Ivaṇṇantarūparāsi
Atha ivaṇṇantarūpāni vuccante .
792. Dādhātvi [ ka .551; rū .598; nī .1138].
Dā , dhāhi bhāvakārakesu ipaccayo hoti .
Paṭhamaṃ cittena ādīyatītiādi , taṇhādiṭṭhīhi upādīyatīti upādi , khandhupādi , kilesupādi , vidhānaṃ vidhi , vidhiyyati etenāti vidhi , nidhiyyatīti nidhi , sandhiyate sandhi , abhisandhi , paṭisandhi , sannidahanaṃ sannidhi , samādhānaṃ samādhi , samādahanti etenāti samādhi , paṇidahanaṃ paṇidhi , odhi , avadhi , upanidhi , paṭinidhi , udakaṃ dahati tiṭṭhati etthāti udadhi , mahanto udadhi mahodadhi , vālāni dahanti tiṭṭhanti etthāti vāladhi .
793. Ikitī sarūpe [ ka .669; rū .679; nī .1315].
Dhātūnaṃ sutisaṅkhāte sarūpe vattabbe kriyatthā paraṃ i , ki , tipaccayā honti .
Avaṇṇupantehi i , gami , paci iccādi .
Uvaṇṇupantehi ki , budhi , rudhi iccādi .
Kehiciti , karotissa , atthissa iccādi .
794. Sīlābhikkhaññāvassakesu ṇī [ ka .532,636; rū .590,659; nī .1114,1245].
Sīlaṃ
M0.550 vuccati pakaticariyā , abhikkhaṇameva abhikkhaññaṃ , punappunakriyā , āyatiṃ avassaṃbhāvī avassakaṃ nāma , sīlaggahaṇena dhamma , sādhukārāpi saṅgayhanti , etesu sīlādīsu kriyāvisesesu gamyamānesu kattari ṇī hoti .Ādantesu ‘ āssāṇāpimhi yuka ’ iti yāgamo .
Akkhāyatīti akkhāyī , akkhāyanasīlo , akkhāyanadhammo , akkhāne sakkaccakāritā yuttoti attho .
Kālattayepi sijjhati sāmaññavidhānattā .
Avassakaṃ pana anāgatameva , dhammakkhāyī-puriso , dhammakkhāyinī-itthī , dhammakkhāyi-kulaṃ , gītaṃ abhiṇhaṃ gāyatīti gītagāyī , kappaṃ avassaṃ ṭhāssatīti kappaṭṭhāyī , saṃvaṭṭamānaṃ asaṅkhyeyyaṃ ṭhāssatīti saṃvaṭṭaṭṭhāyī .
Evaṃ vivaṭṭaṭṭhāyī .
Adinnaṃ ādadāti sīlenāti adinnādāyī .
Tathā dinnameva ādadātīti dinnādāyī , annaṃ dadāti sīlenāti annadāyī .
Dā-suppane .
Niddāyanasīlo niddāyī , majjaṃ pivanasīlo majjapāyī , majjaṃ abhiṇhaṃ pivatīti majjapāyī , sīghaṃ yāyanasīlo sīghayāyī , sasaṅkhārena sappayogena avassaṃ parinibbāyissatīti sasaṅkhāraparinibbāyī .
Tathā asaṅkhāraparinibbāyī , āyukappassa antare vemajjhe avassaṃ parinibbāyissatīti antarāparinibbāyī , āyukappapariyosānaṃ upahacca avassaṃ parinibbāyissatīti upahaccaparinibbāyī iccādi .
Ivaṇṇesu-mantaṃ niccakālaṃ ajjhāyatīti mantajjhāyī , dhammajjhāyī , dhaññaṃ niccakālaṃ vikkiṇātīti dhaññavikkāyī , bhāyanasīlo bhāyī , bhūmiyaṃ sayanasīlo , bhūmiyaṃ vā niccakālaṃ sayatīti
M0.551 bhūmisāyī , kaṇṭake apassayanasīlo kaṇṭakāpassayī iccādi .Edantāpi idha vattabbā , uddhaṃ vaḍḍhanasīlo udāyī , vuddhesu apacāyanasīlo vuddhāpacāyī .
Evaṃ jeṭṭhāpacāyī , jhāyanasīlo , jhāyanadhammo , jhāyane sakkaccakriyāyuttoti jhāyī , niccakālaṃ jhāyatīti vā jhāyī , pajjhāyī , ujjhāyī , nijjhāyī , abhijjhāyī , bhāyanasīlo bhāyī , tiṇaṃ abhiṇhaṃ lāyatīti tiṇalāyī , tantaṃ niccakālaṃ vāyatīti tantavāyī , palāyanasīlo palāyī , na palāyī apalāyī iccādi .
Uvaṇṇesu-yathābhūtaṃ atthaṃ vibhāvanasīlo vibhāvīpuriso , vibhāvinī-itthī , āyatiṃ avassaṃ bhavissatīti bhāvī , sāliṃ lunāti sīlenāti sālilāvī iccādi .
Byāpanasīlo byāpī , kāmeti icchati sīlenāti kāmī , dhammakāmī , atthakāmī , karaṇasīlo kārī , pāpakārī , puññakārī .
Avassaṃ āgamissatīti āgāmī .
Rassatte-āgaminīratti , āgaminī-puṇṇamāsī , ācayaṃ vaṭṭaṃ gacchati sīlenāti ācayagāmī , apacayaṃ vivaṭṭaṃ gacchati sīlenāti apacayagāmī , sakiṃ avassaṃ āgamissatīti sakadāgāmī .
Tathā na āgamissatīti anāgāmī .
Ādhānaṃ vuccati daḷhaṭṭhiti , ādhānaṃ katvā gahaṇasīlo ādhānagāhī , daḷhagāhī , dhammaṃ carati sīlenāti dhammacārī , brahmaṃ seṭṭhaṃ carati sīlenāti brahmacārī .
Apicettha dhammo nāma kulācāradhammo , taṃ dhammaṃ carāmīti daḷhaṃ gaṇhitvā yāva na vijahati , tāva avītikkamanaṭṭhena dhammaṃ carati sīlenāti dhammacārī nāma .
Tathācaranto ca antarāvītikkamanīyavatthusamāyoge sati taṃ dhammaṃ apatamānaṃ katvā dhārento
M0.552 saṃvaraṇaṭṭhena dhammaṃ carati dhammenāti dhammacārī nāma , tathādhārento ca taṃ dhammaṃ attukkaṃsana , paravambhanādīhi pāpadhammehi anupakkiliṭṭhañca appicchatādīhi santaguṇehi supariyodātañca karonto pariyodāpanaṭṭhena dhammaṃ carati sādhukārenāti dhammacārī nāma .Brahmaṃ vuccati tato seṭṭhataraṃ sikkhāpadasīlaṃ , tampi gaṇhitvā avijahanto antarā ca apatamānaṃ katvā dhārento anupakkiliṭṭhaṃ supariyodātañca karonto tividhena atthena brahmacārī nāma , samādāna , sampatta , samucchedaviratīnaṃ vasena viyojetuṃ vaṭṭati , yo pana gaṇhanto tathā na dhāreti , dhārento vā upakkiliṭṭhaṃ karoti , so ekadesena atthena brahmacārī nāma .
Yo pana tividhena atthena mutto hutvā kadāci taṃ dhammaṃ carati , tassa caraṇakriyā tassīlakriyā na hoti , so dhammacārīti na vuccati , etenupāyena sesesu pāpa , kalyāṇabhūtesu tassīlapadesu atthavibhāgo veditabbo .
Brahmacārinī-itthī , visesena dassanasīlo vipassī , atthadassī , dhammadassī , piyadassī , sudassī , dussanasīlo dussīmāro , dhāraṇasīlo dhārī , iṇadhārī , chattadhārī , bhusaṃ nahanasīlo upanāhī , pariniṭṭhitapaccayekadesattā āyatiṃ avassaṃ uppajjissatīti uppādī , uppādino dhammā [ dha . sa . tikamātikā 17].
Bhara-dhāraṇe , mālaṃ niccakālaṃ bharatīti mālabhārī , bhājanasīlo bhājī , uṇhaṃ bhuñjanasīlo uṇhabhojī , attānaṃ maññati sīlenāti attamānī , attānaṃ paṇḍitaṃ maññatīti paṇḍitamānī , labhanasīlo lābhī , vacanasīlo vācī .
Evaṃ vādī , atthavādī , dhammavādī , yuttavādī , muttavādī , vibhajjavādī , niccaṃ vasatīti vāsī , gāmavāsī , nagaravāsī , bhāraṃ vahanasīlo bhāravāhī
M0.553 , dhammaṃ paññaṃ anusarati anugacchatīti dhammānusārī .Evaṃ saddhānusārī , virūpaṃ pāpapakkhaṃ paṭimukhaṃ abhiṇhaṃ sarati cintetīti vippaṭisārī , pāṇaṃ hanati sīlenāti pāṇaghātī , hanassa ghāto .
Haritabbaṃ sabbaṃ harati sīlenāti hārahārī iccādi .
‘ Kagā cajānan ’ ti suttavibhattiyā aghānubandhepi cajānaṃ kagādeso , samaṃ vipācetīti samavepākī-udaraggi , samavepākinī-gahaṇī , upadhi phalaṃ vipaccatīti upadhivepākinī , socanasīlo sokī , sokinī-pajā , mutto hutvā cajanasīlo muttacāgī , saṃvibhājanasīlo saṃvibhāgī , kāmasukhaṃ bhuñjanasīlo kāmabhogī , visuṃ avibhattaṃ bhogaṃ bhuñjanasīlo apaṭivibhattabhogī , yuñjanasīlo yogī iccādi .
795. Āvī [ ka .532; rū .590; nī .1114].
Āvī hoti kattari .
Bhayaṃ dassanasīlo bhayadassāvī .
Iti ivaṇṇantarūparāsi .