Loparāsi
26. Saro lopo sare [ ka .12; rū .13; nī .30].
Luppatīti lopo .
Sare pare sarūpo vā asarūpo vā pubbo saro lopo hoti .
Sarūpe tāva –
Avaṇṇe-lokaggo
M0.11 [ apa . thera 1.12.57], bhavāsavo ,[ dha . sa .1102] avijjāsavo [ dha . sa .1102], avijjānusayo [ vibha .949].Ivaṇṇe-munindo , munīrito , varavādīrito , itthindriyaṃ [ vibha .219].
Uvaṇṇe-bahūpakāro [ jā .1.22.588], bahukā ūmi bahūmi , sarabhuyā ūmi sarabhūmi , sarabhuyā udakaṃ sarabhūdakaṃ .
Asarūpe –
Sotindriyaṃ [ vibha .219], kāmupādānaṃ , bhavesanā [ dī . ni .3.305], bhavogho [ dha . sa .1156], so tuṇhassa [ pārā .381], diṭṭhānusayo [ vibha .949], diṭṭhupādānaṃ , diṭṭhekaṭṭhaṃ , diṭṭhogho [ dha . sa .1156], mudindriyaṃ [ mahāva .9], puttā matthi [ dha . pa .62], urassa dukkho [ pāci .402], asantettha na dissanti [ dha . pa .304] iccādi .
Iti pubbaloparāsi .
27. Paro kvaci [ ka .13; rū .15; nī .31].
Pubbasaramhā sarūpo vā asarūpo vā paro saro kvaci lopo hoti .
Sarūpe tāva –
Taṃ kadāssu bhavissati [ jā .2.22.144 ādayo ; taṃ kudassu ], kudāssu nāma dummedho , dukkhassantaṃ karissati [ dha . pa .376], yadāssa sīlaṃ paññañca [ jā .2.22.1474], tadāssu kaṇhaṃ yuñjanti [ jā .1.1.29] -kaṇhanti mahākaṇhagoṇaṃ , taṇhāssa vippahīnā , māssu
M0.12 kujjha rathesabha , satthahārakaṃ vāssa pariyeseyya [ pārā .167,171], āgatāttha tumhe , sotukāmāttha tumhe , māyyo evarūpamakāsi , papaṃ avinduṃ [ jā .1.1.2] -pavaḍḍhaṃ āpaṃ labhiṃsūtyattho , nālaṃ kabaḷaṃ padātave [ jā .1.1.27] -pa + ādātaveti chedo , gaṇhituntattho , ruppatīti rūpaṃ , bujjhatīti buddho-dīgho , aggīva tappati , itthīva gacchati , nadīva sandati , mātupaṭṭhānaṃ , pitupaṭṭhānaṃ , yete dhammā ādikalyāṇā [ cūḷava .399] iccādi .Asarūpe –
Itissa [ pāci .465], itipi [ pārā .1], assamaṇīsi [ pārā .135], akataññūsi [ dha . pa .383], vandehaṃ , sohaṃ , yassadāni [ mahāva .242], chāyāva anapāyinī [ dha . pa .2], mādisesu kathāva kā , kinnumāva samaṇiyo madhuvā maññati bālo [ dha . pa .69], cakkhundriyaṃ [ vibha .219], dveme bhikkhave dhammā [ a . ni .2.3], tayome bhikkhave dhammā [ a . ni .3.17] iccādi .
Kvacīti kiṃ ?
Katamā cānanda aniccasaññā [ a . ni .10.60].
Iti paraloparāsi .
28. Na dve vā .
Dve pubbaparasarā kvaci lopā na honti vā .
Appamādo amataṃ padaṃ [ dha . pa .21], ko imaṃ pathaviṃvicessati [ dha . pa .44].
Kvacitveva ?
Sotindriyaṃ [ vibha .219], cakkhundriyaṃ [ vibha .219],
Vāti kiṃ
M0.13 ?Komaṃ vasaliṃ parāmasissati .
Ito paṭṭhāya yāvasandhikaṇḍāvasānā yuttaṭṭhānesu sabbattha kvacisaddo , vāsaddo ca vattante .
Tattha kvacisaddo nānāpayogaṃ dasseti .
Vāsaddo ekapayogassa nānārūpaṃ dasseti .
Lopanisedho .
29. Parasarassa .
Niggahītamhā parasarassa kvaci lopo hoti vā .
Tvaṃsi [ pe . va .47; jā .2.22.764], candaṃva vimalaṃ suddhaṃ [ dha . pa .413; su . ni .642], cakkaṃva vahato padaṃ [ dha . pa .1], halaṃdāni pakāsituṃ [ mahāva .8], kinti vadeyyaṃ , cīvaranti , pattanti , bhikkhunti .
Iti saraloparāsi .
30. Saṃyogādi lopo .
Saṃyogassa ādibhūto byañjano kvaci lopo hoti vā .
Pupphaṃsā uppajjati [ pārā .36]– idha pubbasuttena saralopo , evaṃsa te āsavā pahīnā honti [ ma . ni .1.24], sace bhutto bhaveyyāhaṃ , sājīvo garahito mama [ mi . pa .6.1.5]- assa + ājīvoti chedo , bhaveyyāti attho .
Tīsu byañjanesu sarūpānaṃ dvinnaṃ ādibyañjanassa lopo – agyāgāraṃ [ pāci .326], agyāhito , vutyassa , vityānubhūyate , ekasataṃ khatyā [ jā .2.22.594], ratyo , ratyā , ratyaṃ , sakvāhaṃ mārisa devānamindo [ saṃ . ni .1.268], iccādi .
Sarūpānanti
M0.14 kiṃ ?Titthyā puthuso vadanti [ su . ni .897], catutthyantaṃ , chaṭṭhuntaṃ , cakkhvābādhaṃ , vatthvettha .
Iti byañjanaloparāsi .
31. Lopo .
Niggahītassa kvaci lopo hoti vā .
Sare pare tāva –
Evāhaṃ cintayitvāna [ bu . vaṃ .2.27], pupphadānaṃ adāsahaṃ-adāsiṃ + ahanti chedo , bindulopo , puna pubbasaralopo , tuyhatthāya mahāmuni , tuyhevetaṃ dukkaṭaṃ [ dī . ni .2.178], tāsāhaṃ santike [ pāci .709], tesāhaṃ evaṃ vadāmi , pañcannetaṃ dhammānaṃ adhivacanaṃ , channetaṃ dhammānaṃ adhivacanaṃ , samaṇa tveva pucchāmi [ jā .2.22.253 samaṇa teva ], brāhmaṇa tveva pucchāmi [ jā .2.22.258 brāhmaṇa teva ] -tvaṃ + evāti chedo , vidūnaggamiti .
Byañjane pare –
Taṃ tuyhamūle paṭidesemi .
Gāthāyaṃ –
Ariyasaccānadassanaṃ [ khu . pā .5.11], etaṃ buddhāna sāsanaṃ [ dha . pa .183], khandhānañca paṭipāṭi , dhātuāyatanāna ca [ dha . sa . aṭṭha . nidānakathā ].
Māgame pare –
Garuḷo uragāmiva [ jā .1.4.124 supaṇṇo ], dhammo arahatāmiva [ dī . ni .2.348], āloko passatāmiva [ su . ni .769], bako kakkaṭakāmiva [ jā .1.1.38], nabhaṃ tārakitāmiva [ jā .2.22.1989 tārācitāmiva ], padumaṃ
M0.15 hatthagatāmiva [ jā .2.22.2336] -etesu māgame bindulopo , byañjane pubbasaradīgho ca .Tathā saṃupasaggassa bindulope antasaradīgho –
Sārāgo , sāratto , avisāhāro , sārambho , sāraddho , sāketaṃ nagaraṃ , sādhāraṇaṃ , saṃ assa atthīti sāmī .
Samāse tumantamhi niccaṃ –
Kattukāmo , gantukāmo iccādi .
Iti binduloparāsi .
32. Syādilopo pubbassekassa .
Vicchāyaṃ ekassa vibhatyantassa padassa dvitte kate pubbapadassa syādilopo hoti .
Ekekaṃ , ekekāni , ekekena , ekekassa iccādi .
Māgame –
Ekamekaṃ , ekamekāni iccādi .
Iti syādiloparāsi .
Appavidhānamuccate .
33. Tadaminādīni [ caṃ .5.2.1.27; pā .6.3.109; mu .2.34; kā .2.27].
Mahāvuttisuttamidaṃ , tadaminādīni padarūpāni iminā nipātanena sijjhantīti attho .
Saralopo byañjane –
Lābu = alābu
M0.16 , pidhānaṃ = apidhānaṃ , dvāraṃ pidahitvā = apidahitvā , gini = aggini , ratnaṃ = ratanaṃ , nhānaṃ = nahānaṃ , asnāti = asanāti , hanti = hanati , hanti kuddho puthujjano [ a . ni .7.64], phalaṃ ve kadaliṃ hanti [ a . ni .4.68], sakkāro kāpurisaṃ hanti .Katthaci bahuvacanampi dissati .
Vikkosamānā tibbāhi , hanti nesaṃ varaṃ varaṃ [ jā .2.22.2370].
Ivaṇṇalope –
Ārāmarukkhacetyāni = cetiyāni [ dha . pa .188], athatthekasataṃ khatyā [ jā .2.22.594]= khattiyā , tithyā puthuso vadanti [ su . ni .897].
Tithyā puthuso niviṭṭhā [ su . ni .898]= titthiyā .
Viddhasto = viddhaṃsito , utrasto = utrāsito , sneho = sineho , klesavatthūni = kilesavatthūni , kriyā = kiriyā , plavanti = pilavanti .
Uvaṇṇalope –
Paddhāni = padumāni , usmā = usumā iccādi .
Saṃyogādibyañjanalopo ca –
Puttānañhi vadho dukho , mātigho labhate dukhaṃ , appassādā kāmā dukhā , natthi kāmaparaṃ dukhaṃ [ jā .2.19.118], sekho = sekkho , apekhā = apekkhā , upasampadāpekho = upasampadāpekkho [ mahāva .70] iccādi .
Sarena saha byañjanalopo –
Paṭisaṅkhā yoniso [ a . ni .6.58], akkhāti = akkhāyati , gandhaṃ ghāti = ghāyati , abhiññā = abhiññāya , pariññā = pariññāya , adhiṭṭhā = adhiṭṭhāya , patiṭṭhā = patiṭṭhāya , āvīkatā hissa phāsu [ mahāva .134]
M0.17 , assavanatā dhammassa parihāyanti [ mahāva .8], vipāko tadārammaṇatā uppajjati [ paṭṭhā .3.1.98], dasāhaparamatā dhāretabbaṃ [ pārā .462], nāyaṃ brāhmaṇabhojanatthā , tilodano hehiti [ jā .1.8.1], visasenova gārayho , yassatthā rukkharopakā [ jā .1.3.54]= visasenovāti evaṃnāmako rājā eva , yassatthā dūramāyanti [ jā .1.3.28]– yassāti udarassa , pitu atthā candavatī [ jā .1.9.66], upādārūpaṃ , anupādā vimutto , saddhāpabbajito , upanidhāpaññatti .Saṃvidhāvahāro , yāti = yāyati , vāti = vāyati , nibbāti = nibbāyati , nibbanti = nibbāyanti , pahāti = pahāyati , sappatisso = sappatissayo , suhado = suhadayo = sabbattha yalopo ,
Mukharo = mukhakharo , vācākaraṇo = vākkaraṇo , vācāpatho = byappatho = vāssa byattaṃ , rassattañca , evaṃ byākho = evaṃ viya kho = vissa byattaṃ , dīgho ca yalopo ca .
Lolupo , momuho , kukkuco , susukho , roruvoiccādīsu pana atisayatthadīpanatthaṃ padadvittaṃ katvā pubbapadesu akkharalopo .
Padalopo ādimajjhantesu –
Datto = devadatto , assehi yutto ratho = assaratho , rūpabhavo = rūpaṃ , arūpabhavo = arūpaṃ iccādi .
Loparāsi niṭṭhito .