni osadhyo [ jā .2.22.2174], tato ratyā vivasāne [ jā .2.22.1689], na jaccā vasalo hoti , na jaccā hoti brāhmaṇo [ su . ni .142] -jaccāti jātiyā , na nikatyā sukhamedhati [ jā .1.1.38], khantyā bhiyyo na vijjati [ saṃ . ni .1.250].
Nāññatra bojjhā tapasā [ saṃ . ni .1.98], yatheva khalatī bhūmyā , bhūmyāyeva patiṭṭhati [ jā .2.22.1522], mahāvuttinā māti , pitisaddā nādīhi saddhiṃ matyā , petyāti sijjhanti , matyā ca petyā ca etaṃ jānāmimātito pititoti attho , matyā ca petyā ca kataṃ susādhu [ jā .2.18.61] -katanti kataṃ nāmaṃ , susādhūti atisundaraṃ .
‘ Anuññāto ahaṃ matyā , sañcatto pitarā ahan ’ ti [ jā .2.22.29] pāḷipadāni .
‘ Mātīnaṃ dohaḷo nāma janinda vuccatī ’[ jā .2.22.1347]ti ca pāḷi , vīsati , tiṃsati , saṭṭhi , sattati , asīti , navuti , koṭi , pakoṭi iccete saṅkhyārāsimhi āgamissanti .
Ikārantitthiliṅgarāsi niṭṭhito .